Μικτή Τμηματοποίηση (συνδυασμός κριτηρίων τμηματοποίησης) 🧩
Όπως ήδη έχει αναφερθεί, σε κάθε ιεραρχικό επίπεδο τίθεται το θέμα της ομαδοποίησης των θέσεων εργασίας ή της τμηματοποίησης. Δηλαδή, αφού δημιουργηθούν τα τμήματα σε επίπεδο επιχείρησης ή οργανισμού, κάθε τμήμα διαιρείται σε υποτμήματα, το κάθε υπότμημα σε μικρότερα υποτμήματα κ.λπ.
Η συνολική τμηματοποίηση μιας επιχείρησης ή οργανισμού, στην πράξη χρησιμοποιεί περισσότερα από ένα κριτήρια ή μορφές τμηματοποίησης. Δηλαδή, σε κάθε επίπεδο ή σε κάθε τμήμα, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες, μπορούν να εφαρμοσθούν διαφορετικά κριτήρια.
Ο όρος μικτή τμηματοποίηση δεν περιγράφει ένα ακόμη, ξεχωριστό κριτήριο τμηματοποίησης, αλλά τον συνδυασμό δύο ή περισσότερων από τα ήδη γνωστά κριτήρια (π.χ. κατά λειτουργία, κατά προϊόν, γεωγραφικό κ.λπ.) μέσα στην ίδια οργανωτική δομή, σε διαφορετικά επίπεδα ή τμήματα.
Παράδειγμα: Βιομηχανική Επιχείρηση
Για παράδειγμα, μια βιομηχανική επιχείρηση θα μπορούσε να διαθέτει τέσσερα βασικά τμήματα: παραγωγής, πωλήσεων, οικονομικού και προσωπικού, δηλαδή τμηματοποίηση κατά λειτουργία.
Στη συνέχεια, μέσα σε αυτά τα τμήματα εφαρμόζονται διαφορετικά κριτήρια, ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες του καθενός:
- Το τμήμα παραγωγής θα μπορούσε να διαιρείται σε δύο υποτμήματα: το υποτμήμα αναψυκτικών και το υποτμήμα χυμών σε χάρτινη συσκευασία, δηλαδή κατά προϊόν.
- Το τμήμα πωλήσεων θα μπορούσε να διαιρείται σε τέσσερα υποτμήματα: Αττικής, Β. Ελλάδας, Κεντρικής Ελλάδας και Ν. Ελλάδας, δηλαδή με γεωγραφικό κριτήριο.
Το οργανόγραμμα της επιχείρησης αυτής θα περιλάμβανε στην κορυφή τη Γενική Διεύθυνση, από την οποία θα προέκυπταν τα πέντε τμήματα (Παραγωγή, Οικονομικό, Μάρκετινγκ, Πωλήσεις, Προσωπικό). Το τμήμα Παραγωγής θα διαιρούνταν περαιτέρω στα υποτμήματα Αναψυκτικά και Χυμοί, ενώ το τμήμα Πωλήσεις θα διαιρούνταν στα υποτμήματα Ν. Ελλάδα, Αττική, Κ. Ελλάδα και Β. Ελλάδα.
Στο παράδειγμα αυτό, τα δύο υποτμήματα του ίδιου ιεραρχικού επιπέδου (κάτω από τη Γενική Διεύθυνση) δεν οργανώνονται με το ίδιο κριτήριο: το τμήμα Παραγωγής χωρίζεται κατά προϊόν, ενώ το τμήμα Πωλήσεων χωρίζεται με γεωγραφικό κριτήριο. Αυτό ακριβώς είναι η ουσία της μικτής τμηματοποίησης — δεν επιλέγεται ένα ενιαίο κριτήριο για όλο τον οργανισμό, αλλά το καταλληλότερο κριτήριο για κάθε τμήμα ξεχωριστά.
Γιατί χρησιμοποιείται στην πράξη
Στην πράξη, χρησιμοποιούνται συνήθως περισσότερα από ένα κριτήρια. Αυτό σημαίνει ότι, κατά τον οργανωτικό σχεδιασμό, σε κάθε περίπτωση ομαδοποίησης των θέσεων εργασίας ή τμηματοποίησης, πρέπει με προσοχή να επιλέγεται το καταλληλότερο κριτήριο ανάλογα με τις εκάστοτε ιδιαιτερότητες, έτσι ώστε να επιτυγχάνεται:
- η πιο αποτελεσματική επικοινωνία,
- ο συντονισμός,
- η συνεργασία,
- η ευελιξία,
- η αξιοποίηση των πόρων,
- και γενικά η αποτελεσματικότητα.
Η μικτή τμηματοποίηση δείχνει ότι δεν υπάρχει ένα καθολικά «καλύτερο» κριτήριο τμηματοποίησης. Το κάθε τμήμα μπορεί να έχει διαφορετικές ανάγκες: ένα τμήμα παραγωγής μπορεί να εξυπηρετείται καλύτερα οργανώνοντας τις γραμμές του κατά προϊόν, ενώ ένα τμήμα πωλήσεων μπορεί να εξυπηρετείται καλύτερα οργανώνοντας τους πωλητές του κατά γεωγραφική περιοχή, ώστε να γνωρίζουν καλά την αγορά της περιοχής τους.