Άριστο επίπεδο παραγωγής της ανταγωνιστικής επιχείρησης 📈

Στόχος κάθε ανταγωνιστικής επιχείρησης, όπως και κάθε άλλης επιχείρησης, είναι να μεγιστοποιήσει το κέρδος της ή, αν έχει ζημιά, να ελαχιστοποιήσει τη ζημιά της. Όταν η επιχείρηση κατορθώσει να επιτύχει τον στόχο της, τότε λέμε ότι βρίσκεται στο άριστο επίπεδο παραγωγής (optimum).

Ο προσδιορισμός του επιπέδου παραγωγής στο οποίο μια ανταγωνιστική επιχείρηση μεγιστοποιεί το κέρδος της ή ελαχιστοποιεί τη ζημιά της μπορεί να γίνει με δύο τρόπους:

με σύγκριση συνολικού εσόδου και συνολικού κόστους, ή
με σύγκριση οριακού εσόδου και οριακού κόστους της επιχείρησης.

Και οι δύο τρόποι οδηγούν πάντα στο ίδιο αποτέλεσμα, γιατί εξετάζουν το ίδιο πρόβλημα από διαφορετική οπτική γωνία. Θα τους δούμε αναλυτικά, τον έναν μετά τον άλλον.

2.4.1 Σύγκριση συνολικού εσόδου και συνολικού κόστους 💶

Μια ανταγωνιστική επιχείρηση βραχυχρόνια επιτυγχάνει το άριστο επίπεδο παραγωγής, δηλαδή το επίπεδο στο οποίο:

μεγιστοποιείται η θετική διαφορά συνολικού εσόδου και συνολικού κόστους, αν η επιχείρηση έχει κέρδη, ή
ελαχιστοποιείται η αρνητική διαφορά, αν η επιχείρηση έχει ζημιά.

Μεγιστοποίηση κέρδους

Ο πίνακας 4.1 δείχνει τα συνολικά έσοδα, το συνολικό κόστος και τα κέρδη ή τη ζημιά μιας υποθετικής επιχείρησης. Το οικονομικό κέρδος ισούται με τα συνολικά έσοδα μείον το συνολικό της κόστος (TR - TC), όπως φαίνεται στην τελευταία στήλη του πίνακα.

ΠΙΝΑΚΑΣ 4.1

Μονάδες προϊόντος Q	Τιμή προϊόντος P	Συνολικά Έσοδα TR	Συνολικό Κόστος TC	Κέρδος ή Ζημιά TR − TC
0	25	0	32	−32
1	25	25	48	−23
2	25	50	62	−12
3	25	75	75	0 (Ν.Σ.)
4	25	100	79	21
5	25	125	91	34
6	25	150	116	34 (optimum)
7	25	175	150	25
8	25	200	200	0 (Ν.Σ.)
9	25	225	255	−30
10	25	250	315	−65

Διαγραμματικά, οι καμπύλες του συνολικού εσόδου (TR), του συνολικού κόστους (TC) και του οικονομικού κέρδους μιας ανταγωνιστικής επιχείρησης, με βάση τα αριθμητικά δεδομένα του πίνακα 4.1, παρουσιάζονται στο Διάγραμμα 4.3 — «Διάγραμμα Νεκρού Σημείου του Κύκλου Εργασιών (Μεγιστοποίηση Κέρδους)». Το διάγραμμα αποτελείται από δύο μέρη:

Το πάνω μέρος έχει στον οριζόντιο άξονα την ποσότητα παραγωγής (Q) και στον κάθετο τα έσοδα-κόστος σε ευρώ. Πάνω του σχεδιάζονται η ευθεία καμπύλη του συνολικού εσόδου TR (που ξεκινά από το μηδέν και αυξάνεται με σταθερή κλίση, αφού η τιμή είναι σταθερή) και η καμπύλη του συνολικού κόστους TC, η οποία ξεκινά από θετικό ύψος (το σταθερό κόστος), έχει αρχικά φθίνουσα κλίση και στη συνέχεια αυξάνουσα, παίρνοντας το χαρακτηριστικό σχήμα «S». Οι δύο καμπύλες τέμνονται σε δύο σημεία, το Ν (στις 3 μονάδες) και το Ν΄ (στις 8 μονάδες). Ανάμεσά τους η TR βρίσκεται πάνω από την TC (περιοχή «ΚΕΡΔΟΣ»), ενώ έξω από αυτό το διάστημα η TC βρίσκεται πάνω από την TR (περιοχή «ΖΗΜΙΑ»). Η μέγιστη κατακόρυφη απόσταση ανάμεσα στις δύο καμπύλες εντοπίζεται στις 6 μονάδες, όπου σημειώνονται τα σημεία Α (πάνω, στην TC) και Β (κάτω, στην TR) — αυτή η απόσταση ΑΒ είναι το μέγιστο οικονομικό κέρδος και υποδεικνύεται ως το οικονομικά άριστο επίπεδο παραγωγής (optimum).
Το κάτω μέρος απεικονίζει απευθείας την καμπύλη του οικονομικού κέρδους (και της ζημιάς) συναρτήσει της ποσότητας παραγωγής: μια καμπύλη σε σχήμα ανεστραμμένου «U» που ξεκινά αρνητική (ζημιά, στο σημείο 0 ίση με −32), μηδενίζεται στο σημείο Ν (3 μονάδες), κορυφώνεται στο μέγιστο (34) στις 6 μονάδες («Ποσότητα που μεγιστοποιεί το κέρδος»), ξαναμηδενίζεται στο σημείο Ν΄ (8 μονάδες) και γίνεται πάλι αρνητική μετά από αυτό.

Γιατί η TC έχει σχήμα «S»

Η καμπύλη του συνολικού κόστους αυξάνεται αρχικά με φθίνοντα ρυθμό επειδή κυριαρχούν τα φθίνοντα έξοδα, ενώ αργότερα αυξάνεται με αύξοντα ρυθμό επειδή κυριαρχούν τα αύξοντα έξοδα. Αυτή η εναλλαγή ρυθμού είναι που δίνει στην καμπύλη το χαρακτηριστικό «S» σχήμα.

Από τη μελέτη των καμπυλών συνολικού εσόδου (TR), συνολικού κόστους (TC) και οικονομικού κέρδους παρατηρείται ότι:

Σε παραγωγή μηδέν η επιχείρηση παρουσιάζει ζημιά που οφείλεται στο σταθερό κόστος, το οποίο ισούται με €32. Στα αρχικά στάδια της παραγωγής, η ζημιά μειώνεται συνεχώς, γιατί το συνολικό έσοδο (TR) αυξάνεται με σταθερό ρυθμό, ενώ το συνολικό κόστος (TC) αυξάνεται με φθίνοντα ρυθμό, λόγω του ότι κυριαρχούν τα φθίνοντα έξοδα. Έτσι, στο σημείο Ν, όπου τέμνονται οι καμπύλες TR και TC, η ζημιά μηδενίζεται. Στη συνέχεια, από το σημείο Ν μέχρι το σημείο Ν΄ η επιχείρηση πραγματοποιεί κέρδη, γιατί TR > TC. Μετά το σημείο Ν΄ η επιχείρηση πραγματοποιεί και πάλι ζημιές, γιατί τώρα TR < TC, λόγω του ότι αρχίζουν να κυριαρχούν τα αύξοντα έξοδα.

Η ποσότητα παραγωγής στην οποία η επιχείρηση μεγιστοποιεί το συνολικό της κέρδος βρίσκεται μεταξύ των σημείων Ν και Ν΄ και αποτελεί για την επιχείρηση το άριστο επίπεδο παραγωγής (optimum). Με βάση το διάγραμμα, το άριστο επίπεδο παραγωγής αντιστοιχεί στο σημείο όπου μεγιστοποιείται η απόσταση μεταξύ των καμπυλών συνολικού εσόδου (TR) και συνολικού κόστους (TC), δηλαδή στο επίπεδο παραγωγής των 6 μονάδων. Το συνολικό κέρδος εκφράζεται από την απόσταση ΑΒ και ισούται με €34 (€150 − €116). Σε κανένα άλλο επίπεδο παραγωγής δεν επιτυγχάνεται μεγαλύτερο κέρδος.

Στα σημεία Ν και Ν΄ το οικονομικό κέρδος της επιχείρησης είναι μηδέν. Η επιχείρηση δεν πραγματοποιεί ούτε κέρδος ούτε ζημιά, παρά μόνο το φυσιολογικό κέρδος, που θεωρείται στοιχείο του αφανούς κόστους και επομένως περιλαμβάνεται στο συνολικό κόστος. Γι' αυτό τα σημεία Ν και Ν΄ λέγονται Νεκρά ή Αδρανή Σημεία (Break-even Points), και το διάγραμμα των καμπυλών συνολικού εσόδου (TR) και συνολικού κόστους (TC) ονομάζεται Διάγραμμα του Νεκρού Σημείου του Κύκλου Εργασιών (Break-even Chart).

Το φυσιολογικό κέρδος δεν είναι μηδενικό κέρδος

Στα Νεκρά Σημεία (Ν, Ν΄) το οικονομικό κέρδος είναι μηδέν, αλλά αυτό ΔΕΝ σημαίνει ότι ο επιχειρηματίας δεν κερδίζει τίποτα. Το φυσιολογικό κέρδος —η ελάχιστη αμοιβή που τον κρατά στον κλάδο— έχει ήδη υπολογιστεί μέσα στο συνολικό κόστος (ως αφανές κόστος). Άρα στο νεκρό σημείο η επιχείρηση καλύπτει πλήρως όλα της τα έξοδα, συμπεριλαμβανομένης μιας «κανονικής» αμοιβής για τον επιχειρηματία.

Ελαχιστοποίηση ζημιάς

Αν για οποιονδήποτε λόγο η τιμή του προϊόντος στην αγορά μειωθεί κάτω από το μέσο κόστος, τότε η ανταγωνιστική επιχείρηση θα πραγματοποιεί ζημιές, όπως φαίνεται στον πίνακα 4.2.

ΠΙΝΑΚΑΣ 4.2

Μονάδες προϊόντος Q	Τιμή προϊόντος P	Συνολικό Έσοδο TR	Συνολικό Κόστος TC	Κέρδος ή Ζημιά TR − TC
0	12	0	32	−32
1	12	12	48	−36
2	12	24	62	−38
3	12	36	75	−39
4	12	48	79	−31
5	12	60	91	−31 (optimum)
6	12	72	116	−44
7	12	84	150	−66
8	12	96	200	−104
9	12	108	255	−147
10	12	120	315	−195

Στην περίπτωση αυτή, όταν δηλαδή η ανταγωνιστική επιχείρηση πραγματοποιεί μόνο ζημιές, το διάγραμμα του νεκρού σημείου του κύκλου εργασιών διαμορφώνεται όπως φαίνεται στο Διάγραμμα 4.4 — «Διάγραμμα Νεκρού Σημείου Κύκλου Εργασιών (Ελαχιστοποίηση Ζημιάς)». Σε αυτό το διάγραμμα η καμπύλη του συνολικού κόστους TC βρίσκεται σε όλα τα σημεία πάνω από την καμπύλη του συνολικού εσόδου TR (η οποία, καθώς η τιμή είναι σταθερή στα €12, παραμένει μια ήπια ανερχόμενη ευθεία γραμμή) — οι δύο καμπύλες δεν τέμνονται πουθενά μέσα στο εξεταζόμενο εύρος παραγωγής, γι' αυτό δεν υπάρχουν νεκρά σημεία. Η κατακόρυφη απόσταση ΑΒ ανάμεσα στις δύο καμπύλες, στο σημείο των 5 μονάδων, είναι η μικρότερη δυνατή απόσταση σε όλο το διάγραμμα και δείχνει την ελάχιστη ζημιά.

Όταν το συνολικό κόστος είναι συνεχώς μεγαλύτερο από τα συνολικά έσοδα (TC > TR), η ανταγωνιστική επιχείρηση παρουσιάζει συνεχώς ζημιές. Στην περίπτωση αυτή, το άριστο επίπεδο παραγωγής (optimum) βρίσκεται στο σημείο όπου η απόσταση των καμπυλών TC και TR γίνεται ελάχιστη, δηλαδή η επιχείρηση ελαχιστοποιεί τις ζημιές της. Με βάση τον πίνακα και το διάγραμμα, το άριστο επίπεδο παραγωγής βρίσκεται στο επίπεδο παραγωγής των 5 μονάδων, όπου η συνολική ζημιά εκφράζεται από την απόσταση ΑΒ και ισούται με €31 (91 − 60). Στο optimum της παραγωγής η επιχείρηση ελαχιστοποιεί τις ζημιές της και γι' αυτό δεν έχει κανένα λόγο να αλλάξει επίπεδο παραγωγής, γιατί σε κανένα άλλο επίπεδο παραγωγής δεν επιτυγχάνεται μικρότερη ζημιά.

Βραχυχρόνια, παρά το γεγονός ότι μια επιχείρηση εμφανίζει ζημιές, συνεχίζει τη λειτουργία της. Για να πάρει την απόφαση αυτή θα πρέπει οι ζημιές που πραγματοποιεί να μην είναι μεγαλύτερες από τα σταθερά της έξοδα. Θα συνεχίσει δηλαδή να λειτουργεί, εφόσον καλύπτει τουλάχιστον τα μεταβλητά της έξοδα.

Πότε μια επιχείρηση σταματά να λειτουργεί βραχυχρόνια

Μια επιχείρηση με ζημιές δεν κλείνει αυτόματα. Ο κανόνας είναι: συνεχίζει να παράγει όσο τα έσοδά της καλύπτουν τουλάχιστον τα μεταβλητά της έξοδα — δηλαδή όσο η ζημιά της δεν ξεπερνά το ύψος του σταθερού της κόστους. Αν έκλεινε τελείως, θα έχανε ολόκληρο το σταθερό κόστος χωρίς κανένα έσοδο. Παράγοντας όμως, έστω και με ζημιά, καλύπτει μέρος ή το σύνολο του σταθερού κόστους από το πλεόνασμα που της αφήνει η κάλυψη των μεταβλητών εξόδων.

2.4.2 Σύγκριση οριακού εσόδου και οριακού κόστους ⚖️

Ένας άλλος τρόπος για τον υπολογισμό του επιπέδου παραγωγής στο οποίο ισορροπεί η επιχείρηση είναι η σύγκριση του οριακού εσόδου (MR) με το οριακό κόστος (MC). Μια ανταγωνιστική επιχείρηση, ανεξάρτητα αν πραγματοποιεί κέρδη ή ζημιές, βραχυχρόνια επιτυγχάνει το άριστο επίπεδο παραγωγής στο επίπεδο όπου το οριακό κόστος (MC) ισούται με το οριακό έσοδο (MR). Στον πλήρη ανταγωνισμό το οριακό έσοδο (MR) ισούται με την τιμή P του αγαθού, δηλαδή ισχύει η θεμελιώδης συνθήκη:

MC = MR = P

Όταν ισχύει αυτή η ισότητα, η επιχείρηση μεγιστοποιεί τα κέρδη της (όταν η τιμή είναι μεγαλύτερη του μέσου κόστους) ή ελαχιστοποιεί τις ζημιές της (όταν η τιμή είναι μικρότερη του μέσου κόστους).

Μεγιστοποίηση κέρδους

Με βάση τα δεδομένα του πίνακα 4.1 (τιμή €25), κατασκευάζεται ο πίνακας 4.3.

ΠΙΝΑΚΑΣ 4.3

Μονάδες προϊόντος Q	Οριακό Έσοδο MR = AR = P	Οριακό Κόστος MC	Μέσο Κόστος AC	Κέρδος Μονάδας P − AC	Συνολικό Κέρδος ή Συνολική Ζημιά (P − AC)·Q
0	25	—	—	—	−32
1	25	16	48	−23	−23
2	25	14	31	−6	−12
3	25	13	25	0	0 (Ν.Σ.)
4	25	4	19,75	5,25	21
5	25	12	18,2	6,8	34
6	25	25	19,33	5,67	34 (optimum)
7	25	36	21,4	3,6	25
8	25	50	25	0	0 (Ν.Σ.)
9	25	55	28,3	−3,3	−30
10	25	60	31,5	−6,5	−65

Διάγραμμα 4.5 — «Τιμή και Μέσο Κόστος» απεικονίζει την καμπύλη του μέσου κόστους AC, με το τυπικό σχήμα «λεκάνης» (U): φθίνουσα στην αρχή, ελάχιστη γύρω από την 5η-6η μονάδα, ανοδική στη συνέχεια. Η οριζόντια ευθεία γραμμή στο ύψος €25 παριστάνει την καμπύλη AR = MR = P (σταθερή τιμή, αφού η επιχείρηση είναι αποδέκτης τιμής). Η καμπύλη AC τέμνει αυτή την ευθεία σε δύο σημεία, το Ν (3η μονάδα) και το Ν΄ (8η μονάδα). Ανάμεσά τους η AC βρίσκεται κάτω από την τιμή (περιοχή «ΚΕΡΔΟΣ»), ενώ έξω από αυτό το διάστημα η AC βρίσκεται πάνω από την τιμή (περιοχή «ΖΗΜΙΑ»).

Στο διάγραμμα αυτό παρατηρούνται τα εξής:

Μέχρι την 3η μονάδα προϊόντος, το κόστος ανά μονάδα είναι μεγαλύτερο από την τιμή (AC > P). Επομένως είναι λογικό η επιχείρηση να πραγματοποιεί ζημιές. Το ίδιο συμβαίνει και μετά την 8η μονάδα.
Στην 3η και την 8η μονάδα, το κόστος ανά μονάδα ισούται με την τιμή (AC = P), επομένως η επιχείρηση δεν πραγματοποιεί ούτε κέρδος ούτε ζημιά. Η επιχείρηση δηλαδή βρίσκεται στο νεκρό σημείο του κύκλου εργασιών.
Μεταξύ της 3ης και της 8ης μονάδας, η τιμή του προϊόντος είναι μεγαλύτερη από το κόστος ανά μονάδα (P > AC), επομένως η επιχείρηση πραγματοποιεί κέρδη.

Για να υπολογισθεί όμως σε ποια μονάδα (μεταξύ της 3ης και της 8ης) η επιχείρηση μεγιστοποιεί τα κέρδη της, πρέπει να γίνει σύγκριση του οριακού εσόδου με το οριακό κόστος, όπως φαίνεται στο Διάγραμμα 4.6 — «Οριακό Έσοδο και Οριακό Κόστος». Πρέπει δηλαδή να συγκρίνουμε το κόστος που η τελευταία μονάδα επιβαρύνει το συνολικό κόστος της επιχείρησης με το έσοδο που αποδίδει η μονάδα αυτή στα συνολικά έσοδα της επιχείρησης. Είναι λογικό ότι, όταν η τελευταία μονάδα προσθέτει στα έσοδα της επιχείρησης περισσότερα από όσα προσθέτει στο κόστος, η επιχείρηση συνεχίζει να αυξάνει την παραγωγή της, γιατί τα κέρδη της αυξάνονται. Όταν όμως η τελευταία μονάδα που πωλείται προσθέτει στο κόστος περισσότερο από όσο προσθέτει στα έσοδα, τότε η επιχείρηση σταματά να παράγει επιπλέον μονάδες προϊόντος, γιατί τα κέρδη της μειώνονται. Επομένως, όταν το οριακό έσοδο ισούται με το οριακό κόστος, το οικονομικό κέρδος μεγιστοποιείται.

Στο Διάγραμμα 4.6, ο οριζόντιος άξονας δείχνει την ποσότητα παραγωγής Q και ο κάθετος τα ποσά MR και MC σε ευρώ. Η καμπύλη MC ξεκινά υψηλά (γύρω στο €16-17 στην 1η μονάδα), κατεβαίνει μέχρι ένα ελάχιστο γύρω στην 4η μονάδα (περίπου €4), και μετά ανεβαίνει απότομα, φτάνοντας μέχρι €60 στη 10η μονάδα — έχει δηλαδή σχήμα «λεκάνης», αντίστοιχο του νόμου των φθινόντων και αυξόντων εξόδων. Η καμπύλη MR είναι μια οριζόντια ευθεία στο ύψος €25 (=P), σύμφωνα με την ισότητα MR = AR = P. Οι δύο καμπύλες τέμνονται στο σημείο Ε, στο ύψος παραγωγής των 6 μονάδων — αυτό είναι το σημείο MR = MC, δηλαδή το άριστο επίπεδο παραγωγής. Αριστερά του σημείου Ε (π.χ. στις 3-5 μονάδες), η καμπύλη MC βρίσκεται κάτω από την MR (περιοχή σημειωμένη ως «Κέρδος»), ενώ δεξιά του Ε (7η-8η μονάδα) η MC βρίσκεται πάνω από την MR (ξανά σημειωμένη ως περιοχή «Κέρδος», αφού η επιχείρηση εξακολουθεί να είναι κερδοφόρα, απλώς όχι στο μέγιστο).

Όταν η επιχείρηση παράγει 5 μονάδες, το οριακό έσοδο (€25) είναι μεγαλύτερο από το οριακό κόστος (€12) — δηλαδή MR > MC — επομένως συμφέρει στην επιχείρηση να αυξήσει την παραγωγή της, γιατί αυξάνονται τα κέρδη της.

Αντίθετα, όταν η επιχείρηση παράγει 7 μονάδες, το οριακό κόστος (€36) είναι μεγαλύτερο από το οριακό έσοδο (€25) — δηλαδή MC > MR — επομένως συμφέρει στην επιχείρηση να μειώσει την παραγωγή της, γιατί τα κέρδη της μειώνονται. Εξακολουθεί όμως να έχει κέρδη, αφού το κόστος ανά μονάδα είναι μικρότερο από την τιμή (βρίσκεται μεταξύ 3ης και 8ης μονάδας).

Συμπέρασμα: Η επιχείρηση επιτυγχάνει το άριστο επίπεδο παραγωγής (optimum), δηλαδή μεγιστοποιεί τα κέρδη της, στις 6 μονάδες, δηλαδή στο επίπεδο εκείνο όπου MR = MC.

Ο κανόνας απόφασης MR έναντι MC

Θυμήσου τον κανόνα με απλά λόγια: αν η τελευταία μονάδα «αποδίδει» περισσότερο απ' όσο «κοστίζει» (MR > MC), παρήγαγέ την — τα κέρδη αυξάνονται. Αν «κοστίζει» περισσότερο απ' όσο «αποδίδει» (MC > MR), μην την παράγεις — τα κέρδη μειώνονται. Το άριστο βρίσκεται ακριβώς εκεί όπου οι δύο ποσότητες εξισώνονται.

Συγκεντρώνοντας τα στοιχεία των δύο πιο πάνω διαγραμμάτων (4.5 και 4.6), προκύπτει το Διάγραμμα 4.7 — «Μεγιστοποίηση κέρδους», το συγκεντρωτικό διάγραμμα που συνδυάζει τις καμπύλες MC, AC, MR (=AR=P=D) όλες μαζί. Σε αυτό διακρίνονται:

Οι καμπύλες MC και AC, με το γνωστό τους σχήμα «λεκάνης», η MC πιο απότομη από την AC και περνώντας πάντα από το ελάχιστο σημείο της AC.
Η οριζόντια ευθεία D (=MR=AR=P) στο ύψος €25.
Το σημείο Ν (3η μονάδα) και Ν΄ (8η μονάδα), όπου AC = P (νεκρά σημεία).
Το σημείο Ε, στις 6 μονάδες, εκεί όπου τέμνονται οι καμπύλες MR και MC — αυτό είναι το σημείο του άριστου επιπέδου παραγωγής (MR=MC).
Το σημείο Γ, γύρω στις 5,5 μονάδες, όπου η καμπύλη AC βρίσκεται στο ελάχιστό της — αυτό σημειώνεται ως η «Αποτελεσματική κλίμακα παραγωγής (AC ελάχιστο)».
Ένα ορθογώνιο με κορυφές Β (στον κάθετο άξονα, ύψος περίπου €19,33), Ρ (ύψος €25 στον κάθετο άξονα), Ε και Α (κάθετα κάτω από το Ε, στο ύψος της AC) — αυτό το εμβαδό ΒΡΕΑ παριστάνει το συνολικό κέρδος.

Όπως έχει ήδη αναφερθεί, το μόνο σημείο στο οποίο η επιχείρηση μεγιστοποιεί το κέρδος της (σημείο Ε) βρίσκεται στο επίπεδο παραγωγής όπου το οριακό έσοδο ισούται με το οριακό κόστος, το οποίο αντιστοιχεί σε επίπεδο παραγωγής 6 μονάδων.

Το κέρδος που πραγματοποιεί η επιχείρηση στο σημείο Ε ισούται με το εμβαδό ΒΡΕΑ, δηλαδή με €34, και μπορεί να υπολογιστεί με δύο τρόπους:

1ος τρόπος:

\text{Συνολικό Κέρδος} = \text{Κέρδος ανά μονάδα} \times \text{Μονάδες}

\text{Συνολικό Κέρδος} = €5{,}67 \ (ΕΑ) \times 6 = €34

όπου το Κέρδος ανά μονάδα = Τιμή − Κόστος ανά μονάδα (P − AC) = 25 − 19,33 = 5,67.

2ος τρόπος:

\text{Συνολικό Κέρδος} = \text{Συνολικά Έσοδα} - \text{Συνολικό Κόστος}

\text{Συνολικό Κέρδος} = (€25 \times 6) - (€19{,}33 \times 6) = €150 - €116 = €34

Το αποτέλεσμα αυτό φαίνεται και στο Διάγραμμα 4.7 ως η διαφορά των δύο εμβαδών: το εμβαδό 0ΡΕQ παριστάνει τα Συνολικά Έσοδα, το εμβαδό 0ΒΑQ παριστάνει το Συνολικό Κόστος, και η διαφορά τους είναι το εμβαδό ΒΡΕΑ, δηλαδή το Συνολικό Κέρδος.

Όπως φαίνεται στο διάγραμμα, το άριστο επίπεδο παραγωγής από πλευράς κέρδους (οικονομικά άριστο, σημείο Ε) δεν συμπίπτει με το άριστο επίπεδο παραγωγής από πλευράς κόστους (αποτελεσματική κλίμακα παραγωγής, σημείο Γ). Το άριστο επίπεδο παραγωγής θεωρείται το επίπεδο παραγωγής στο οποίο μεγιστοποιείται το συνολικό κέρδος, ενώ η αποτελεσματική κλίμακα παραγωγής θεωρείται το επίπεδο παραγωγής στο οποίο ελαχιστοποιείται το κόστος ανά μονάδα (μέσο κόστος) και επομένως, στον τέλειο ανταγωνισμό, μεγιστοποιείται το κέρδος ανά μονάδα προϊόντος. Είναι φανερό λοιπόν ότι η ποσότητα στην οποία μεγιστοποιείται το συνολικό κέρδος δεν είναι η ίδια με εκείνη στην οποία μεγιστοποιείται το κέρδος ανά μονάδα.

Στα σημεία Ν και Ν΄ του Διαγράμματος 4.7 η επιχείρηση δεν πραγματοποιεί ούτε κέρδος ούτε ζημιά, γιατί το μέσο κόστος ισούται με την τιμή του προϊόντος (AC = P). Τα σημεία αυτά λέγονται νεκρά ή αδρανή σημεία.

Δύο διαφορετικά «άριστα»

Πολλοί μαθητές υποθέτουν ότι η ελαχιστοποίηση του κόστους ανά μονάδα (σημείο Γ, όπου η AC είναι στο ελάχιστό της) πρέπει να δίνει και το μέγιστο συνολικό κέρδος. Δεν ισχύει! Το σημείο Γ μεγιστοποιεί το κέρδος ανά μονάδα, αλλά όχι απαραίτητα το συνολικό κέρδος, γιατί δεν λαμβάνει υπόψη πόσες μονάδες πουλιούνται. Το σημείο Ε (MR=MC), που βρίσκεται σε μεγαλύτερη ποσότητα παραγωγής από το Γ, «θυσιάζει» λίγο κέρδος ανά μονάδα προκειμένου να πουλήσει περισσότερες μονάδες, με αποτέλεσμα μεγαλύτερο συνολικό κέρδος.

Ελαχιστοποίηση ζημιάς

Αν για οποιονδήποτε λόγο η αγοραία τιμή του προϊόντος διαμορφωθεί σε επίπεδο χαμηλότερο του μέσου κόστους (P < AC), τότε η επιχείρηση πραγματοποιεί ζημιά και προσπαθεί να την ελαχιστοποιήσει.

Αυτό θα το πετύχει, όπως φαίνεται στον πίνακα 4.4 και στο Διάγραμμα 4.8, στο σημείο Ε, που αντιστοιχεί στο επίπεδο παραγωγής των 5 μονάδων και στην τιμή των €12, όπου η καμπύλη του οριακού κόστους, ανερχόμενη, τέμνει την καμπύλη του οριακού εσόδου (MC = MR = P) και η επιχείρηση ελαχιστοποιεί τη ζημιά της.

ΠΙΝΑΚΑΣ 4.4

Μονάδες προϊόντος Q	Οριακό Έσοδο MR = AR = P	Οριακό Κόστος MC	Μέσο Κόστος AC	Ζημιά Μονάδας P − AC	Συνολική Ζημιά (P − AC)·Q
0	12	—	—	—	−32
1	12	16	48	−36	−36
2	12	14	31	−19	−38
3	12	13	25	−13	−39
4	12	4	19,75	−7,75	−31
5	12	12	18,2	−6,2	−31 (optimum)
6	12	25	19,33	−7,33	−44
7	12	36	21,4	−9,4	−66
8	12	50	25	−13	−104
9	12	55	28,3	−16,3	−147
10	12	60	31,5	−19,5	−195

Διάγραμμα 4.8 — «Ελαχιστοποίηση ζημιάς» έχει την ίδια δομή με το Διάγραμμα 4.7, με τις καμπύλες MC και AC σε σχήμα «λεκάνης» και την οριζόντια ευθεία D (=MR=AR=P) αυτή τη φορά χαμηλότερα, στο ύψος €12 — κάτω από ολόκληρη την καμπύλη AC, αφού εδώ P < AC παντού. Η καμπύλη MC (ανερχόμενη μετά το ελάχιστό της γύρω στην 4η μονάδα) τέμνει την ευθεία MR στο σημείο Ε, στην 5η μονάδα. Ένα ορθογώνιο με κορυφές Ζ, Η, Μ, Ι, Α (πάνω, στο ύψος της AC στην 5η μονάδα) και Ε, Δ (κάτω, στο ύψος της τιμής) σημειώνει την περιοχή «ΖΗΜΙΑ» — το εμβαδό αυτού του ορθογωνίου είναι η συνολική ζημιά στο άριστο επίπεδο παραγωγής. Το σημείο Γ, λίγο δεξιότερα του Ε, σημειώνει το «Άριστο επίπεδο παραγωγής MR=MC».

Όταν το συνολικό κόστος είναι συνεχώς μεγαλύτερο από τα συνολικά έσοδα (TC > TR), η ανταγωνιστική επιχείρηση παρουσιάζει συνεχώς ζημιές. Στην περίπτωση αυτή το άριστο επίπεδο παραγωγής (optimum) βρίσκεται στο σημείο όπου η καμπύλη MC τέμνει την καμπύλη MR, δηλαδή η επιχείρηση ελαχιστοποιεί τις ζημιές της.

Μια σημαντική επισήμανση για τις ασκήσεις

Στις αριθμητικές ασκήσεις, μερικές φορές, στο άριστο επίπεδο παραγωγής (όπως προκύπτει από τη σύγκριση TR και TC) δεν ισχύει ακριβώς η ισότητα MR = MC (δηλαδή ο δεύτερος τρόπος υπολογισμού του άριστου επιπέδου παραγωγής δεν δίνει έναν αριθμό τόσο «καθαρό»). Αυτό συμβαίνει γιατί οι υπολογισμοί γίνονται με τα δεδομένα ενός πίνακα (διακριτές, ακέραιες μονάδες) και όχι με τη χρήση συναρτήσεων κόστους. Αν χρησιμοποιούσαμε συνάρτηση κόστους, θα μπορούσαμε να υπολογίσουμε με ακρίβεια (δεν θα ήταν απαραίτητα ακέραια μονάδα) το ύψος της παραγωγής όπου MR = MC.

Πώς να λύνεις ασκήσεις άριστου επιπέδου παραγωγής

Στην επίλυση ασκήσεων, το άριστο επίπεδο παραγωγής υπολογίζεται ανάλογα με τα στοιχεία που δίνονται στην εκφώνηση, χρησιμοποιώντας ένα από τα εξής κριτήρια:

MR = MC, ή
TR − TC = Κέρδος (μέγιστο), ή
TR − TC = Ζημιά (ελάχιστο).

Δεν χρειάζεται να ισχύουν και τα τρία ταυτόχρονα με απόλυτη ακρίβεια όταν τα δεδομένα προέρχονται από πίνακα με ακέραιες μονάδες — αρκεί να εφαρμόσεις σωστά το κριτήριο που σου ζητά η άσκηση.