Συνάλλαγμα 💱

5.1 Γενικά

Στη διεθνή οικονομία διεξάγονται καθημερινά κάθε είδους οικονομικές συναλλαγές. Η εξόφληση των οικονομικών υποχρεώσεων έξω από τα όρια κάθε χώρας που απορρέουν από αυτές τις οικονομικές συναλλαγές, γίνεται με συνάλλαγμα.

Ένα ελληνικό ρήμα πίσω από τη λέξη

Η λέξη «συνάλλαγμα» προέρχεται από το ρήμα «συναλλάσσω» (ανταλλάσσω), ακριβώς επειδή περιγράφει την ανταλλαγή ενός νομίσματος με ένα άλλο.

Συνάλλαγμα είναι γενικά τα ξένα νομίσματα, αλλά και όλα τα έγγραφα που δίνουν το δικαίωμα στον κομιστή τους να εισπράξει κάποιο ποσό σε ξένο νόμισμα.

5.2 Αγορά συναλλάγματος – Foreign exchange markets (Forex)

Οι διεθνείς συναλλαγές δημιουργούν την ανάγκη για ανταλλαγές νομισμάτων. Οι ανταλλαγές νομισμάτων πραγματοποιούνται στην αγορά συναλλάγματος, η οποία καθιστά δυνατή τη μεταφορά αγοραστικής δύναμης από τη μια χώρα στην άλλη. Οι περισσότερες συναλλαγές γίνονται μέσω της διεθνούς διατραπεζικής αγοράς όπου οι μεγαλύτερες τράπεζες διαπραγματεύονται μεταξύ τους.

Η αγορά συναλλάγματος είναι μια παγκόσμια χρηματοοικονομική αγορά στην οποία συμμετέχουν όλα τα χρηματοοικονομικά κέντρα του κόσμου (Τόκιο, Σιγκαπούρη, Χόνγκ-Κόνγκ, Μπαχρέιν, Ευρώπη, Νέα Υόρκη, Λος Άντζελες, Σύδνεϋ) και στην οποία γίνεται αγοραπωλησία όλων των εθνικών νομισμάτων. Οι συναλλαγές που γίνονται στα πλαίσια της αγοράς συναλλάγματος γίνονται στο διαδίκτυο όλο το εικοσιτετράωρο, εκτός των Σαββατοκύριακων που δεν πραγματοποιούνται συναλλαγές, διαμέσου ενός δικτύου τραπεζών, εταιρειών, πωλητών νομισμάτων και κεντρικών εθνικών τραπεζών.

Η μεγαλύτερη αγορά στον κόσμο, χωρίς διακοπή

Η αγορά συναλλάγματος (Forex) λειτουργεί 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, από Δευτέρα έως Παρασκευή, επειδή κάθε στιγμή κάποιο χρηματοοικονομικό κέντρο του πλανήτη είναι ανοιχτό — όταν κλείνει το Τόκιο, ανοίγει η Ευρώπη, και όταν κλείνει η Ευρώπη, ανοίγει η Νέα Υόρκη.

5.3 Συναλλαγματικές ισοτιμίες

Οι τιμές των διαφόρων νομισμάτων δεν είναι σταθερές, αλλά μεταβάλλονται συνεχώς, ανάλογα με την προσφορά και τη ζήτηση κάθε νομίσματος στην αγορά συναλλάγματος.

Από πού προέρχεται η προσφορά ξένου νομίσματος

Η προσφορά ξένου νομίσματος προέρχεται κυρίως από:

κατοίκους άλλων χωρών που αγοράζουν εγχώρια προϊόντα και υπηρεσίες (εγχώριες εξαγωγές)
ξένους επενδυτές που επενδύουν στην εγχώρια αγορά
ξένους τουρίστες που ταξιδεύουν στη χώρα μας

Από πού προέρχεται η ζήτηση ξένου νομίσματος

Αντίστοιχα η ζήτηση για ξένο νόμισμα προέρχεται κυρίως από:

κατοίκους που αγοράζουν ξένα αγαθά και υπηρεσίες (εγχώριες εισαγωγές)
εγχώριους επενδυτές που επενδύουν στο εξωτερικό
«εγχώριους τουρίστες» που ταξιδεύουν στο εξωτερικό

Οι τιμές που διαμορφώνονται στην αγορά συναλλάγματος ονομάζονται συναλλαγματικές ισοτιμίες και δείχνουν τη σχέση με την οποία ανταλλάσσονται δύο νομίσματα.

Συναλλαγματική ισοτιμία ή Τιμή συναλλάγματος είναι η τιμή δύο νομισμάτων στην οποία ανταλλάσσονται δύο εθνικά νομίσματα στη διεθνή αγορά.

Η ισοτιμία καθορίζεται από προσφορά και ζήτηση, όχι αυθαίρετα

Μην μπερδεύεις τη συναλλαγματική ισοτιμία με μια σταθερή, καθορισμένη από το κράτος τιμή. Στην αγορά συναλλάγματος η τιμή κάθε νομίσματος διαμορφώνεται —όπως η τιμή κάθε αγαθού— από την προσφορά και τη ζήτησή του, και γι' αυτό μεταβάλλεται συνεχώς.

Για ενημέρωση των ενδιαφερομένων δημοσιεύεται καθημερινά το Δελτίο Τιμών Συναλλάγματος, στο οποίο η ισοτιμία δίνεται σε ξένες μονάδες, δηλαδή κάθε αριθμός που αναγράφεται στο Δελτίο δείχνει με πόσες ξένες νομισματικές μονάδες ανταλλάσσεται μια εγχώρια. Στην Κύπρο το Δελτίο αυτό εκδίδεται από την Κεντρική Τράπεζα.

Στο Δελτίο Τιμών Συναλλάγματος για κάθε ξένο νόμισμα δίνονται δύο τιμές, η τιμή πώλησης και η τιμή αγοράς. Η τιμή πώλησης είναι η τιμή στην οποία πουλούν οι τράπεζες και η τιμή αγοράς είναι η τιμή στην οποία αγοράζουν οι τράπεζες. Η διαφορά μεταξύ τιμής πώλησης και τιμής αγοράς του συναλλάγματος είναι η αμοιβή/κέρδος της τράπεζας για την υπηρεσία που προσφέρει.

Δελτίο Τιμών Συναλλάγματος

Οι τιμές συναλλάγματος αφορούν συναλλαγές μέχρι ποσού ισοτίμου USD 15.000.

Τιμή 1 Ευρώ ανά μονάδα νομίσματος — Τιμές Συναλλάγματος σε Ευρώ — Ημερομηνία: 14/03/2022

Νομίσματα	Συνάλλαγμα – Αγορά	Συνάλλαγμα – Πώληση
ΔΟΛΛΑΡΙΟ ΗΠΑ (USD)	1,13200	1,06600
ΛΙΡΑ ΑΓΓΛΙΑΣ (GBP)	0,86490	0,81450
ΦΡΑΓΚΟ ΕΛΒΕΤΙΑΣ (CHF)	1,05370	0,99230
ΔΟΛΛΑΡΙΟ ΑΥΣΤΡΑΛΙΑΣ (AUD)	1,54680	1,45670
ΔΟΛΛΑΡΙΟ ΚΑΝΑΔΑ (CAD)	1,44450	1,36030
ΚΟΡΩΝΑ ΣΟΥΗΔΙΑΣ (SEK)	10,96540	10,32660
ΚΟΡΩΝΑ ΔΑΝΙΑΣ (DKK)	7,66340	7,21700
ΚΟΡΩΝΑ ΝΟΡΒΗΓΙΑΣ (NOK)	10,09740	9,50920
ΓΙΕΝ ΙΑΠΩΝΙΑΣ (JPY)	132,310000	124,610000
ΔΟΛΛΑΡΙΟ HONG KONG (HKD)	9,03070	9,35540
ΔΟΛΛΑΡΙΟ ΣΙΓΚΑΠΟΥΡΗΣ (SGD)	1,66570	8,17070
ΚΟΡΩΝΑ ΤΣΕΧΙΑΣ (CZK)	26,21100	24,68500

Πηγή: Alpha Bank

Πρόσεξε ποια στήλη είναι ποια

Στο Δελτίο η στήλη «Αγορά» δείχνει την τιμή στην οποία αγοράζει η τράπεζα το ξένο νόμισμα (δηλαδή αυτή που ισχύει όταν εσύ πουλάς συνάλλαγμα στην τράπεζα), ενώ η στήλη «Πώληση» δείχνει την τιμή στην οποία πουλάει η τράπεζα το ξένο νόμισμα (δηλαδή αυτή που ισχύει όταν εσύ αγοράζεις συνάλλαγμα από την τράπεζα). Η τράπεζα πάντα κερδίζει τη διαφορά ανάμεσα στις δύο τιμές.

5.3.1 Αγορά συναλλάγματος

Όταν ο πελάτης αγοράζει από την τράπεζα συνάλλαγμα, πληρώνει σε εγχώριο νόμισμα την αξία του συναλλάγματος που αγοράζει και επιπλέον την προμήθεια της τράπεζας, που καθορίζεται ως ποσοστό %. Η προμήθεια υπολογίζεται πάντοτε σε εγχώριο νόμισμα.

Παράδειγμα:

Κύπριος που πρόκειται να ταξιδέψει στις ΗΠΑ αγοράζει από την τράπεζα $5.000. Πόσα θα πληρώσει αν η τιμή πώλησης του δολαρίου είναι 1,20 και η προμήθεια της τράπεζας 0,25%;

Ο αριθμός 1,20 που δίνει το Δελτίο σημαίνει ότι €1=$1,20.

Επομένως,

$\text{\textdollar}1,20$	$€1$
$\text{\textdollar}5.000$	$Χ;$

Χ = \frac{5.000 \times 1}{1,20} = €4.166,67

Προμήθεια = \frac{4.166,67 \times 0,25}{100} = €10,42

Ο πελάτης θα πληρώσει €4.177,09 (€4.166,67 + €10,42).

5.3.2 Πώληση συναλλάγματος

Όταν ο πελάτης πωλεί συνάλλαγμα στην τράπεζα, εισπράττει σε εγχώριο νόμισμα την αξία του συναλλάγματος, μειωμένη όμως κατά την προμήθεια της τράπεζας, που υπολογίζεται και πάλι σε εγχώριο νόμισμα.

Παράδειγμα:

Κύπριος εξαγωγέας πήρε από Αμερικάνο πελάτη του $5.000. Πόσα ευρώ θα εισπράξει από την τράπεζά του αν η τιμή αγοράς του δολαρίου είναι 1,26 και η προμήθεια της τράπεζας 0,25%;

Ο αριθμός 1,26 που δίνει το Δελτίο σημαίνει ότι €1=$1,26.

Επομένως,

$\text{\textdollar}1,26$	$€1$
$\text{\textdollar}5.000$	$Χ;$

Χ = \frac{5.000 \times 1}{1,26} = €3.968,25

Προμήθεια = \frac{3.968,25 \times 0,25}{100} = €9,92

Ο πελάτης θα εισπράξει €3.958,33 (€3.968,25 − €9,92).

Μην μπερδεύεις τις δύο περιπτώσεις

Στο πρώτο παράδειγμα ο πελάτης αγοράζει συνάλλαγμα, άρα χρησιμοποιείται η τιμή πώλησης της τράπεζας και η προμήθεια προστίθεται στο ποσό που πληρώνει. Στο δεύτερο παράδειγμα ο πελάτης πωλεί συνάλλαγμα, άρα χρησιμοποιείται η τιμή αγοράς της τράπεζας και η προμήθεια αφαιρείται από το ποσό που εισπράττει. Η λέξη-κλειδί («αγοράζει» ή «πωλεί» ο πελάτης) καθορίζει ποια τιμή του Δελτίου θα χρησιμοποιήσεις και αν θα προσθέσεις ή θα αφαιρέσεις την προμήθεια.

Η ισοτιμία στον χρόνο: δύο μακροχρόνια παραδείγματα

Οι συναλλαγματικές ισοτιμίες δεν παραμένουν ποτέ σταθερές για μεγάλα χρονικά διαστήματα, αφού η προσφορά και η ζήτηση κάθε νομίσματος αλλάζουν συνεχώς. Δύο διαγράμματα που καλύπτουν την περίοδο από το 1999 έως το 2024 δείχνουν καθαρά αυτή τη διαρκή διακύμανση:

Το πρώτο διάγραμμα («Τιμή 1 Ευρώ ανά Δολλάριο») απεικονίζει πόσα δολάρια ΗΠΑ χρειάζονταν για να αγοραστεί 1 ευρώ, από τις αρχές του 1999 μέχρι το 2024. Η τιμή ξεκινά γύρω στο 1,2 $ανά ευρώ, υποχωρεί κάτω από 0,9$ γύρω στο 2000-2001, ανεβαίνει σταδιακά μέχρι να ξεπεράσει το 1,5 $γύρω στο 2008, και στη συνέχεια διακυμαίνεται με αρκετές ανόδους και πτώσεις, φτάνοντας ξανά κοντά στο 1,0-1,1$ τα τελευταία χρόνια της περιόδου.
Το δεύτερο διάγραμμα («Τιμή 1 Ευρώ ανά Στερλίνα») απεικονίζει πόσες βρετανικές στερλίνες χρειάζονταν για να αγοραστεί 1 ευρώ, στην ίδια περίοδο. Η τιμή ξεκινά γύρω στο 0,7 £ ανά ευρώ, υποχωρεί προς το 0,6 £ στις αρχές της δεκαετίας του 2000, ανεβαίνει απότομα και ξεπερνά το 0,9 £ γύρω στο 2008-2009, στη συνέχεια υποχωρεί ξανά προς το 0,7 £ γύρω στο 2015-2016, και τα τελευταία χρόνια της περιόδου κινείται γύρω στο 0,85 £.

Τι δείχνουν αυτές οι διακυμάνσεις

Οι έντονες μεταβολές γύρω στο 2008 και στα σημεία που ακολουθούν δεν είναι τυχαίες: αντανακλούν μεγάλα οικονομικά γεγονότα (όπως η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση) που άλλαξαν απότομα την προσφορά και τη ζήτηση για κάθε νόμισμα, και άρα και τη συναλλαγματική του ισοτιμία.