Λήψη απόφασης και επίλυση προβλήματος 🧩
Στην καθημερινή γλώσσα χρησιμοποιούμε συχνά τις εκφράσεις «παίρνω μια απόφαση» και «λύνω ένα πρόβλημα» σαν να σημαίνουν το ίδιο πράγμα. Στο μάνατζμεντ, όμως, πρόκειται για δύο διαφορετικές διανοητικές διαδικασίες, και πριν προχωρήσουμε στους δύο βασικούς τρόπους σκέψης —τον διαισθητικό και τον ορθολογικό— είναι απαραίτητο να ξεκαθαρίσουμε τη διαφορά ανάμεσα στο «λαμβάνω απόφαση» και στο «λύνω ένα πρόβλημα».
Λήψη απόφασης: επιλογή ανάμεσα σε εναλλακτικές
Όταν κάποιος λαμβάνει απόφαση, σημαίνει πρακτικά ότι επιλέγει μεταξύ των διαφορετικών εναλλακτικών που διαθέτει, δηλαδή, η απόφαση είναι επιλογή.
Το χαρακτηριστικό γνώρισμα της λήψης απόφασης είναι ότι υπάρχουν πραγματικά περισσότερες από μία δυνατές επιλογές, και το άτομο καλείται να διαλέξει ανάμεσά τους με βάση τις προτιμήσεις, τις ανάγκες ή τους στόχους του. Για παράδειγμα, ένα άτομο επιλέγει ποιο παντελόνι θα φορέσει, ποιο αυτοκίνητο θα αγοράσει, τι σπουδές θα ακολουθήσει, πόσα παιδιά θα κάνει ή πού θα πάει διακοπές. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις υπάρχουν πολλές εξίσου «νόμιμες» επιλογές, και καμία τους δεν είναι εκ των προτέρων η μοναδική σωστή.
Χωρίς τουλάχιστον δύο διαθέσιμες επιλογές δεν μπορεί να υπάρξει απόφαση. Αν υπάρχει μόνο μία δυνατότητα, δεν «αποφασίζουμε» — απλώς την ακολουθούμε.
Επίλυση προβλήματος: εντοπισμός της μοναδικής σωστής λύσης
Αντίθετα, όταν κάποιος έχει να λύσει ένα συγκεκριμένο πρόβλημα, ουσιαστικά δεν έχει επιλογές, αλλά γνωρίζει εκ των προτέρων ότι υπάρχει μόνο μία σωστή λύση που θα πρέπει να εντοπίσει.
Εδώ το άτομο δεν καλείται να διαλέξει ανάμεσα σε ισοδύναμες εναλλακτικές· καλείται να ανακαλύψει ποια είναι η μία, συγκεκριμένη λύση που αντιστοιχεί στο πρόβλημα. Για παράδειγμα, όταν ένα αυτοκίνητο έχει βλάβη, ο άνθρωπος έχει να επιλέξει σε ποιο συνεργείο θα πάει, αλλά δεν έχει να επιλέξει το τι θα διορθώσει. Απλά, πρέπει να εντοπίσει τη συγκεκριμένη βλάβη και να τη διορθώσει.
Η βλάβη του αυτοκινήτου δίνει ένα καλό τεστ για να ξεχωρίζεις τις δύο διαδικασίες μέσα στο ίδιο παράδειγμα: το «σε ποιο συνεργείο θα πάω» είναι απόφαση (υπάρχουν πολλά συνεργεία να διαλέξω), ενώ το «ποια είναι η βλάβη» είναι επίλυση προβλήματος (υπάρχει μία μόνο σωστή απάντηση που πρέπει να βρεθεί, όχι να επιλεγεί).
Και οι δύο αυτές διαδικασίες —η λήψη απόφασης και η επίλυση προβλήματος— απαιτούν από τον άνθρωπο να σκεφτεί συστηματικά, ώστε να καταλήξει σε σωστές επιλογές αλλά και να λύσει προβλήματα αποτελεσματικά.