Αυτοπεριορισμός Σκέψης 🧠
Στη διαδικασία λήψης αποφάσεων και επίλυσης προβλημάτων, ένα από τα εμπόδια που δεν επιτρέπουν στο μυαλό να βρίσκει καλές ιδέες ή λύσεις είναι ο αυτοπεριορισμός σκέψης. Πρόκειται για περιορισμούς που θέτουν οι ίδιοι οι άνθρωποι στη σκέψη τους, χωρίς να υπάρχει κανένας πραγματικός λόγος για αυτό.
Χωρίς καμία ουσιαστική αιτία, οι άνθρωποι «φυλακίζουν» τη σκέψη τους σε πλαίσια ή «κουτιά» και δεν της επιτρέπουν να βγει έξω από αυτά, ώστε να αναζητήσει καλύτερες εναλλακτικές λύσεις.
Ο αυτοπεριορισμός δεν προκύπτει από κάποιον πραγματικό κανόνα ή περιορισμό της κατάστασης, αλλά από το ίδιο το άτομο. Το «κουτί» μέσα στο οποίο εγκλωβίζεται η σκέψη είναι φανταστικό — το φτιάχνει ο ίδιος ο άνθρωπος, όχι το πρόβλημα.
Το κλασικό παράδειγμα των εννέα τελειών
Μια κλασική άσκηση που δείχνει τον αυτοπεριορισμό σκέψης είναι το σχήμα με τις εννέα τελείες, διατεταγμένες σε τρεις γραμμές των τριών τελειών η καθεμία (σαν τετράγωνο πλέγμα 3x3). Οι εννέα τελείες πρέπει να ενωθούν με τέσσερις ευθείες γραμμές, χωρίς να επαναληφθεί η ίδια γραμμή δύο φορές και χωρίς να σηκωθεί το μολύβι από το χαρτί (δηλαδή με μία συνεχόμενη κίνηση, μονοκοντυλιά).
Η άσκηση αυτή είναι δύσκολη επειδή σχεδόν όλοι υποθέτουν, χωρίς κανείς να τους το έχει πει, ότι οι τέσσερις γραμμές πρέπει να μείνουν μέσα στα όρια του νοητού τετραγώνου που σχηματίζουν οι τελείες. Η λύση απαιτεί οι γραμμές να προεκταθούν έξω από αυτό το νοητό τετράγωνο. Κανένας κανόνας της άσκησης δεν απαγόρευε κάτι τέτοιο — τον περιορισμό τον έβαλε η ίδια η σκέψη του καθενός.
Το παράδειγμα αυτό δείχνει με τον πιο απλό τρόπο τη λογική του αυτοπεριορισμού: το άτομο θέτει μόνο του ένα όριο (να μείνουν οι γραμμές μέσα στο «τετράγωνο») που δεν υπήρχε πουθενά στην εκφώνηση, και έτσι αδυνατεί να βρει τη λύση.
Η έκφραση «σκέψη έξω από το κουτί»
Από τους πολλούς περιορισμούς που θέτουν οι άνθρωποι στη σκέψη τους έχει προκύψει η διεθνής έκφραση "in the box thinking" («σκέψη μέσα στο κουτί»), η οποία περιγράφει ακριβώς αυτό το φαινόμενο του αυτοπεριορισμού.
Η συνειδητοποίηση αυτών των περιορισμών και η προσπάθεια του ατόμου να σκέφτεται «έξω από το κουτί» ("out of the box thinking") — δηλαδή πέρα από τα στεγανά, τα στερεότυπα ή την πεπατημένη — αρκετές φορές μπορεί να βοηθήσει στον εντοπισμό καινοτόμων και εξαιρετικών ιδεών ή λύσεων.
Ο αυτοπεριορισμός δεν εμφανίζεται μόνο σε ασκήσεις σαν αυτή των εννέα τελειών. Στις επιχειρήσεις παίρνει τη μορφή της σκέψης «έτσι το κάνουμε πάντα» ή «αυτό είναι το προϊόν μας και τίποτα άλλο» — μιας νοητής θωράκισης γύρω από τη γνωστή δραστηριότητα της επιχείρησης, που εμποδίζει την αναζήτηση νέων ιδεών, προϊόντων ή υπηρεσιών.