Δυσκολίες στη μέτρηση των Οικονομικών Μεγεθών 🧩
Ο υπολογισμός της συνολικής αξίας όλων των τελικών αγαθών και υπηρεσιών αποτελεί δύσκολο έργο. Επιδιώκεται λοιπόν μια όσο το δυνατόν καλύτερη κατά προσέγγιση εκτίμησή του, η οποία βασίζεται σε υποθέσεις, έμμεσους υπολογισμούς και προσωπικές αξιολογήσεις. Η υπερπήδηση αυτών των δυσκολιών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού συλλογής στατιστικών στοιχείων σε κάθε χώρα.
Το ΑΕΠ που ανακοινώνουν οι στατιστικές υπηρεσίες δεν είναι ποτέ απόλυτα ακριβές. Είναι μια κατά προσέγγιση εκτίμηση, γιατί μεγάλο μέρος της οικονομικής δραστηριότητας είτε δεν περνά καθόλου από την αγορά είτε αποκρύπτεται σκόπιμα.
Μερικά από τα προβλήματα-δυσκολίες που αντιμετωπίζει η μέτρηση των οικονομικών μεγεθών παρουσιάζονται πιο κάτω.
α) Ιδιοκατανάλωση
Πολλά αγαθά παράγονται και καταναλώνονται από τα νοικοκυριά χωρίς να περνούν μέσα από τις αγορές, επομένως είναι δύσκολος ο υπολογισμός της αξίας της ιδιοκατανάλωσης.
Η αξία αυτή θα έπρεπε να εκτιμηθεί και να συμπεριληφθεί στον υπολογισμό του ΑΕΠ. Για τον υπολογισμό της, όμως, συνήθως υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία και στην πραγματικότητα γίνονται μόνο προσεγγιστικές εκτιμήσεις.
Ένας αγρότης που παράγει λαχανικά στο χωράφι του και τα καταναλώνει η ίδια η οικογένειά του, αντί να τα πουλήσει στην αγορά, παράγει πραγματική οικονομική αξία — όμως αυτή η αξία δεν καταγράφεται πουθενά, γιατί δεν υπάρχει καμία συναλλαγή με τιμή να την «πιάσει» η στατιστική υπηρεσία.
β) Μη αγοραίες υπηρεσίες (τεκμαρτά ενοίκια)
Ορισμένες υπηρεσίες δεν εμφανίζονται στην αγορά, επομένως είναι επίσης δύσκολος ο υπολογισμός της αξίας τους. Τέτοιες υπηρεσίες θεωρούνται η αξία των υπηρεσιών των κτηρίων που χρησιμοποιούνται από τους ίδιους τους ιδιοκτήτες τους, γνωστά ως τεκμαρτά ενοίκια.
Τα τεκμαρτά ενοίκια περιλαμβάνονται στο ΑΕΠ, αλλά με στοιχεία τα οποία μπορεί να μην είναι αντιπροσωπευτικά της πραγματικής αξίας των υπηρεσιών.
γ) Οικιακή παραγωγή
Η αξία των υπηρεσιών που προσφέρονται στα νοικοκυριά από τα ίδια τους τα μέλη, γνωστή ως οικιακή παραγωγή, όπως για παράδειγμα το βάψιμο ενός σπιτιού από τον ίδιο τον ιδιοκτήτη, θα έπρεπε κανονικά να περιλαμβάνεται στον υπολογισμό του ΑΕΠ.
Αυτό, όμως, δεν γίνεται λόγω των μεγάλων δυσκολιών υπολογισμού της αξίας της.
Αν ένας ιδιοκτήτης βάψει μόνος του το σπίτι του, αυτή η εργασία δεν μετράται στο ΑΕΠ. Αν όμως πληρώσει έναν επαγγελματία ελαιοχρωματιστή για την ίδια ακριβώς δουλειά, η αμοιβή του μετράται κανονικά, γιατί πλέον υπάρχει συναλλαγή στην αγορά. Το ίδιο ακριβώς έργο μπορεί να «υπάρχει» ή να «μην υπάρχει» για τις στατιστικές, ανάλογα με το αν πέρασε από την αγορά.
δ) Παραοικονομία
Ένα άλλο μέρος της αξίας του προϊόντος δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη στον υπολογισμό του ΑΕΠ γιατί αποκρύπτεται· αποτελεί δηλαδή προϊόν της παραοικονομίας. Υπάρχουν, δηλαδή, συναλλαγές —νόμιμες ή παράνομες— που δεν εντοπίζονται από τις Στατιστικές Αρχές.
- Νόμιμη συναλλαγή παραοικονομίας: η εργασία ενός κηπουρού ο οποίος πληρώθηκε με μετρητά και απέφυγε (για σκοπούς φοροδιαφυγής) να τη δηλώσει.
- Παράνομες συναλλαγές παραοικονομίας: συναλλαγές όπως το λαθρεμπόριο, τα ναρκωτικά κ.λπ.
Η παραοικονομία δεν είναι μόνο παράνομες δραστηριότητες όπως το λαθρεμπόριο. Περιλαμβάνει και απολύτως νόμιμη εργασία, όπως αυτή ενός κηπουρού, η οποία γίνεται «αόρατη» για τις Στατιστικές Αρχές μόνο και μόνο επειδή πληρώθηκε ανεπίσημα, χωρίς απόδειξη, με σκοπό την αποφυγή φόρων.