1. Βασική Θεωρία
ΔΙΑΒΑΣΕ ΤΟ
Κάτι δεν κατάλαβες; Επίλεξε το κομμάτι και πάτα «Ρώτα τον Ευκλείδη». Σου το εξηγεί αμέσως.

Τμηματοποίηση κατά προϊόν ή υπηρεσία 🏭

Η τμηματοποίηση κατά προϊόν ή υπηρεσία (ανάλογα με τον κλάδο της επιχείρησης) αποτελεί την πιο σημαντική εναλλακτική μορφή έναντι της τμηματοποίησης κατά λειτουργία.

Τρόπος ομαδοποίησης θέσεων εργασίας

Σύμφωνα με αυτή τη μορφή, το κριτήριο της ομαδοποίησης των θέσεων εργασίας ή τμηματοποίησης της επιχείρησης είναι το προϊόν ή η ομάδα προϊόντων ή υπηρεσιών. Όλες οι θέσεις εργασίας, των οποίων το περιεχόμενο αφορά στο έργο που απαιτείται για την παραγωγή και διάθεση ενός συγκεκριμένου προϊόντος ή ομάδας συγγενών προϊόντων (ή υπηρεσιών), τοποθετούνται στο ίδιο τμήμα, που συνήθως παίρνει το όνομα της κατηγορίας των προϊόντων.

Η βασική λογική όπου στηρίζεται η τμηματοποίηση κατά προϊόν είναι η αλληλεξάρτηση μεταξύ των θέσεων εργασίας που αφορούν στο ίδιο προϊόν. Δηλαδή, οι θέσεις εργασίας που αφορούν στο ίδιο προϊόν, είτε αναφέρονται στην παραγωγή του, είτε στη διάθεσή του, είτε στο προσωπικό του κ.λπ., χρειάζονται περισσότερο συντονισμό μεταξύ τους για να επιτευχθούν τα καλύτερα αποτελέσματα και η ανάπτυξη του εν λόγω προϊόντος ή επιχειρηματικής δραστηριότητας, από όσο χρειάζονται οι θέσεις εργασίας που αφορούν στα άλλα, διαφορετικά προϊόντα.

Γιατί το προϊόν γίνεται το κριτήριο οργάνωσης;

Στην τμηματοποίηση κατά λειτουργία, οι εργαζόμενοι ομαδοποιούνται ανά ειδικότητα (π.χ. όλο το μάρκετινγκ μαζί, όλη η παραγωγή μαζί). Στην τμηματοποίηση κατά προϊόν, η λογική αντιστρέφεται: δεν μας ενδιαφέρει η ειδικότητα του εργαζομένου, αλλά το ποιο προϊόν εξυπηρετεί. Έτσι, ένα στέλεχος παραγωγής, ένα στέλεχος πωλήσεων και ένα στέλεχος προσωπικού που ασχολούνται όλοι με το ίδιο προϊόν βρίσκονται στο ίδιο τμήμα.

Διαγραμματική απεικόνιση

Μια τυπική τμηματοποίηση κατά προϊόν αφορά, για παράδειγμα, μια βιομηχανική επιχείρηση που παράγει έτοιμα ενδύματα, νήματα και χαλιά. Σύμφωνα με αυτή τη λογική, όλες οι θέσεις εργασίας ή λειτουργίες των οποίων το περιεχόμενο αφορά στα έτοιμα ενδύματα τοποθετούνται στο τμήμα «Ετοίμων Ενδυμάτων», όλες που αφορούν στα νήματα τοποθετούνται στο τμήμα «Νημάτων» κ.λπ. Η Γενική Διεύθυνση βρίσκεται στην κορυφή της οργανωτικής δομής, και από κάτω της αναπτύσσονται τα τρία αυτά τμήματα προϊόντος: το Τμήμα Ετοίμων Ενδυμάτων, το Τμήμα Νημάτων και το Τμήμα Χαλιών.

Το ίδιο ακριβώς μοτίβο ισχύει και όταν το κριτήριο τμηματοποίησης είναι η υπηρεσία αντί για το προϊόν. Μια επιχείρηση υπηρεσιών που προσφέρει ασφάλεια ζωής, θαλάσσιων μεταφορών και γεωργικής παραγωγής, ουσιαστικά διαθέτει τρεις ξεχωριστές υπηρεσίες από άποψη παραγωγής και αγοράς. Η τυπική της τμηματοποίηση ακολουθεί την ίδια λογική: κάτω από τη Γενική Διεύθυνση αναπτύσσονται το Τμήμα Ασφάλειας Ζωής, το Τμήμα Ασφάλειας Θαλάσσιων Μεταφορών Εμπορευμάτων και το Τμήμα Ασφάλειας Γεωργικής Παραγωγής.

Κατάλληλο είδος τμηματοποίησης για ποιες επιχειρήσεις

Αυτή η μορφή τμηματοποίησης είναι φανερό ότι χρησιμοποιείται από επιχειρήσεις σχετικά μεγάλου μεγέθους, που διαθέτουν τουλάχιστον δύο διαφορετικά προϊόντα ή υπηρεσίες, από άποψη τεχνολογίας, παραγωγής και αγοράς. Για παράδειγμα, η βιομηχανική επιχείρηση που παράγει έτοιμα ενδύματα, νήματα και χαλιά, ουσιαστικά διαθέτει τρία προϊόντα τα οποία, τόσο από άποψη παραγωγής και τεχνολογίας όσο και από άποψη αγοράς, διαφέρουν.

Πλεονεκτήματα

Η τμηματοποίηση κατά προϊόν επιτυγχάνει τη μείωση του εύρους των γνώσεων και ικανοτήτων που απαιτούν τα περισσότερα διαφορετικά προϊόντα και έτσι κάνει πιο εύκολη τη διοίκηση ενός τμήματος ή τομέα από ένα διοικητικό στέλεχος. Έτσι, η διοίκησή τους επιτυγχάνεται πιο αποτελεσματικά όταν ομαδοποιούνται στο ίδιο τμήμα που διοικείται από ένα στέλεχος.

Επίσης, πραγματοποιείται:

  • αποτελεσματικός συντονισμός όλων των πληροφοριών, αποφάσεων και ενεργειών, που αφορούν στο ίδιο προϊόν ή υπηρεσία, αφού όλες αυτές βρίσκονται στο ίδιο τμήμα και κάτω από τον/την ίδιο/α μάνατζερ
  • ταχύτητα και αποτελεσματικότητα της διαδικασίας λήψης αποφάσεων
  • ελαχιστοποίηση των συγκρούσεων μεταξύ των τμημάτων ή των στελεχών διάφορων ειδικοτήτων λόγω της κοινής επιχειρηματικής δραστηριότητας
  • εύκολη μέτρηση του αποτελέσματος και του κέρδους του κάθε τμήματος και, κατά συνέπεια, εύκολος έλεγχος των υπευθύνων
  • προετοιμασία στελεχών γενικού μάνατζμεντ, δηλαδή με γνώσεις και ικανότητες στις διάφορες επιχειρησιακές λειτουργίες (παραγωγή, μάρκετινγκ, οικονομική, προσωπικό κ.λπ.)
  • καλύτερη μελέτη, γνώση, παρακολούθηση και προσαρμογή στις εξελίξεις της αγοράς
  • καλύτερη εξυπηρέτηση των πελατών.
Μελλοντικοί γενικοί διευθυντές

Επειδή ένα στέλεχος τμήματος προϊόντος έρχεται σε επαφή με όλες τις λειτουργίες που αφορούν το προϊόν του (παραγωγή, πωλήσεις, οικονομικά, προσωπικό), αποκτά εμπειρία αντίστοιχη μ' αυτή ενός Γενικού Διευθυντή. Γι' αυτό η τμηματοποίηση κατά προϊόν λειτουργεί και ως «σχολείο» προετοιμασίας μελλοντικών στελεχών γενικού μάνατζμεντ.

Μειονεκτήματα

Συγχρόνως, όμως, απαιτεί από ένα διοικητικό στέλεχος εύρος γνώσεων και ικανοτήτων, που να καλύπτουν όλες τις επιχειρησιακές λειτουργίες, όπως παραγωγή, μάρκετινγκ, πωλήσεις, οικονομικό, προσωπικό κ.λπ. Έτσι, το στέλεχος που διοικεί ένα τμήμα ή τομέα προϊόντος, από άποψη αποφάσεων και ενεργειών, σχεδόν ταυτίζεται με τον Γενικό Διευθυντή μιας επιχείρησης τμηματοποιημένης κατά λειτουργία.

Συνεπώς, η δυσκολία της διοίκησης ενός τμήματος ή τομέα προϊόντος συνήθως είναι πιο δύσκολη από τη διοίκηση ενός λειτουργικού τμήματος.