Κριτική Σκέψη 🧠
Τι είναι η κριτική σκέψη
Η κριτική σκέψη είναι μάλλον συνώνυμη της ορθολογικής σκέψης. Ουσιαστικά σημαίνει να χρησιμοποιείται το μυαλό και η λογική όταν πρέπει να διαμορφωθούν απόψεις, να γίνει αντιληπτή η πραγματικότητα ως έχει, να βρεθούν λύσεις ή να ληφθούν αποφάσεις.
Η κριτική σκέψη δεν είναι μια ξεχωριστή, αφηρημένη ικανότητα· είναι ο ίδιος τρόπος σκέψης πάνω στον οποίο στηρίζεται η ορθολογική λήψη αποφάσεων και η ορθολογική επίλυση προβλημάτων. Ένα άτομο με ανεπτυγμένη κριτική σκέψη είναι, ουσιαστικά, πιο ικανό να ακολουθήσει σωστά τα βήματα της ορθολογικής διαδικασίας.
Τι σημαίνει σωστή κρίση
Η σωστή κρίση προϋποθέτει τη συγκέντρωση όλων των αληθινών πληροφοριών που είναι απαραίτητες, οι οποίες στη συνέχεια αξιολογούνται με συγκεκριμένα, αντικειμενικά και τεκμηριωμένα κριτήρια. Σκοπός είναι να γίνει αντιληπτή όσο το δυνατόν καλύτερα η πραγματικότητα, τα συμπτώματα και τα αίτια ενός ζητήματος, ώστε να διαμορφωθούν οι πιο σωστές απόψεις και να βρεθούν οι καλύτερες δυνατές λύσεις.
Η σωστή κρίση απαιτεί μέθοδο και πειθαρχία αναλυτικής και συνθετικής σκέψης — όπως, για παράδειγμα, είναι η ορθολογική λήψη αποφάσεων ή η επίλυση προβλημάτων που έχει ήδη αναπτυχθεί ως διαδικασία. Η κριτική σκέψη βελτιώνεται και αναπτύσσεται με:
- Λογική — τη συστηματική χρήση συλλογισμών βασισμένων σε στοιχεία.
- Ευρύτητα πνεύματος — την ικανότητα να εξετάζει κανείς μια κατάσταση από περισσότερες οπτικές, χωρίς να περιορίζεται σε μία μόνο άποψη.
- Πειθαρχία — τη συνεπή εφαρμογή μεθόδου κατά την ανάλυση και την αξιολόγηση.
- Αποφασιστικότητα — την ικανότητα να καταλήγει κανείς σε συμπέρασμα και να προχωρά σε δράση, αφού έχει αξιολογήσει τα δεδομένα.
Τι εμποδίζει τη σωστή κρίση
Αντίθετα, η κρίση εμποδίζεται όταν η λογική καταστρέφεται από παράγοντες που στρεβλώνουν την αντικειμενική αντίληψη της πραγματικότητας. Οι κυριότεροι από αυτούς είναι:
- Τα συναισθήματα, όπως ο φόβος, ο ενθουσιασμός, η απαισιοδοξία ή ο θυμός.
- Οι προκαταλήψεις, δηλαδή οι έτοιμες, μη τεκμηριωμένες πεποιθήσεις για ανθρώπους ή καταστάσεις.
- Οι ισχυρές πεποιθήσεις, που κάνουν δύσκολη την αποδοχή στοιχείων που τις αντικρούουν.
- Οι εντυπωσιασμοί, δηλαδή η επιρροή εντυπωσιακών αλλά όχι απαραίτητα ουσιαστικών στοιχείων.
- Η επιπολαιότητα, δηλαδή η βιαστική αξιολόγηση χωρίς επαρκή εξέταση των δεδομένων.
- Η θέληση να βλέπει κανείς ό,τι θέλει να δει, δηλαδή η επιλεκτική αποδοχή μόνο των πληροφοριών που επιβεβαιώνουν μια προϋπάρχουσα άποψη.
- Η έλλειψη διάθεσης να δει κανείς τα πράγματα αντικειμενικά.
Όλοι αυτοί οι παράγοντες δεν εμποδίζουν την κρίση με τον ίδιο τρόπο· προσδιορίζουν το πώς αντιλαμβάνεται κανείς τα πράγματα, δηλαδή ποιες πληροφορίες επιλέγει να προσέξει, πώς τις ερμηνεύει και πώς τις αξιολογεί. Με άλλα λόγια, δεν παραμορφώνουν μόνο το τελικό συμπέρασμα, αλλά ήδη από την αρχή επηρεάζουν ποια δεδομένα θα ληφθούν καν υπόψη.
Το ζητούμενο της σωστής κρίσης
Τελικά, η σωστή κρίση ή κριτική σκέψη σημαίνει να αποφεύγονται τα εμπόδια και οι παγίδες που συχνά τίθενται στη σκέψη, ώστε η αντίληψη της πραγματικότητας, η ερμηνεία των πληροφοριών και η αξιολόγησή τους να γίνονται όσο το δυνατόν πιο αντικειμενικά.