Συγκέντρωση - Ανάπτυξη Εναλλακτικών Λύσεων 🧠
Μετά τον ορισμό του προβλήματος, ακολουθεί το στάδιο της συγκέντρωσης ή ανάπτυξης των εναλλακτικών λύσεων. Σε αυτό το στάδιο, ερευνώνται όλες οι μεταβλητές που συνδέονται άμεσα ή έμμεσα με το πρόβλημα, εντοπίζονται και αναλύονται οι σχέσεις μεταξύ αυτών, με σκοπό να εντοπισθούν δυνατές εναλλακτικές, μέσα από τις οποίες θα προκύψει η απόφαση.
Για κάθε ζήτημα που έχει να αντιμετωπίσει κάποιος, μπορεί και πρέπει να βρει, να ανακαλύψει ή να αναπτύξει περισσότερες εναλλακτικές λύσεις ή επιλογές.
Μια εναλλακτική λύση δεν είναι απαραίτητα μια έτοιμη «απάντηση». Μπορεί να είναι μια πορεία δράσης, ένας τρόπος, μια ενέργεια ή ακόμη και ένα μέσο, που έχει τη δυνατότητα να μειώσει ή να εξαλείψει το χάσμα ανάμεσα στην κατάσταση που υπάρχει σήμερα και σε αυτή που επιθυμούμε να φτάσουμε.
Το συχνό λάθος: ταυτόχρονη αναζήτηση και αξιολόγηση
Σε αυτό το στάδιο, συνήθως, γίνεται ένα σοβαρό λάθος. Συχνά, όταν βρίσκει κάποιος μια εναλλακτική λύση, ταυτόχρονα την αξιολογεί για να δει πόσο ικανοποιητική ή μη ικανοποιητική είναι. Αυτό συμβαίνει διότι το μυαλό δεν έχει την υπομονή να αναζητήσει και να συγκεντρώσει πρώτα όλες τις δυνατές εναλλακτικές λύσεις ή επιλογές και μόνον τότε να τις αξιολογήσει.
Η ταυτόχρονη αναζήτηση και αξιολόγηση των εναλλακτικών λύσεων δημιουργεί τρία προβλήματα:
- Εμποδίζει τη δημιουργικότητα του μυαλού, αφού κάνει ταυτόχρονα δύο εργασίες και δεν αφήνεται ελεύθερο να αναζητήσει λύσεις.
- Αξιολογεί την κάθε εναλλακτική χωρίς να τη συγκρίνει με τις υπόλοιπες.
- Επιλέγει την πρώτη λύση που αξιολογήθηκε ως ικανοποιητική και σταματά την αναζήτηση άλλων εναλλακτικών λύσεων, ίσως και καλύτερων.
Ο Simon Herbert (βραβείο Νόμπελ Οικονομίας) μίλησε για τον «περιορισμένο ορθολογισμό» του ανθρώπου και την τάση του να αποφασίζει με βάση την απλώς ικανοποιητική λύση και όχι τη βέλτιστη.
Ιδεοθύελλα - Brainstorming 💡
Μια πολύ διαδεδομένη και απλή μέθοδος που επιτρέπει να μην εντοπίζονται εναλλακτικές λύσεις χωρίς να αξιολογούνται πρόωρα και να επιλέγεται απλά μια ικανοποιητική λύση, είναι αυτή του brainstorming (καταιγισμός ιδεών ή ιδεοθύελλα). Η μέθοδος αυτή μπορεί να χρησιμοποιηθεί, είτε ατομικά είτε ομαδικά, για να μην ενώνονται τα δύο στάδια της αναζήτησης και αξιολόγησης εναλλακτικών λύσεων και ταυτόχρονα να ενισχύεται η ατομική και ομαδική δημιουργική σκέψη.
Αυτή η τεχνική στηρίζεται σε τέσσερις απλούς, αλλά πολύ χρήσιμους κανόνες:
| Κανόνας | Τίτλος | Επεξήγηση |
|---|---|---|
| 1ος Κανόνας | «Όχι πρόωρη κρίση» εναλλακτικών λύσεων ή ιδεών | Επιτρέπεται ελεύθερος χρόνος στο μυαλό να αναζητήσει εναλλακτικές λύσεις ή ιδέες χωρίς να τις κρίνει, ακόμα και αν φαίνονται ηλίθιες εκ πρώτης όψεως. |
| 2ος Κανόνας | Ποσότητα εναλλακτικών λύσεων ή ιδεών | Λαμβάνοντας τη σοβαρότητα του ζητήματος και του χρόνου διάθεσης, πρέπει να εντοπιστούν όσο το δυνατό περισσότερες εναλλακτικές λύσεις, διότι η ποσότητα των εναλλακτικών λύσεων αυξάνει την πιθανότητα να βρεθούν περισσότερες ικανοποιητικές ή έξυπνες λύσεις. |
| 3ος Κανόνας | Πρωτοτυπία εναλλακτικών λύσεων ή ιδεών | Ανάμεσα στις εναλλακτικές μας λύσεις ή ιδέες πρέπει να γίνεται προσπάθεια εντοπισμού λύσεων, ακόμα και αν φαίνονται «τρελές» ή παράξενες. Αυτό γιατί οι λύσεις αυτές είναι μη συνηθισμένες, πρωτότυπες, νέες, καινοτόμες. Για να είναι οι λύσεις έξυπνες και «έξω από το κουτί», πρέπει να τηρείται αυτός ο κανόνας. |
| 4ος Κανόνας | «Γονιμοποίηση» εναλλακτικών λύσεων ή ιδεών | Όταν βρεθούν δύο-τρεις λύσεις ή ιδέες, μπορούν από αυτές να δημιουργηθούν κάποιες άλλες, είτε συνδυάζοντάς τες, είτε αντιστρέφοντάς τες, είτε κάνοντας συνειρμούς ή παίρνοντας ερεθίσματα σκέψεων από αυτές. |
Το brainstorming δεν είναι μόνο ομαδική τεχνική· μπορεί να εφαρμοστεί και ατομικά, καθώς ο στόχος του δεν είναι απλώς η συνεργασία, αλλά το να κρατά χωριστά το στάδιο της αναζήτησης από το στάδιο της αξιολόγησης εναλλακτικών λύσεων.