Μορφές Ανεργίας 📉
Ακόμα και όταν η οικονομία βρίσκεται σε άνθηση, πάντα υπάρχουν άνθρωποι που δεν έχουν εργασία και ψάχνουν για δουλειά. Γι' αυτό, πάντα υπάρχει κάποια μορφή ανεργίας. Η ανεργία δηλαδή αποτελεί ένα μόνιμο μακροχρόνιο φαινόμενο της οικονομίας· παρατηρείται πάντοτε, αλλά το ποσοστό της μεταβάλλεται από χρόνο σε χρόνο.
Ανάλογα με τις αιτίες που την προκαλούν, η ανεργία διακρίνεται σε τέσσερις βασικές μορφές: την κυκλική, την ανεργία τριβής, τη διαρθρωτική και την εποχική ανεργία.
Ένα συνηθισμένο λάθος είναι να αντιμετωπίζεται η ανεργία σαν ένα ενιαίο φαινόμενο με μία εξήγηση. Στην πραγματικότητα, δύο άτομα που είναι και τα δύο άνεργα μπορεί να βρίσκονται σε τελείως διαφορετική κατάσταση: το ένα να αναζητά απλώς καλύτερη δουλειά, ενώ το άλλο να μην έχει τις δεξιότητες που ζητά πλέον η αγορά. Η διάκριση σε μορφές είναι αυτή που επιτρέπει να σχεδιαστεί το κατάλληλο μέτρο πολιτικής για κάθε περίπτωση.
α) Κυκλική Ανεργία ή Ανεργία από Ανεπαρκή Ζήτηση
Η κυκλική ανεργία οφείλεται στην ανεπαρκή ζήτηση αγαθών και υπηρεσιών και συνήθως εμφανίζεται σε περιόδους οικονομικής ύφεσης.
Για παράδειγμα, όταν σε μια οικονομία η συνολική ζήτηση —λόγω μείωσης του εισοδήματος— δεν επαρκεί για να απορροφήσει το προϊόν που μπορεί να παράγει η οικονομία, τότε μειώνεται η παραγωγική δραστηριότητα και περιορίζεται η απασχόληση, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται ανεργία.
Η ανεργία αυτή έχει κυκλικό χαρακτήρα, δηλαδή επαναλαμβάνεται, και η διάρκειά της εξαρτάται από τη διάρκεια του οικονομικού κύκλου: όσο πιο βαθιά ή παρατεταμένη είναι η ύφεση, τόσο μεγαλύτερη και η κυκλική ανεργία.
Το όνομά της δεν προέρχεται από κάποιο κύκλο εργασιών, αλλά από τον οικονομικό κύκλο (διαδοχή άνθησης και ύφεσης) που μελετά αυτό το κεφάλαιο. Η κυκλική ανεργία «ακολουθεί» τον κύκλο: μεγαλώνει στην ύφεση και συρρικνώνεται στην άνθηση.
β) Ανεργία Τριβής
Η ανεργία τριβής οφείλεται:
- στην εγκατάλειψη της εργασίας τους από εργαζομένους για διάφορους λόγους, όπως η αναζήτηση καλύτερης εργασίας
- στη συνεχή κατάργηση θέσεων εργασίας λόγω χρεοκοπίας υπαρχουσών επιχειρήσεων
- στη γεωγραφική απόσταση μεταξύ της περιοχής όπου υπάρχει ανεργία και της περιοχής όπου υπάρχουν κενές θέσεις εργασίας
- στην αδυναμία των εργαζομένων να εντοπίσουν τις επιχειρήσεις με τις κενές θέσεις, καθώς και στην αδυναμία των επιχειρήσεων να εντοπίσουν τους άνεργους εργαζομένους
Ανεργία τριβής αντιμετωπίζουν κυρίως τα άτομα που εισέρχονται στην αγορά εργασίας για πρώτη φορά, καθώς και τα άτομα που εγκαταλείπουν μια θέση εργασίας για να βρουν μια άλλη που τους ταιριάζει περισσότερο ή που βρίσκεται σε άλλη περιοχή.
Η λέξη «τριβή» παραπέμπει στην καθυστέρηση, την «τριβή» δηλαδή που δημιουργεί ο χρόνος αναζήτησης πληροφορίας: ο εργαζόμενος χρειάζεται χρόνο για να βρει την κατάλληλη θέση και η επιχείρηση χρόνο για να βρει τον κατάλληλο υποψήφιο. Δεν οφείλεται σε έλλειψη δεξιοτήτων, αλλά σε αυτό το «κενό» πληροφόρησης και αναζήτησης.
γ) Διαρθρωτική Ανεργία
Η διαρθρωτική ανεργία είναι η ανεργία που προκύπτει όταν οι δεξιότητες που έχουν οι υποψήφιοι εργαζόμενοι είναι διαφορετικές από τις απαιτούμενες για την απασχόληση στις κενές θέσεις εργασίας. Οφείλεται:
- στις τεχνολογικές μεταβολές, οι οποίες δημιουργούν νέα επαγγέλματα και καταργούν άλλα, δηλαδή δημιουργούν την ανάγκη για νέες ικανότητες
- στις αλλαγές στη διάρθρωση της ζήτησης, οι οποίες αυξάνουν τη ζήτηση ορισμένων προϊόντων και ταυτόχρονα μειώνουν τη ζήτηση κάποιων άλλων
Η διαρθρωτική ανεργία διαρκεί περισσότερο από την ανεργία τριβής, και οι εργαζόμενοι αναγκάζονται να μετεκπαιδευτούν ώστε να αποκτήσουν τις δεξιότητες στις οποίες υπάρχει έλλειψη, ή ακόμη και να μετακομίσουν σε άλλη περιοχή αν θέλουν να βρουν δουλειά.
Για παράδειγμα, όπως η μετάβαση από το φιλμ φωτογραφικής μηχανής στο μικροτσίπ (ψηφιακή φωτογραφία) κατάργησε επαγγέλματα και δημιούργησε νέα, έτσι γενικότερα μπορεί να υπάρχουν άνεργοι με γνώσεις και κατάρτιση για τη βιομηχανία ετοίμων ενδυμάτων, ενώ οι κενές θέσεις να απαιτούν γνώσεις λογιστικής — με αποτέλεσμα οι άνεργοι αυτοί να μην μπορούν να καλύψουν τις κενές θέσεις.
Η διαρθρωτική ανεργία πλήττει περισσότερο τους εργαζομένους μεγαλύτερης ηλικίας, οι οποίοι δυσκολεύονται να αποκτήσουν νέες δεξιότητες και να μπορέσουν να εργοδοτηθούν.
Στην ανεργία τριβής, ο άνεργος έχει τις δεξιότητες που χρειάζονται — απλώς δεν έχει βρει ακόμη την κατάλληλη θέση, και το πρόβλημα λύνεται με τον χρόνο και την πληροφόρηση. Στη διαρθρωτική ανεργία, ο άνεργος δεν έχει τις δεξιότητες που ζητούν οι κενές θέσεις, οπότε το πρόβλημα δεν λύνεται με απλή αναζήτηση, αλλά απαιτεί μετεκπαίδευση ή και μετακόμιση. Γι' αυτό η διαρθρωτική ανεργία διαρκεί περισσότερο.
δ) Εποχική Ανεργία
Η εποχική ανεργία οφείλεται στις μεταβολές της παραγωγικής δραστηριότητας σε ορισμένους κλάδους της οικονομίας —όπως ο τουρισμός και η γεωργία— σε συγκεκριμένες εποχές του χρόνου.
Η εποχική ανεργία είναι προβλέψιμη και αναμενόμενη· γι' αυτό, πολλοί από τους απασχολούμενους σε αυτούς τους κλάδους έχουν προβλέψει να απασχοληθούν σε άλλους κλάδους στις περιόδους χαμηλής δραστηριότητας. Χαρακτηριστικό της εποχικής ανεργίας είναι ότι επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο και είναι προσωρινή και σχετικά μικρής διάρκειας.
Ο τουρισμός στην Κύπρο είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα εποχικού κλάδου: η ζήτηση για εργαζομένους σε ξενοδοχεία και επιχειρήσεις εστίασης αυξάνεται απότομα το καλοκαίρι και μειώνεται τον χειμώνα, δημιουργώντας ένα προβλέψιμο μοτίβο εποχικής ανεργίας.
Οι ροές από και προς την ανεργία
Η ανεργία δεν είναι μια στατική κατάσταση: κάθε στιγμή, άνθρωποι εισέρχονται σε αυτή και άλλοι εξέρχονται από αυτή. Η ανεργία αυξάνεται όταν υπάρχουν απολύσεις και παραιτήσεις (άτομα εγκαταλείπουν την εργασία τους ή χάνουν τη θέση τους), και μειώνεται όταν γίνονται προσλήψεις. Επιπλέον, η ανεργία επηρεάζεται από τη μεταβολή του εργατικού δυναμικού: όταν νέα άτομα εισέρχονται στην αγορά εργασίας αναζητώντας δουλειά αυξάνουν την ανεργία, ενώ όταν άτομα αποχωρούν οριστικά από το εργατικό δυναμικό (π.χ. συνταξιοδοτούνται) τη μειώνουν.
Αντίστοιχα, και οι κενές θέσεις εργασίας μεταβάλλονται με τον ίδιο τρόπο: αυξάνονται όταν δημιουργούνται νέες θέσεις ή γίνονται παραιτήσεις από υφιστάμενες θέσεις, και μειώνονται όταν γίνονται προσλήψεις ή όταν εργαζόμενοι συνταξιοδοτούνται χωρίς η θέση τους να καταργείται άμεσα.
| Ροή | Επίδραση στην ανεργία |
|---|---|
| Απολύσεις | Αυξάνει |
| Παραιτήσεις | Αυξάνει |
| Προσλήψεις | Μειώνει |
| Είσοδος νέων ατόμων στο εργατικό δυναμικό | Αυξάνει |
| Έξοδος ατόμων από το εργατικό δυναμικό (π.χ. συνταξιοδότηση) | Μειώνει |
Αυτή η συνεχής κίνηση εισόδου και εξόδου εξηγεί γιατί η ανεργία τριβής υπάρχει πάντοτε σε κάποιο βαθμό, ακόμη και σε μια υγιή οικονομία: όσο υπάρχουν άνθρωποι που αλλάζουν δουλειά, εισέρχονται στην αγορά εργασίας ή οι επιχειρήσεις αναδιαρθρώνουν το προσωπικό τους, θα υπάρχει πάντα κάποια ροή ατόμων μέσα κι έξω από την ανεργία.