Μέτρηση Εγχώριου Προϊόντος – Μέθοδος της Παραγωγής 🏭

Στον υπολογισμό του ΑΕΠ μιας οικονομίας με τη μέθοδο της παραγωγής, αθροίζεται η τρέχουσα παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών από όλους τους κλάδους παραγωγής.

Το Εγχώριο Προϊόν ανά τομέα παραγωγής

Για να υπολογιστεί το εγχώριο προϊόν με τη μέθοδο της παραγωγής, η οικονομία χωρίζεται σε κλάδους, οι οποίοι με τη σειρά τους ομαδοποιούνται σε τρεις μεγάλους τομείς παραγωγής: τον πρωτογενή, τον δευτερογενή και τον τριτογενή τομέα. Το άθροισμα της αξίας παραγωγής όλων των κλάδων δίνει το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν σε τιμές αγοράς, όπως φαίνεται στο υποθετικό παράδειγμα του Πίνακα 5.2.

ΠΙΝΑΚΑΣ 5.2 — Εγχώριο Προϊόν

Σημείωση: Τα στοιχεία είναι υποθετικά.

Όπως φαίνεται στον Πίνακα 5.2, το αποτέλεσμα της μέτρησης της παραγωγής μιας οικονομίας με τη μέθοδο της παραγωγής αποτελεί το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν σε τιμές αγοράς.

ΠΙΝΑΚΑΣ 5.3 — ΑΕΠ Κύπρου κατά οικονομική δραστηριότητα σε τρέχουσες τιμές αγοράς

Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου.

Παρατηρούμε ότι το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν σε τιμές αγοράς προκύπτει αν στο Σύνολο της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας όλων των κλάδων προσθέσουμε τους φόρους επί προϊόντων και αφαιρέσουμε τις επιδοτήσεις προϊόντων — ακριβώς η σχέση τιμών αγοράς και τιμών συντελεστών παραγωγής.

Η διαχρονική συμμετοχή των τομέων στο ΑΕΠ

Οι Πίνακες 5.4 και 5.5 δείχνουν πώς εξελίχθηκε η συνεισφορά κάθε τομέα παραγωγής στο ΑΕΠ της Κύπρου από το 2000 μέχρι το 2021, τόσο σε απόλυτες αξίες όσο και ως ποσοστό του συνόλου.

ΠΙΝΑΚΑΣ 5.4 — ΑΕΠ Κύπρου κατά τομέα παραγωγής σε τρέχουσες τιμές αγοράς (€ εκ)

Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου.

ΠΙΝΑΚΑΣ 5.5 — Ποσοστό κατανομής ΑΕΠ Κύπρου κατά τομέα παραγωγής σε τρέχουσες τιμές αγοράς (%)

Πηγή: Στατιστική Υπηρεσία Κύπρου.

Από τα στοιχεία αυτά διαπιστώνεται η διαχρονική αύξηση της συμμετοχής του τριτογενούς τομέα στο ΑΕΠ της Κύπρου (από 76,6% το 2000 σε 83,6% το 2021), ενώ η συμμετοχή του πρωτογενούς και του δευτερογενούς τομέα έχει σταδιακά μειωθεί.

Δύο τρόποι υπολογισμού με τη μέθοδο της παραγωγής

Το συνολικό προϊόν μιας οικονομίας μπορεί να μετρηθεί με τη μέθοδο της παραγωγής με δύο τρόπους: με τη μέθοδο της τελικής αξίας και με τη μέθοδο της προστιθέμενης αξίας.

α) Μέθοδος της τελικής αξίας

Με τη μέθοδο αυτή, στον υπολογισμό του ΑΕΠ λαμβάνεται υπόψη μόνο η αξία των τελικών αγαθών και υπηρεσιών που παράγονται σε ένα έτος και δεν υπολογίζεται η αξία των ενδιάμεσων αγαθών, ώστε να αποφευχθεί ο υπολογισμός της αξίας του ίδιου προϊόντος δύο ή περισσότερες φορές.

Στην οικονομία λειτουργούν πολλές επιχειρήσεις. Το προϊόν μιας επιχείρησης μπορεί να είναι εισροή στην παραγωγή μιας άλλης, μέχρι το προϊόν να πάρει την τελική του μορφή και να φτάσει στον καταναλωτή. Επομένως, αν για τον υπολογισμό του ΑΕΠ αθροίσουμε την αξία όλων των προϊόντων όλων των επιχειρήσεων ανεξαρτήτως σταδίου, πολλά προϊόντα θα έχουν υπολογιστεί δύο, τρεις ή και περισσότερες φορές.

Για τον υπολογισμό του ΑΕΠ στην αξία των τελικών προϊόντων θα πρέπει να ληφθούν υπόψη και τα αποθέματα πρώτων υλών, ημικατεργασμένων προϊόντων και έτοιμων προϊόντων:

• Η αξία του τελικού αποθέματος προστίθεται, γιατί αποτελεί αγαθά που έχουν παραχθεί κατά την τρέχουσα χρονιά.
• Η αξία του αρχικού αποθέματος αφαιρείται, γιατί αποτελεί παραγωγή της προηγούμενης χρονιάς.

Παράδειγμα: Μια κτηνοτροφική μονάδα παράγει γάλα και το πωλεί σε μια γαλακτοβιομηχανία αντί €20.000. Η γαλακτοβιομηχανία μετατρέπει το γάλα σε τυρί και το πωλεί σε υπεραγορές έναντι €35.000. Οι υπεραγορές πωλούν το τυρί σε καταναλωτές αντί €40.000.

Τα αποθέματα του προϊόντος στα διάφορα στάδια επεξεργασίας έχουν ως εξής:

Η αξία του προϊόντος που θα περιληφθεί στο ΑΕΠ με τη μέθοδο της τελικής αξίας υπολογίζεται ξεκινώντας από την αξία που πληρώνουν τελικά τα νοικοκυριά, προσαρμοσμένη για τη μεταβολή των αποθεμάτων:

β) Μέθοδος της προστιθέμενης αξίας

Όταν χρησιμοποιείται η μέθοδος της τελικής αξίας, είναι συχνά δύσκολο να διακρίνουμε τα τελικά από τα ενδιάμεσα προϊόντα — δεν είναι πάντα προφανές αν ένα αγαθό θα καταναλωθεί απευθείας ή θα χρησιμοποιηθεί ξανά ως εισροή. Αντίθετα, όταν χρησιμοποιείται η μέθοδος της προστιθέμενης αξίας, απαιτούνται στοιχεία μόνο για τις πωλήσεις και τις αγορές των επιχειρήσεων, χωρίς να χρειάζεται να γίνει διάκριση μεταξύ πωλήσεων τελικών και ενδιάμεσων προϊόντων.

Για να αποφευχθεί ο διπλός ή πολλαπλός υπολογισμός του ίδιου προϊόντος στο ΑΕΠ, σε κάθε στάδιο της παραγωγικής διαδικασίας λαμβάνεται υπόψη μόνο η αξία που προστίθεται στο στάδιο αυτό. Επομένως, η μέθοδος της προστιθέμενης αξίας πλεονεκτεί σε σύγκριση με τη μέθοδο της τελικής αξίας, γιατί αποφεύγεται ο κίνδυνος πολλαπλού υπολογισμού του ίδιου προϊόντος.

Προστιθέμενη αξία είναι η αξία που προστίθεται κατά την παραγωγή του προϊόντος στους διάφορους κλάδους παραγωγής, και ισούται με τη διαφορά μεταξύ των πωλήσεων και των αγορών μιας επιχείρησης, λαμβάνοντας υπόψη τα αρχικά και τελικά αποθέματα:

Με βάση τα δεδομένα του ίδιου παραδείγματος (κτηνοτροφική μονάδα – γαλακτοβιομηχανία – υπεραγορές), για τον υπολογισμό της αξίας του προϊόντος που θα περιληφθεί στο ΑΕΠ λαμβάνεται υπόψη η προστιθέμενη αξία σε κάθε στάδιο επεξεργασίας του προϊόντος: