Μέτρηση της Ανεργίας 📊

Για να μπορεί το κράτος να σχεδιάσει πολιτικές για την αγορά εργασίας, χρειάζεται πρώτα να γνωρίζει πόσοι είναι οι άνεργοι. Στην Κύπρο, αυτή τη δουλειά την αναλαμβάνει η Στατιστική Υπηρεσία, η οποία χρησιμοποιεί δύο διαφορετικούς τρόπους μέτρησης του αριθμού των ανέργων:

τον αριθμό των εγγεγραμμένων ανέργων
τον αριθμό των ανέργων που εντοπίζονται μέσω της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού (ΕΕΔ)

Οι δύο αυτές μέθοδοι δεν δίνουν πάντα το ίδιο ακριβώς αποτέλεσμα, γιατί βασίζονται σε διαφορετική πηγή στοιχείων και σε διαφορετικό ορισμό του «ποιος μετράει ως άνεργος».

Εγγεγραμμένοι Άνεργοι 📝

Η Στατιστική Υπηρεσία αντλεί στατιστικά δεδομένα από διάφορες διοικητικές πηγές, όπως τα Μητρώα Εγγραφών στις Υπηρεσίες Κοινωνικών Ασφαλίσεων και τα Επαρχιακά Γραφεία Εργασίας του Τμήματος Εργασίας για εξεύρεση εργασίας.

Ο αριθμός των εγγεγραμμένων ανέργων αφορά τα άτομα άνω των 15 χρόνων που:

αποτείνονται στα Επαρχιακά Γραφεία Εργασίας του Τμήματος Εργασίας για εξεύρεση εργασίας και καταχωρούνται ως άνεργοι
είναι ικανά και διαθέσιμα για εργασία
αναζητούν ενεργά εργασία

Ποιοι δεν μετρούνται ως εγγεγραμμένοι άνεργοι

Στον αριθμό των εγγεγραμμένων ανέργων δεν περιλαμβάνονται:

οι αυτοεργοδοτούμενοι
άτομα που ψάχνουν για εργασία με μερική απασχόληση
άτομα που ψάχνουν για εργασία μόνο σε συγκεκριμένη περιοχή ή μόνο σε συγκεκριμένο εργοδότη

Αυτό σημαίνει ότι ο αριθμός των εγγεγραμμένων ανέργων μπορεί να υποεκτιμά το πραγματικό μέγεθος της ανεργίας.

Η μέτρηση αυτή είναι σχετικά εύκολη και χωρίς μεγάλο κόστος, αφού βασίζεται σε στοιχεία που ήδη συλλέγονται διοικητικά. Υπάρχει όμως ο κίνδυνος τα στοιχεία να μην είναι απόλυτα ακριβή. Για παράδειγμα, κάποια άτομα που αναζητούν απασχόληση αποφεύγουν να το δηλώσουν στα Γραφεία Εξευρέσεως Εργασίας — οπότε δεν καταγράφονται καθόλου, παρόλο που βρίσκονται πραγματικά εκτός εργασίας.

Έρευνα Εργατικού Δυναμικού (ΕΕΔ) 🔍

Η Έρευνα Εργατικού Δυναμικού (ΕΕΔ) διεξάγεται σε όλες τις χώρες μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με βάση τον Κανονισμό 577/98 του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κάθε τρίμηνο.

Στόχος της έρευνας είναι η συλλογή στοιχείων που είναι χρήσιμα για τη χάραξη πολιτικής σε εργατικά θέματα (απασχόληση, ανεργία). Με τα στοιχεία αυτά παρακολουθούνται και αξιολογούνται τα προγράμματα που εφαρμόζονται τόσο από την Κυβέρνηση όσο και από την Ευρωπαϊκή Ένωση.

Η συλλογή των στοιχείων από τη Στατιστική Υπηρεσία γίνεται με προσωπικές ή τηλεφωνικές συνεντεύξεις, συμπληρώνοντας σχετικά ερωτηματολόγια.

Γιατί η ΕΕΔ θεωρείται πιο αξιόπιστη

Σε αντίθεση με τους εγγεγραμμένους άνεργους, η ΕΕΔ δεν περιορίζεται σε όσους έχουν πάει οι ίδιοι να δηλωθούν σε ένα γραφείο. Ρωτά απευθείας ένα αντιπροσωπευτικό δείγμα του πληθυσμού, γι' αυτό συλλαμβάνει και ανθρώπους που αναζητούν εργασία χωρίς να έχουν εγγραφεί επίσημα ως άνεργοι.

Η μέθοδος αυτή θεωρείται περισσότερο αξιόπιστη, αλλά και σε αυτή την περίπτωση υπάρχει ο κίνδυνος τα στοιχεία που έχουν συγκεντρωθεί να μην είναι απόλυτα ακριβή. Για παράδειγμα:

μερικά άτομα, ενώ δεν απασχολούνται, είναι πιθανόν να μην το αναφέρουν στην έρευνα
αντίθετα, κάποια άλλα να δηλώνουν άνεργοι, αλλά στην πραγματικότητα να μην προσπαθούν αρκετά για να βρουν δουλειά

Οι Τρεις Βασικοί Δείκτες της Αγοράς Εργασίας 📈

Η Κυπριακή Στατιστική Υπηρεσία υπολογίζει τρεις δείκτες που αποτυπώνουν την κατάσταση στην αγορά εργασίας:

το ποσοστό ανεργίας
το ποσοστό απασχόλησης
το ποσοστό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό

Και οι τρεις δείκτες υπολογίζονται από τα ίδια βασικά μεγέθη — τον αριθμό των απασχολούμενων, τον αριθμό των ανέργων, το εργατικό δυναμικό και τον πληθυσμό σε ηλικία απασχόλησης — αλλά ο καθένας εξετάζει μια διαφορετική σχέση ανάμεσά τους.

α) Ποσοστό Ανεργίας (unemployment rate)

Η ανεργία σε μια οικονομία μετριέται με το ποσοστό ανεργίας. Το ποσοστό ανεργίας είναι το ποσοστό του εργατικού δυναμικού που δεν απασχολείται. Δείχνει σε ποιο βαθμό οι άνθρωποι που ψάχνουν για δουλειά δεν μπορούν να εργοδοτηθούν.

\text{Ποσοστό ανεργίας} = \frac{\text{Αριθμός ανέργων}}{\text{Εργατικό δυναμικό}} \times 100

Παράδειγμα από τα στοιχεία της Στατιστικής Υπηρεσίας: Το τελευταίο τρίμηνο του 2021, ο αριθμός των απασχολούμενων στην Κύπρο ήταν 443.937 άτομα και ο αριθμός των ανέργων ήταν 29.600 άτομα. Χρησιμοποιώντας αυτά τα στοιχεία, το εργατικό δυναμικό ήταν 473.537 άτομα (443.937 + 29.600) και το ποσοστό ανεργίας ήταν:

\text{Ποσοστό ανεργίας} = \frac{29\,600}{473\,537} \times 100 = 6{,}25\%

Το ποσοστό ανεργίας δεν είναι σταθερό

Το ποσοστό ανεργίας μπορεί να διαφέρει από περίοδο σε περίοδο, καθώς μεταβάλλεται το απόλυτο μέγεθος των ανέργων ή του εργατικού δυναμικού ή και των δύο. Ένα ποσοστό ανεργίας μπορεί να αυξηθεί ακόμα κι αν ο αριθμός των ανέργων μείνει ίδιος, αν π.χ. μειωθεί το εργατικό δυναμικό.

Στην Κύπρο, το ποσοστό ανεργίας παρουσίασε μεγάλη διακύμανση μεταξύ 2008 και 2022: από πολύ χαμηλά επίπεδα (κάτω από 4%) πριν την οικονομική κρίση, ανέβηκε πάνω από 16% στα χρόνια της ύφεσης (γύρω στο 2013-2014), και στη συνέχεια αποκλιμακώθηκε σταδιακά, με μια προσωρινή αναταραχή γύρω στο 2020-2021 λόγω της πανδημίας.

β) Ποσοστό Απασχόλησης

Είναι το ποσοστό του πληθυσμού που βρίσκεται σε ηλικία απασχόλησης (από 15 μέχρι 65 ετών) και το οποίο απασχολείται.

\text{Ποσοστό απασχόλησης} = \frac{\text{Αριθμός απασχολούμενων}}{\text{Πληθυσμός σε ηλικία απασχόλησης}} \times 100

Παράδειγμα: Το 2016, ο αριθμός των απασχολούμενων στην Κύπρο ήταν 443.937 άτομα και ο πληθυσμός σε ηλικία απασχόλησης ανερχόταν στα 733.780 άτομα. Χρησιμοποιώντας αυτά τα στοιχεία, το ποσοστό απασχόλησης ήταν:

\text{Ποσοστό απασχόλησης} = \frac{443\,937}{733\,780} \times 100 = 60{,}5\%

γ) Ποσοστό Συμμετοχής στο Εργατικό Δυναμικό

Είναι το ποσοστό του πληθυσμού σε ηλικία απασχόλησης που ανήκει στο εργατικό δυναμικό και δείχνει το ποσοστό των ατόμων σε ηλικία απασχόλησης που εργάζονται ή επιθυμούν να εργαστούν.

\text{Ποσοστό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό} = \frac{\text{Εργατικό δυναμικό}}{\text{Πληθυσμός σε ηλικία απασχόλησης}} \times 100

Παράδειγμα: Το 2016, το ποσοστό συμμετοχής στο εργατικό δυναμικό της Κύπρου ήταν:

\text{Ποσοστό συμμετοχής} = \frac{473\,537}{733\,780} \times 100 = 64{,}53\%

Τρεις δείκτες, ένα σύνολο

Παρατήρησε ότι το ποσοστό απασχόλησης (60,5%) και το ποσοστό ανεργίας υπολογισμένο πάνω στον πληθυσμό σε ηλικία απασχόλησης δεν αθροίζουν στο 100% μαζί με το ποσοστό συμμετοχής — γιατί το ποσοστό συμμετοχής (64,53%) περιλαμβάνει και τους απασχολούμενους και τους άνεργους. Το υπόλοιπο μέχρι το 100% είναι όσοι βρίσκονται εκτός εργατικού δυναμικού.

Η Κατανομή του Πληθυσμού ως προς την Απασχόληση 🧮

Τα τρία μεγέθη — απασχολούμενοι, άνεργοι και εκτός εργατικού δυναμικού — μαζί συνθέτουν ολόκληρο τον πληθυσμό σε ηλικία απασχόλησης. Ο παρακάτω πίνακας δείχνει την κατανομή του πληθυσμού της Κύπρου το 2021, με βάση τα στοιχεία της Έρευνας Εργατικού Δυναμικού:

Μέγεθος	Αριθμός ατόμων	Ποσοστό
Πληθυσμός σε ηλικία απασχόλησης	733.780	100%
— Εργατικό δυναμικό	473.537	64,53%
— — Απασχολούμενοι	443.937	60,50%
— — Άνεργοι	29.600	6,25%
— Εκτός εργατικού δυναμικού	260.243	33,25%

Οι υπολογισμοί που δίνουν τα δύο βασικά ποσοστά αυτού του πίνακα είναι:

\text{Ποσοστό ανέργων} = \frac{\text{Άνεργοι}}{\text{Εργατικό δυναμικό}} \times 100 = \frac{29\,600}{473\,537} \times 100 = 6{,}25\%

\text{Ποσοστό απασχολουμένων} = \frac{\text{Απασχολούμενοι}}{\text{Πληθυσμός σε ηλικία απασχόλησης}} \times 100 = \frac{443\,937}{733\,780} \times 100 = 60{,}50\%

Πρόσεξε τον παρονομαστή κάθε δείκτη

Το πιο συνηθισμένο λάθος στους τρεις δείκτες είναι να μπερδεύεται ο παρονομαστής:

Το ποσοστό ανεργίας έχει παρονομαστή το εργατικό δυναμικό (όχι όλο τον πληθυσμό).
Το ποσοστό απασχόλησης και το ποσοστό συμμετοχής έχουν παρονομαστή τον πληθυσμό σε ηλικία απασχόλησης (που είναι μεγαλύτερος από το εργατικό δυναμικό, αφού περιλαμβάνει και όσους είναι εκτός εργατικού δυναμικού).

Χρησιμοποιώντας λάθος παρονομαστή, το αποτέλεσμα αλλάζει εντελώς: αν διαιρέσουμε τους ανέργους με τον πληθυσμό σε ηλικία απασχόλησης αντί με το εργατικό δυναμικό, παίρνουμε 29.600 / 733.780 × 100 = 4,03% — έναν εντελώς διαφορετικό (και λανθασμένο) αριθμό από το πραγματικό ποσοστό ανεργίας 6,25%.

Στην Κύπρο, το ποσοστό απασχόλησης και το ποσοστό ανεργίας παρακολουθούνται συστηματικά κάθε χρόνο μέσω της ΕΕΔ, ενώ ο αριθμός των εγγεγραμμένων ανέργων παρακολουθείται και σε μηνιαία βάση, κάτι που επιτρέπει να φαίνονται και εποχιακές διακυμάνσεις — για παράδειγμα, αυξήσεις ή μειώσεις της εγγεγραμμένης ανεργίας σε συγκεκριμένους μήνες του χρόνου, ανάλογα με το πότε αυξάνεται ή μειώνεται η ζήτηση για εργατικό δυναμικό σε ορισμένους κλάδους της οικονομίας.