Ακαθάριστα και Καθαρά Οικονομικά Μεγέθη 🏗️
Μέχρι τώρα είδαμε πώς τα οικονομικά μεγέθη διακρίνονται σε εγχώρια και εθνικά, ανάλογα με το αν μας ενδιαφέρει η γεωγραφική περιοχή παραγωγής ή η εθνικότητα των συντελεστών παραγωγής. Υπάρχει όμως και μια δεύτερη, εξίσου σημαντική διάκριση: κάθε οικονομικό μέγεθος —προϊόν, εισόδημα ή δαπάνη— μπορεί να υπολογιστεί είτε ως ακαθάριστο είτε ως καθαρό. Η διαφορά ανάμεσα στα δύο κρύβεται σε μια λέξη-κλειδί: την απόσβεση.
Τι σημαίνει «ακαθάριστο»
Ο όρος Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν δηλώνει ότι από την αξία της παραγωγής δεν έχει αφαιρεθεί η απόσβεση.
Με άλλα λόγια, όταν μια χώρα υπολογίζει το ακαθάριστο προϊόν της, μετρά όλη την αξία που παρήγαγε μέσα σε μια περίοδο, χωρίς να λάβει υπόψη ότι μέρος του πάγιου κεφαλαίου που χρησιμοποιήθηκε για να παραχθεί αυτή η αξία, φθάρηκε στη διαδικασία.
Η απόσβεση (depreciation)
Η απόσβεση (depreciation) είναι η σταδιακή μείωση της αξίας του πάγιου υλικού κεφαλαίου που χρησιμοποιείται στην παραγωγή —όπως κτίρια, δρόμοι, μηχανήματα κ.λπ.— και οφείλεται στη φθορά λόγω της χρήσης του για την παραγωγή του συνολικού προϊόντος.
Ένα εργοστάσιο δεν παράγει αγαθά «δωρεάν». Κάθε ώρα λειτουργίας των μηχανημάτων του τα φθείρει λίγο, μειώνοντας την αξία τους. Η απόσβεση είναι ο τρόπος με τον οποίο η οικονομία «καταγράφει» αυτή τη φθορά, ώστε να ξέρουμε πόσο από την παραγωγή μας πραγματικά προσθέτει νέο πλούτο και πόσο απλώς αναπληρώνει ό,τι φθάρηκε.
Από το ακαθάριστο στο καθαρό μέγεθος
Αν από το Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν αφαιρεθεί η απόσβεση, το αποτέλεσμα ονομάζεται Καθαρό Εθνικό Προϊόν.
Επομένως, η σχέση που συνδέει τα καθαρά με τα ακαθάριστα οικονομικά μεγέθη είναι:
Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο διακρίνεται:
- το συνολικό εισόδημα της οικονομίας σε ακαθάριστο και καθαρό
- η συνολική δαπάνη σε ακαθάριστη και καθαρή
Δηλαδή η ίδια λογική («καθαρό = ακαθάριστο − αποσβέσεις») ισχύει εξίσου για το προϊόν, το εισόδημα και τη δαπάνη —εγχώρια ή εθνικά.
Η διάκριση «εγχώριο ↔ εθνικό» και η διάκριση «ακαθάριστο ↔ καθαρό» είναι ανεξάρτητες μεταξύ τους και απαντούν σε διαφορετικά ερωτήματα:
- Εγχώριο/εθνικό: πού παράχθηκε ή ποιος το παρήγαγε (γεωγραφική περιοχή ή εθνικότητα συντελεστών).
- Ακαθάριστο/καθαρό: αν έχει αφαιρεθεί η απόσβεση ή όχι.
Έτσι, μπορούμε να έχουμε Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν, Καθαρό Εγχώριο Προϊόν, Ακαθάριστο Εθνικό Προϊόν και Καθαρό Εθνικό Προϊόν — τέσσερις διαφορετικούς συνδυασμούς του ίδιου βασικού μεγέθους.
Γιατί χρησιμοποιούμε τα ακαθάριστα μεγέθη
Παρόλο που το καθαρό μέγεθος δίνει μια πιο «ρεαλιστική» εικόνα της νέας αξίας που δημιουργήθηκε, στην πράξη όλες οι χώρες του κόσμου χρησιμοποιούν ως δείκτες επίδοσης της οικονομίας τα ακαθάριστα οικονομικά μεγέθη (π.χ. το γνωστό ΑΕΠ).
Όταν ακούς στις ειδήσεις για το «ΑΕΠ» μιας χώρας, πρόκειται ακριβώς για το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν —όχι το καθαρό. Αυτός είναι ο δείκτης που χρησιμοποιούν διεθνώς όλες οι χώρες για να συγκρίνουν την επίδοση των οικονομιών τους.