Απόλυτο και Συγκριτικό Πλεονέκτημα 🌍

Σε παλαιότερες εποχές οι άνθρωποι ήταν αναγκασμένοι να παράγουν σχεδόν όλα τα προϊόντα που ήθελαν να καταναλώσουν. Στη σύγχρονη εποχή, κάθε άτομο εξειδικεύεται συνήθως στην παραγωγή ενός προϊόντος ή ακόμα και σ' ένα μόνο μέρος του προϊόντος, ενώ καταναλώνει πολλά προϊόντα που δεν συμμετέχει στην παραγωγή τους. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται καταμερισμός των έργων. Με τον καταμερισμό αυξάνεται η εξειδίκευση, και επομένως η απόδοση του κάθε ατόμου.

Στο διεθνές εμπόριο, όπως και στο εγχώριο, ο καταμερισμός των έργων και η εξειδίκευση στην παραγωγή προκαλούν:

• Αύξηση της συνολικής παραγωγής
• Βελτίωση της ποιότητας των προϊόντων
• Μείωση στο κόστος παραγωγής
• Μείωση στις τιμές

με αποτέλεσμα τη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.

Οι πρώτοι που έχουν κάνει αυτή τη διαπίστωση είναι οι κλασσικοί οικονομολόγοι, στην προσπάθειά τους να προσδιορίσουν τα οφέλη από το διεθνές εμπόριο και να υποστηρίξουν την ελευθεροποίηση του εμπορίου.

Συγκεκριμένα, ο πρώτος που το επεσήμανε ήταν ο Adam Smith με το έργο του "Ο Πλούτος των Εθνών" (1776), ο οποίος όχι μόνο έθεσε τα θεμέλια της σύγχρονης οικονομικής σκέψης αλλά και της θεωρίας του Διεθνούς Εμπορίου. Η συμβολή του στη θεωρία αυτή είναι γνωστή ως "αρχή του απόλυτου πλεονεκτήματος". Στόχος του ήταν να αποδείξει ότι το διεθνές εμπόριο αυξάνει την ευημερία (ή τουλάχιστον δεν τη μειώνει) σε όλα τα κράτη. Τη θεωρία αυτή συμπλήρωσε αργότερα ο David Ricardo (1817) με τη θεωρία ή αρχή του συγκριτικού πλεονεκτήματος.

α) Θεωρία του απόλυτου πλεονεκτήματος (Absolute Advantage) ⚖️

Σύμφωνα με τη θεωρία αυτή, κάθε χώρα θα πρέπει να ειδικεύεται στην παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών στα οποία διαθέτει απόλυτο πλεονέκτημα, δηλαδή είναι πιο παραγωγική από τις άλλες χώρες, και να τα ανταλλάσσει με αγαθά στα οποία οι άλλες χώρες έχουν το απόλυτο πλεονέκτημα.

Για απλοποίηση του παραδείγματος, θεωρούμε ότι δύο χώρες, η Πορτογαλία και η Αγγλία, παράγουν μόνο δύο αγαθά, ύφασμα και κρασί. Η Πορτογαλία, με συγκεκριμένη ποσότητα συντελεστών παραγωγής, μπορεί να παράγει 30 μονάδες ύφασμα ή 80 μονάδες κρασί. Η Αγγλία, με την ίδια ποσότητα συντελεστών παραγωγής και την ίδια τεχνολογία, μπορεί να παράγει 50 μονάδες ύφασμα ή 40 μονάδες κρασί, όπως παρουσιάζονται στον πίνακα 8.1.

ΠΙΝΑΚΑΣ 8.1 — Απόλυτο Πλεονέκτημα

Η Πορτογαλία έχει απόλυτο πλεονέκτημα στην παραγωγή κρασιού, γιατί με τους ίδιους συντελεστές παραγωγής είναι πιο αποδοτική από την Αγγλία. Μπορεί να παράγει 80 μονάδες κρασί, ενώ η Αγγλία μόνο 40 μονάδες.

Η Αγγλία έχει απόλυτο πλεονέκτημα στην παραγωγή υφάσματος, γιατί με τους ίδιους συντελεστές παραγωγής είναι πιο αποδοτική από την Πορτογαλία. Μπορεί να παράγει 50 μονάδες ύφασμα, ενώ η Πορτογαλία μόνο 30 μονάδες.

Επομένως, είναι προς όφελος και των δύο χωρών η Πορτογαλία να εξειδικευτεί στην παραγωγή κρασιού και η Αγγλία στην παραγωγή υφάσματος. Με την εξειδίκευση, θα αυξηθεί η συνολική παραγωγή και των δύο αγαθών, με μικρότερο κόστος ανά μονάδα προϊόντος. Αυτό σημαίνει ότι οι καταναλωτές θα έχουν τη δυνατότητα κατανάλωσης και των δύο αγαθών σε φθηνότερες τιμές, γεγονός που βοηθά στη βελτίωση του βιοτικού επιπέδου.

β) Θεωρία του συγκριτικού πλεονεκτήματος (Comparative Advantage) 📊

Ας υποθέσουμε όμως ότι η Πορτογαλία, λόγω κλίματος, έχει απόλυτο πλεονέκτημα, δηλαδή είναι πιο αποδοτική από την Αγγλία, τόσο στην παραγωγή κρασιού όσο και στην παραγωγή υφάσματος (χώρες και αγαθά που χρησιμοποίησε, για παράδειγμα, ο David Ricardo). Στην περίπτωση αυτή, η Πορτογαλία θα πρέπει να εξειδικευτεί στην παραγωγή εκείνου του αγαθού στο οποίο έχει συγκριτικό πλεονέκτημα. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να εξειδικευτεί στην παραγωγή του αγαθού στο οποίο το πλεονέκτημα είναι μεγαλύτερο, δηλαδή το κόστος ευκαιρίας είναι μικρότερο σε σύγκριση με την Αγγλία.

Στον πίνακα 8.2 παρουσιάζεται η παραγωγή των δύο χωρών για τα δύο αγαθά.

ΠΙΝΑΚΑΣ 8.2 — Συγκριτικό Πλεονέκτημα

Όπως φαίνεται στον πίνακα 8.2, η Πορτογαλία έχει απόλυτο πλεονέκτημα στην παραγωγή και των δύο αγαθών, ενώ η Αγγλία έχει απόλυτο μειονέκτημα στην παραγωγή και των δύο αγαθών.

Το πλεονέκτημα όμως της Πορτογαλίας είναι μεγαλύτερο στην παραγωγή κρασιού παρά στην παραγωγή υφάσματος. Η Πορτογαλία παράγει διπλάσια ποσότητα κρασιού από την Αγγλία, ενώ παράγει μόνο 20% (10/50) περισσότερο ύφασμα. Αντίθετα, η Αγγλία, παρά το γεγονός ότι σε απόλυτους αριθμούς είναι λιγότερο παραγωγική και στα δύο αγαθά, είναι συγκριτικά καλύτερη στην παραγωγή υφάσματος. Αυτό φαίνεται αν συγκρίνουμε το κόστος ευκαιρίας των δύο αγαθών ανάμεσα στις δύο χώρες.

Υπολογισμός του κόστους ευκαιρίας 🧮

Με βάση τα δεδομένα του πίνακα 8.2, το κόστος ευκαιρίας για τα δύο αγαθά στην κάθε χώρα υπολογίζεται ως εξής:

ΠΙΝΑΚΑΣ 8.3 — Κόστος Ευκαιρίας

Σύμφωνα με τα δεδομένα του πίνακα 8.3, η Πορτογαλία έχει συγκριτικό πλεονέκτημα, δηλαδή είναι φθηνότερη στην παραγωγή κρασιού, γιατί το κόστος ευκαιρίας του κρασιού είναι μικρότερο παρά στην Αγγλία. Η Πορτογαλία, για την παραγωγή 1 μονάδας κρασιού, θυσιάζει 0,75 μονάδες υφάσματος, σε αντίθεση με την Αγγλία, η οποία για την παραγωγή 1 μονάδας κρασιού πρέπει να θυσιάσει 1,25 μονάδες υφάσματος.

Αντίθετα, η Αγγλία έχει συγκριτικό πλεονέκτημα, δηλαδή είναι φθηνότερη στην παραγωγή υφάσματος, γιατί το κόστος ευκαιρίας του είναι μικρότερο στην Αγγλία παρά στην Πορτογαλία. Η Αγγλία, για την παραγωγή 1 μονάδας υφάσματος, θυσιάζει 0,8 μονάδες κρασιού, σε αντίθεση με την Πορτογαλία, η οποία για την παραγωγή 1 μονάδας υφάσματος πρέπει να θυσιάσει 1,33 μονάδες κρασιού.

Ο David Ricardo απέδειξε ότι η Αγγλία είχε συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή υφάσματος και θα της συνέφερε να εξάγει υφάσματα στην Πορτογαλία και να εισάγει από αυτήν κρασί. Αντίστοιχα, η Πορτογαλία είχε συγκριτικό πλεονέκτημα στην παραγωγή κρασιού και θα είχε συμφέρον να εισάγει από την Αγγλία υφάσματα και να εξάγει κρασί. Με τον τρόπο αυτό αυξάνεται η συνολική παραγωγή προς όφελος και των δύο χωρών.

Αυτό ήταν το συμπέρασμα για τον ρόλο του διεθνούς εμπορίου από τον Ricardo, ένα συμπέρασμα που εξακολουθεί να είναι κυρίαρχο μεταξύ των διαφόρων εναλλακτικών θεωριών που έχουν προταθεί από τότε.