Δημόσιες Δαπάνες 💶
Δημόσιες Δαπάνες (public expenditure) είναι τα χρηματικά ποσά που δαπανά το κράτος για να καλύψει τις ανάγκες λειτουργίας του κρατικού μηχανισμού.
Οι δημόσιες δαπάνες αποτελούν, μαζί με τα δημόσια έσοδα, το αντικείμενο της δημοσιονομικής πολιτικής (fiscal policy) — τα μέτρα δηλαδή με τα οποία το κράτος επιδιώκει τους οικονομικούς και κοινωνικούς του στόχους, όπως τη σταθεροποίηση της οικονομίας, τη μείωση των ανισοτήτων και την προώθηση της ανάπτυξης.
Κατηγορίες Δημοσίων Δαπανών 📋
Οι δημόσιες δαπάνες μπορούν να ταξινομηθούν στις ακόλουθες κατηγορίες:
- Απολαβές προσωπικού. Περιλαμβάνουν τους μισθούς και τα ημερομίσθια όλων των υπαλλήλων του δημόσιου τομέα όπως, γιατρών, εκπαιδευτικών, γραφέων, δικαστών κ.ά.
- Τόκοι δημοσίου χρέους. Είναι οι τόκοι που το κράτος πρέπει να καταβάλει όταν αναγκάζεται να δανειστεί για να χρηματοδοτήσει τις κρατικές δαπάνες.
- Κοινωνικές παροχές. Είναι τα χρηματικά ποσά που καταβάλλει το κράτος προς τα νοικοκυριά για σκοπούς βοήθειας όπως, οικονομική ενίσχυση για απόκτηση στέγης, ελάχιστο εγγυημένο εισόδημα (ΕΕΕ), επιδόματα ανεργίας, επιδόματα άπορων οικογενειών, δωρεές, υποτροφίες κ.λπ. Οι συντάξεις, αν και δεν καταβάλλονται από το κράτος για σκοπούς βοήθειας, περιλαμβάνονται στις κοινωνικές παροχές ως μεταβιβαστικές πληρωμές.
- Επιδοτήσεις. Είναι τα χρηματικά ποσά που καταβάλλει το κράτος προς τις επιχειρήσεις για σκοπούς βοήθειας όπως, επιδότηση προϊόντων, πρώτων υλών, ή επιδότηση για την αγορά μηχανικού εξοπλισμού.
- Αγορά αγαθών και υπηρεσιών. Περιλαμβάνει τις δαπάνες του κράτους όπως, γραφική ύλη και διάφορα άλλα τρέχοντα έξοδα των υπουργείων, ή αγορά υπηρεσιών από τον ιδιωτικό τομέα για κάλυψη αναγκών στις οποίες δεν μπορεί να ανταποκριθεί σε ικανοποιητικό βαθμό ο δημόσιος τομέας (π.χ. αποστολή ενός ασθενή για ιατρική εξέταση ή επέμβαση στον ιδιωτικό τομέα).
- Άλλες δαπάνες. Στις δαπάνες αυτές θα μπορούσαν να καταταχθούν διάφορες επενδυτικές δαπάνες από το κράτος, όπως, ανέγερση σχολείων, αγορά εξοπλισμού για την εθνική άμυνα κ.λπ.
Η διαφορά είναι ο αποδέκτης: οι κοινωνικές παροχές κατευθύνονται προς τα νοικοκυριά (π.χ. επιδόματα ανεργίας, ΕΕΕ), ενώ οι επιδοτήσεις κατευθύνονται προς τις επιχειρήσεις (π.χ. επιδότηση προϊόντων ή πρώτων υλών). Και οι δύο κατηγορίες αποτελούν μεταβιβαστικές πληρωμές, αλλά ο δικαιούχος είναι διαφορετικός.
Κατανομή Δημοσίων Δαπανών στην Κύπρο 📊
Ο πιο κάτω πίνακας δείχνει την κατανομή των δημοσίων δαπανών της Κύπρου για το 2020 στις κατηγορίες που αναφέρθηκαν πιο πάνω.
Πίνακας 7.1 — Κατανομή Δημοσίων Δαπανών 2020
| Κατηγορία | εκ € | % |
|---|---|---|
| Απολαβές Προσωπικού | 2.897,8 | 32,15 |
| Τόκοι Δημοσίου Χρέους | 458,6 | 5,09 |
| Κοινωνικές Παροχές | 3.592,2 | 39,85 |
| Επιδοτήσεις | 578,2 | 6,41 |
| Αγορά αγαθών και υπηρεσιών | 906,8 | 10,05 |
| Άλλες δαπάνες | 581,0 | 6,45 |
| Σύνολο | 9.014,6 | 100,0 |
Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου
Όπως φαίνεται από τα ποσοστά, οι κοινωνικές παροχές (39,85%) και οι απολαβές προσωπικού (32,15%) αποτελούν μαζί περισσότερο από τα δύο τρίτα του συνόλου των δημοσίων δαπανών της Κύπρου, ενώ οι τόκοι δημοσίου χρέους αντιπροσωπεύουν το μικρότερο ποσοστό (5,09%).
Το 2020 οι κοινωνικές παροχές και οι απολαβές προσωπικού μαζί έφτασαν το 71,99% του συνόλου των δημοσίων δαπανών της Κύπρου (32,15% + 39,85%). Αυτό δείχνει πόσο μεγάλο βάρος έχουν οι μισθοί του δημόσιου τομέα και οι κοινωνικές παροχές στον κρατικό προϋπολογισμό, σε σύγκριση με άλλες κατηγορίες δαπανών.
Ταξινόμηση με Βάση την Κοινωνική Ανάγκη 🏥
Οι κρατικές δαπάνες θα μπορούσαν να διακριθούν και ανάλογα με την κοινωνική ανάγκη που πρόκειται να ικανοποιήσουν, για παράδειγμα, δαπάνες άμυνας, υγείας, παιδείας κ.λπ. Κάθε κατηγορία μπορεί να περιλαμβάνει δαπάνες για επένδυση, για υπηρεσίες και για κοινωνικές παροχές.
Για παράδειγμα, οι δαπάνες για την παιδεία περιλαμβάνουν:
- την κατασκευή σχολείων (επένδυση)
- τους μισθούς εκπαιδευτικών (κατανάλωση)
- τις υποτροφίες (κοινωνική παροχή)
Πρόσεξε ότι το βιβλίο παρουσιάζει δύο διαφορετικούς τρόπους ταξινόμησης των δημοσίων δαπανών, και δεν πρέπει να τους μπερδεύεις: η πρώτη ταξινόμηση γίνεται με βάση το είδος της δαπάνης (απολαβές προσωπικού, τόκοι, κοινωνικές παροχές, επιδοτήσεις κ.λπ.), ενώ η δεύτερη γίνεται με βάση την κοινωνική ανάγκη που καλύπτει η δαπάνη (άμυνα, υγεία, παιδεία κ.λπ.). Μια δαπάνη μπορεί να ταξινομηθεί ταυτόχρονα και με τους δύο τρόπους — για παράδειγμα, μια υποτροφία είναι «κοινωνική παροχή» ως προς το είδος της, αλλά ανήκει στην κατηγορία «παιδεία» ως προς την κοινωνική ανάγκη που καλύπτει.
Λόγοι Αύξησης των Δημοσίων Δαπανών 📈
Οι δημόσιες δαπάνες διαχρονικά παρουσιάζουν μια αυξητική τάση που οφείλεται:
α) στην αύξηση του πληθυσμού. Η αύξηση του πληθυσμού προκαλεί αύξηση στις δημόσιες δαπάνες για να καλυφθούν οι ανάγκες μεγαλύτερου αριθμού ατόμων, π.χ. νέοι δρόμοι, νέα σχολεία, νέα νοσοκομεία κ.λπ.
β) στην αύξηση του εθνικού εισοδήματος. Η αύξηση του εθνικού εισοδήματος και η βελτίωση του βιοτικού επιπέδου προκαλούν αύξηση και στις δημόσιες δαπάνες, γιατί αυξάνονται οι απαιτήσεις των πολιτών για περισσότερες και καλύτερες υπηρεσίες υγείας, παιδείας, διοίκησης κ.λπ.
γ) στη βελτίωση της τεχνολογίας. Η βελτίωση της τεχνολογίας αναγκάζει το κράτος να δαπανά μεγαλύτερα ποσά για επενδύσεις. Για παράδειγμα, η ανακάλυψη των ηλεκτρονικών υπολογιστών υποχρέωσε το κράτος να εξοπλίσει όλες τις δημόσιες υπηρεσίες με υπολογιστές.
δ) στις αντιλήψεις της κοινωνίας για τον κοινωνικό ρόλο του κράτους. Η κοινωνία απαιτεί συνεχώς βελτίωση του κοινωνικού ρόλου του κράτους, γεγονός που προκαλεί αύξηση στις δημόσιες δαπάνες.
Η διαχρονική αύξηση των δημοσίων δαπανών δεν είναι φαινόμενο μόνο της Κύπρου: παρατηρείται στις περισσότερες σύγχρονες οικονομίες, καθώς ο πληθυσμός μεγαλώνει, το βιοτικό επίπεδο βελτιώνεται, η τεχνολογία εξελίσσεται και οι πολίτες προσδοκούν ολοένα πιο σύγχρονο κράτος πρόνοιας.