Εισαγωγή στις Μορφές Αγοράς 🏪
Τι είναι η αγορά
Στο παρελθόν, ο όρος αγορά ήταν συνήθως ο τόπος συνάντησης των αγοραστών και των πωλητών. Για να πραγματοποιηθεί μια αγοραπωλησία ήταν απαραίτητη η φυσική παρουσία τόσο του αγοραστή όσο και του πωλητή σε κάποιο συγκεκριμένο χώρο.
Σήμερα, στη σύγχρονη οικονομία η συνάντηση αγοραστών και πωλητών δεν είναι απαραίτητη, γιατί η συνεννόηση μπορεί να γίνει από μακριά και ταχύτατα με τα σύγχρονα μέσα επικοινωνίας που διαθέτει η τεχνολογία, όπως για παράδειγμα μέσω τηλεφώνου ή διαδικτύου.
Παλιά, «αγορά» σήμαινε έναν συγκεκριμένο χώρο — τη λαϊκή, το παζάρι. Σήμερα ένα ηλεκτρονικό κατάστημα ή ένα χρηματιστήριο που λειτουργεί εξ ολοκλήρου μέσω διαδικτύου είναι εξίσου «αγορά», παρόλο που κανείς δεν βρίσκεται φυσικά στον ίδιο χώρο.
Ο σύγχρονος ορισμός της αγοράς δεν βασίζεται πλέον σε έναν φυσικό χώρο, αλλά σε έναν μηχανισμό επικοινωνίας:
Αγορά θεωρείται ο μηχανισμός επικοινωνίας αγοραστών και πωλητών για ανταλλαγή πληροφοριών και πραγματοποίηση συναλλαγών.
Πώς προκύπτει η αγορά
Η αγορά είναι δημιούργημα του καταμερισμού των έργων και της ανάγκης για ανταλλαγή των αγαθών. Επειδή κάθε παραγωγός ειδικεύεται σε συγκεκριμένα αγαθά ή υπηρεσίες, χρειάζεται μια διαδικασία μέσω της οποίας θα ανταλλάξει το προϊόν του με άλλα αγαθά που χρειάζεται — αυτή η διαδικασία είναι η αγορά.
Η πιο ενδιαφέρουσα διάκριση της αγοράς από οικονομική άποψη είναι εκείνη που γίνεται με βάση τον ανταγωνισμό που επικρατεί μεταξύ των επιχειρήσεων (πωλητών), με δεδομένο φυσικά και τον ανταγωνισμό μεταξύ των αγοραστών.
Από τι εξαρτάται ο βαθμός ανταγωνισμού
Ο καθορισμός του βαθμού ανταγωνισμού που επικρατεί μεταξύ των επιχειρήσεων ενός κλάδου εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από:
- τον αριθμό των επιχειρήσεων που υπάρχουν σ' έναν κλάδο παραγωγής, και
- τον βαθμό ομοιογένειας ή διαφοροποίησης του προϊόντος που παράγουν οι επιχειρήσεις του κλάδου.
Όσο περισσότερες είναι οι επιχειρήσεις ενός κλάδου και όσο πιο ομοιογενές είναι το προϊόν τους, τόσο εντονότερος είναι ο ανταγωνισμός μεταξύ τους. Αντίθετα, όσο λιγότερες είναι οι επιχειρήσεις και όσο πιο διαφοροποιημένο είναι το προϊόν τους, τόσο πιο περιορισμένος είναι ο ανταγωνισμός.
Οι τέσσερις μορφές αγοράς
Με βάση τα δύο αυτά κριτήρια —τον αριθμό των επιχειρήσεων και τον βαθμό ομοιογένειας ή διαφοροποίησης του προϊόντος— οι κλάδοι παραγωγής κατατάσσονται σε τέσσερις μορφές αγοράς:
| Μορφές αγοράς | Αριθμός Επιχειρήσεων | Τύπος προϊόντος | Παράδειγμα | |
|---|---|---|---|---|
| 1. | Τέλειος ανταγωνισμός | πολύ μεγάλος | ομοιογενές | γεωργικοί κλάδοι |
| 2. | Μονοπώλιο | μία | μοναδικό | υδατοπρομήθεια |
| 3. | Μονοπωλιακός ανταγωνισμός | μεγάλος | ελαφρά διαφοροποιημένο | λιανικό εμπόριο |
| 4. | Ολιγοπώλιο | λίγες | ομοιογενές ή διαφοροποιημένο | βιομηχανία αυτοκινήτων |
Δεν αρκεί να ξέρεις μόνο τον αριθμό των επιχειρήσεων ή μόνο τον τύπο του προϊόντος για να αναγνωρίσεις μια μορφή αγοράς — χρειάζεσαι και τα δύο κριτήρια μαζί. Για παράδειγμα, το ολιγοπώλιο ξεχωρίζει από τις άλλες μορφές κυρίως από τον μικρό αριθμό επιχειρήσεων, αφού το προϊόν του μπορεί να είναι είτε ομοιογενές είτε διαφοροποιημένο.
Στην πραγματικότητα υπάρχουν πολλές μορφές αγοράς. Στο κεφάλαιο αυτό όμως θα μελετηθούν τα χαρακτηριστικά των επιχειρήσεων που ανήκουν στις τέσσερις πιο πάνω μορφές αγοράς.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σχεδόν όλες αυτές οι περιπτώσεις είναι θεωρητικές, και τα παραδείγματα που δίνονται προσεγγίζουν απλώς την κάθε μορφή αγοράς. Στην πραγματική οικονομία σπάνια θα βρεις μια αγορά που ταιριάζει τέλεια σε έναν από τους τέσσερις τύπους — οι μορφές αυτές λειτουργούν ως πρότυπα σύγκρισης, όχι ως ακριβείς περιγραφές κάθε κλάδου.