Είδη ελέγχου 🎯
Στη βιβλιογραφία έχουν αναπτυχθεί διάφορες τυπολογίες ελέγχου. Η πιο σημαντική μεταξύ αυτών είναι αυτή που παρουσιάζεται στη συνέχεια και στηρίζεται ουσιαστικά στη χρονική στιγμή που γίνεται ο έλεγχος σε σχέση με το αποτέλεσμα.
Είδη ελέγχου ανάλογα με τη χρονική στιγμή
Ανάλογα με το πότε πραγματοποιείται σε σχέση με τη δράση και το αποτέλεσμά της, ο έλεγχος διακρίνεται σε τρία είδη: τον προγενέστερο (ή προδραστικό), τον αντιδραστικό και τον μεταδραστικό έλεγχο.
Προγενέστερος ή προδραστικός έλεγχος
Ο προγενέστερος ή προδραστικός έλεγχος πραγματοποιείται πριν η δράση στην οργάνωση λάβει χώρα. Ουσιαστικά ελέγχονται εκ των προτέρων οι εισροές που εμπλέκονται στη δράση, όπως υλικά, μηχανήματα και άνθρωποι, ώστε να εξασφαλιστεί το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα. Πρόκειται ουσιαστικά για προληπτικό έλεγχο.
Για παράδειγμα, μια αεροπορική εταιρεία ελέγχει προληπτικά τα αεροπλάνα της πριν από κάθε πτήση.
Αντιδραστικός έλεγχος
Ο αντιδραστικός έλεγχος γίνεται κατά τη διάρκεια της δράσης και όταν αυτή ολοκληρώνει ορισμένα ενδιάμεσα στάδια, για να αξιολογηθεί η πορεία της προόδου και να αντιμετωπιστούν πιθανά προβλήματα.
Για παράδειγμα, όταν οδηγεί ένας μεταφορέας, παρακολουθεί την ταχύτητα, για να μην ξεπεράσει τα όρια.
Μεταδραστικός έλεγχος
Ο μεταδραστικός έλεγχος πραγματοποιείται αφού η δράση ολοκληρωθεί. Ουσιαστικά αξιολογείται το κατά πόσο το αποτέλεσμα, τα κόστη και ο τρόπος της δράσης υπήρξαν σύμφωνα με τα προδιαγεγραμμένα ή επιθυμητά.
Τα τρία αυτά είδη ελέγχου δεν είναι ανεξάρτητα μεταξύ τους, αλλά αντιστοιχούν στα τρία στάδια κάθε διαδικασίας μέσα σε μια επιχείρηση: ο προδραστικός έλεγχος αφορά τις εισροές, ο αντιδραστικός την επεξεργασία/μετασχηματισμό και ο μεταδραστικός τις εκροές. Έτσι, μια επιχείρηση μπορεί να ελέγχει ολόκληρη τη διαδικασία παραγωγής, από την αρχή μέχρι το τέλος.
Η διάκριση των τριών ειδών γίνεται αποκλειστικά με βάση τη χρονική στιγμή που πραγματοποιείται ο έλεγχος σε σχέση με τη δράση, και όχι με βάση το ποιος τον διενεργεί ή το τι ελέγχεται. Πρόσεξε ιδιαίτερα τη διαφορά ανάμεσα στον προδραστικό έλεγχο (πριν τη δράση, στις εισροές) και τον μεταδραστικό έλεγχο (μετά τη δράση, στο τελικό αποτέλεσμα): και οι δύο μπορεί να αφορούν το ίδιο προϊόν, αλλά σε εντελώς διαφορετικό χρόνο.
Κυβερνητικός και μη κυβερνητικός έλεγχος
Μια άλλη ενδιαφέρουσα τυπολογία ελέγχων είναι αυτή που τους διακρίνει σε «κυβερνητικούς» και «μη κυβερνητικούς» ελέγχους. Το κριτήριο αυτής της διάκρισης είναι η τοποθέτηση του μηχανισμού ελέγχου ως προς το σύστημα και ο βαθμός αυτοματισμού με τον οποίο συμβαίνει.
- Ο κυβερνητικός έλεγχος είναι εσωτερικός, δηλαδή στο σύστημα υπάρχει μηχανισμός αυτορρύθμισης, ο οποίος συνεχώς παρακολουθεί, εντοπίζει αυτόματα τις αποκλίσεις ή τις ανισορροπίες και τις διορθώνει.
- Ο μη κυβερνητικός έλεγχος είναι εξωτερικός, δηλαδή το πρόβλημα, η αδυναμία δεν ελέγχεται και δεν διορθώνεται αυτόματα, αλλά γίνεται μέσω του υπεύθυνου του ποιοτικού ελέγχου.
Μην μπερδεύεις τον κυβερνητικό έλεγχο με την πλήρη απουσία ανθρώπου. Το κριτήριο είναι αν η διόρθωση της απόκλισης γίνεται αυτόματα από μηχανισμό μέσα στο ίδιο το σύστημα (κυβερνητικός έλεγχος) ή αν χρειάζεται η παρέμβαση ενός υπεύθυνου έξω από τη διαδικασία για να εντοπιστεί και να διορθωθεί το πρόβλημα (μη κυβερνητικός έλεγχος).