Προσδιορισμός του εύρους διοίκησης και των ιεραρχικών επιπέδων 🔺
Ο καθορισμός του εύρους διοίκησης, δηλαδή για πόσες θέσεις εργασίας θα δημιουργείται μια θέση προϊσταμένου, αποτελεί σημαντικό ζήτημα του οργανωτικού σχεδιασμού, για δύο βασικούς λόγους:
- α) Επειδή ο κάθε προϊστάμενος έχει τη δυνατότητα να διοικήσει έναν περιορισμένο αριθμό υφισταμένων.
- β) Επειδή το εύρος διοίκησης συνδέεται αντίστροφα με τον αριθμό των ιεραρχικών επιπέδων και συνεπώς καθορίζει τη μορφή της ιεραρχικής δομής της επιχείρησης ή του οργανισμού.
Όσο μεγαλύτερο είναι το εύρος διοίκησης (δηλαδή όσο περισσότερους υφισταμένους διοικεί κάθε προϊστάμενος), τόσο λιγότερα ιεραρχικά επίπεδα χρειάζεται ο οργανισμός — και αντίστροφα. Αυτή η αντίστροφη σχέση είναι το κλειδί για να κατανοήσει κανείς γιατί δύο επιχειρήσεις με τον ίδιο αριθμό θέσεων εργασίας μπορεί να έχουν εντελώς διαφορετική ιεραρχική δομή.
Ένα παράδειγμα: 1.200 θέσεις εργασίας, δύο διαφορετικά εύρη διοίκησης
Για παράδειγμα, λαμβάνεται υπόψη μια επιχείρηση, της οποίας η εκτέλεση του συνολικού έργου απαιτεί 1.200 θέσεις εργασίας.
α) Στενό εύρος ελέγχου (3 υφιστάμενοι ανά προϊστάμενο)
Στην περίπτωση αυτή, αν το εύρος διοίκησης καθοριστεί σε 3 υφισταμένους ανά προϊστάμενο (στενό εύρος ελέγχου), τότε συνολικά θα χρειαστούν 602 θέσεις προϊσταμένων και δημιουργούνται 7 ιεραρχικά επίπεδα, που διαμορφώνουν μια «υψηλή» ιεραρχική δομή.
Η ιεραρχική «πυραμίδα» σε αυτή την περίπτωση διαμορφώνεται ως εξής, από την κορυφή προς τη βάση:
| Ιεραρχικό επίπεδο | Αριθμός θέσεων |
|---|---|
| 1 | 1 |
| 2 | 2 |
| 3 | 5 |
| 4 | 15 |
| 5 | 45 |
| 6 | 134 |
| 7 | 400 |
| Υφιστάμενοι (εκτελεστικό έργο) | 1.200 |
β) Μεγάλο εύρος ελέγχου (12 υφιστάμενοι ανά προϊστάμενο)
Στην ίδια περίπτωση, αν το εύρος διοίκησης καθοριστεί σε 12 υφισταμένους ανά προϊστάμενο (μεγάλο εύρος ελέγχου), τότε χρειάζονται μόνο 110 θέσεις προϊσταμένων και δημιουργούνται 4 ιεραρχικά επίπεδα, οπότε η ιεραρχική δομή συνεπώς γίνεται «πεπλατυσμένη».
Η ιεραρχική «πυραμίδα» σε αυτή την περίπτωση διαμορφώνεται ως εξής, από την κορυφή προς τη βάση:
| Ιεραρχικό επίπεδο | Αριθμός θέσεων |
|---|---|
| 1 | 1 |
| 2 | 9 |
| 3 | 100 |
| Υφιστάμενοι (εκτελεστικό έργο) | 1.200 |
Και οι δύο επιχειρήσεις του παραδείγματος εκτελούν το ίδιο ακριβώς έργο και έχουν τον ίδιο αριθμό θέσεων εργασίας (1.200). Η μόνη διαφορά είναι η επιλογή του εύρους διοίκησης (3 έναντι 12 υφισταμένων ανά προϊστάμενο). Και όμως, αυτή η μοναδική επιλογή αλλάζει δραστικά τον αριθμό των θέσεων προϊσταμένων (602 έναντι 110) και τον αριθμό των ιεραρχικών επιπέδων (7 έναντι 4).
Συνέπειες του στενού εύρους διοίκησης
Το στενό εύρος διοίκησης αυξάνει:
- τα ιεραρχικά επίπεδα,
- τον αριθμό των προϊσταμένων,
- το διοικητικό κόστος,
και επιπλέον δυσκολεύει την επικοινωνία από πάνω προς τα κάτω και αντίστροφα και δημιουργεί δυσκαμψία στην οργάνωση.
Επειδή το στενό εύρος διοίκησης επιβαρύνει τον οργανισμό με περισσότερα επίπεδα, περισσότερους προϊσταμένους, μεγαλύτερο διοικητικό κόστος, δυσκολότερη επικοινωνία και δυσκαμψία, το εύρος διοίκησης (ή ο αριθμός των υφισταμένων) πρέπει να είναι όσο το δυνατόν μεγαλύτερο, αρκεί ένας προϊστάμενος να μπορεί να διοικήσει αποτελεσματικά τον αντίστοιχο αριθμό υφισταμένων.