Το Οριακό Κόστος (MC) και η σημασία του 📈
Ορισμός
Οριακό κόστος είναι το ποσό κατά το οποίο αυξάνεται το συνολικό κόστος, όταν η επιχείρηση αυξάνει την παραγωγή της κατά μία μονάδα.
Το οριακό κόστος υπολογίζεται με δύο ισοδύναμους τρόπους.
Με βάση το συνολικό κόστος:
Με βάση το μεταβλητό κόστος:
Το οριακό κόστος υπολογίζεται επίσης με βάση το μεταβλητό κόστος. Η μεταβολή του συνολικού κόστους ισούται με τη μεταβολή του μεταβλητού κόστους, αφού το σταθερό κόστος δεν επηρεάζεται από την παραγωγή.
Επειδή το σταθερό κόστος δεν αλλάζει καθόλου όταν αλλάζει η παραγωγή, κάθε μεταβολή του συνολικού κόστους (ΔTC) οφείλεται αποκλειστικά στη μεταβολή του μεταβλητού κόστους (ΔVC). Γι' αυτό οι δύο τύποι δίνουν πάντοτε ακριβώς το ίδιο αποτέλεσμα — δεν είναι δύο διαφορετικά μεγέθη, αλλά δύο τρόποι υπολογισμού του ίδιου μεγέθους.
Αριθμητικό παράδειγμα: το κόστος παραγωγής ηλεκτρονικών υπολογιστών
Στον Πίνακα 3.3 φαίνεται ότι η παραγωγή του πρώτου ηλεκτρονικού υπολογιστή κοστίζει συνολικά €330, ενώ των δύο Η/Υ κοστίζει συνολικά €390. Στην περίπτωση αυτή το οριακό κόστος του δεύτερου Η/Υ ισούται με €60 (390 – 330). Με τον ίδιο τρόπο, το οριακό κόστος του τρίτου Η/Υ ισούται με €120 (510 – 390), το οριακό κόστος του τέταρτου Η/Υ με €170 (680 – 510) κ.ο.κ.
Το ίδιο αποτέλεσμα προκύπτει και από το μεταβλητό κόστος: για τον πρώτο Η/Υ το μεταβλητό κόστος είναι €150, ενώ για τους δύο Η/Υ το μεταβλητό κόστος είναι €210. Επομένως, το οριακό κόστος του δεύτερου Η/Υ είναι €60 (210 – 150). Με τον ίδιο τρόπο, το οριακό κόστος του τρίτου Η/Υ είναι €120 (330 – 210), του τέταρτου Η/Υ είναι €170 (500 – 330) κ.ο.κ.
ΠΙΝΑΚΑΣ 3.3
| Μονάδες Παραγωγής (Q) | Μεταβλητό Κόστος (VC) € | Μέσο Μεταβλητό Κόστος (AVC = VC/Q) € | Συνολικό Κόστος (TC) € | Μέσο Συνολικό Κόστος (ATC = TC/Q) € | Οριακό Κόστος (MC = ΔTC/ΔQ ή ΔVC/ΔQ) € |
|---|---|---|---|---|---|
| 0 | 0 | - | 180 | - | - |
| 1 | 150 | 150 | 330 | 330 | 150 |
| 2 | 210 | 105 | 390 | 195 | 60 |
| 3 | 330 | 110 | 510 | 170 | 120 |
| 4 | 500 | 125 | 680 | 170 | 170 |
| 5 | 750 | 150 | 930 | 186 | 250 |
| 6 | 1.140 | 190 | 1.320 | 220 | 390 |
Η καμπύλη του οριακού κόστους και η σχέση της με το ATC και το AVC
Για να γίνει κατανοητή καλύτερα η έννοια, η σημασία και ο τρόπος με τον οποίο μεταβάλλεται το οριακό κόστος όταν μεταβάλλεται η παραγωγή, χρησιμοποιούνται οι καμπύλες του οριακού κόστους (MC), του μέσου μεταβλητού κόστους (AVC) και του μέσου συνολικού κόστους (ATC), με βάση τα στοιχεία του Πίνακα 3.3.
Περιγραφή του διαγράμματος: Στον οριζόντιο άξονα μετρώνται οι μονάδες παραγωγής (Q) και στον κατακόρυφο το κόστος (C). Πάνω στο ίδιο διάγραμμα σχεδιάζονται τρεις καμπύλες:
- Η καμπύλη MC (οριακό κόστος): ξεκινά ψηλά (€150 στη μονάδα 1), κατέρχεται μέχρι τη μονάδα 2 (€60) και μετά ανέρχεται συνεχώς και απότομα, φτάνοντας τα €390 στη μονάδα 6. Είναι η πιο "απότομη" από τις τρεις καμπύλες.
- Η καμπύλη AVC (μέσο μεταβλητό κόστος): έχει σχήμα "U" — κατέρχεται μέχρι τη μονάδα 2 (ελάχιστο περίπου €105), παραμένει χαμηλά γύρω στις μονάδες 2-3 και μετά ανέρχεται σταδιακά.
- Η καμπύλη ATC (μέσο συνολικό κόστος): έχει επίσης σχήμα "U", βρίσκεται πάντα πάνω από την AVC (λόγω του μέσου σταθερού κόστους), κατέρχεται μέχρι τη μονάδα 4 (ελάχιστο €170) και μετά ανέρχεται.
Η καμπύλη MC τέμνει και τις δύο άλλες καμπύλες, ανερχόμενη, ακριβώς στο χαμηλότερο σημείο της καθεμιάς: πρώτα τέμνει την AVC στο κατώτατο σημείο της (γύρω στη μονάδα 2-3), και στη συνέχεια, καθώς προχωρά η παραγωγή, τέμνει την ATC στο κατώτατο σημείο της, στο σημείο Ε1 (μονάδα 4, όπου ATC = MC = €170).
Δεν είναι σύμπτωση του παραδείγματος — είναι μαθηματική αναγκαιότητα κάθε φορά που υπάρχουν μέσα και οριακά μεγέθη. Όσο το οριακό μέγεθος είναι μικρότερο από το μέσο, το μέσο "τραβιέται" προς τα κάτω· όσο το οριακό είναι μεγαλύτερο, το μέσο "σπρώχνεται" προς τα πάνω. Η μόνη στιγμή που το μέσο μένει σταθερό (στο ελάχιστό του) είναι όταν το οριακό το συναντά ακριβώς. Το ίδιο μοτίβο θα ξαναφανεί αργότερα σε άλλα κεφάλαια όπου συγκρίνονται μέσα και οριακά μεγέθη, π.χ. οριακό και μέσο έσοδο.
Γιατί η καμπύλη MC έχει αυτό το σχήμα
Όπως φαίνεται στο διάγραμμα, η καμπύλη του οριακού κόστους στην αρχή κατέρχεται, γιατί επικρατούν τα αναλογικά και φθίνοντα έξοδα, και μετά ανέρχεται, γιατί αρχίζουν να εμφανίζονται τα αύξοντα έξοδα, λόγω του νόμου της φθίνουσας απόδοσης. Ανερχόμενη, τέμνει αρχικά την καμπύλη του μέσου μεταβλητού κόστους, και στη συνέχεια την καμπύλη του μέσου συνολικού κόστους, στο χαμηλότερο σημείο της καθεμιάς.
Σχέση οριακού και μέσου συνολικού κόστους
Αν γίνει σύγκριση της καμπύλης του οριακού κόστους με την καμπύλη του μέσου συνολικού κόστους, παρατηρείται ότι η καμπύλη του οριακού κόστους, ανερχόμενη, τέμνει την καμπύλη του μέσου συνολικού κόστους στο κατώτατο σημείο της, το σημείο Ε1. Μετά το σημείο αυτό το μέσο συνολικό κόστος αρχίζει να αυξάνεται.
Όπως φαίνεται στον Πίνακα 3.3, όταν το οριακό κόστος είναι μικρότερο από το μέσο συνολικό κόστος, το μέσο συνολικό κόστος συνεχώς μειώνεται. Όταν όμως το οριακό κόστος γίνει μεγαλύτερο από το μέσο συνολικό κόστος, τότε το μέσο συνολικό κόστος αρχίζει να αυξάνεται. Επομένως, όταν το οριακό κόστος ισούται με το μέσο συνολικό κόστος, το μέσο συνολικό κόστος ελαχιστοποιείται.
- Όταν το MC είναι μικρότερο από το AC, το AC μειώνεται
- Όταν το MC είναι μεγαλύτερο από το AC, το AC αυξάνεται
- Όταν το MC είναι ίσο με το AC, το AC ελαχιστοποιείται
Όπως έχει ήδη αναφερθεί, η σχέση αυτή ισχύει γενικά σε όλες τις περιπτώσεις που υπάρχουν μέσα και οριακά μεγέθη.
Για τον ίδιο λόγο ισχύει και η σχέση μεταξύ της καμπύλης του οριακού κόστους και της καμπύλης του μέσου μεταβλητού κόστους. Η καμπύλη του οριακού κόστους, ανερχόμενη, τέμνει την καμπύλη του μέσου μεταβλητού κόστους στο κατώτατο σημείο της, μετά το οποίο αρχίζει και αυτή να ανέρχεται.
Στους τρεις κανόνες (MC < AC, MC > AC, MC = AC) το «AC» αναφέρεται στο μέσο συνολικό κόστος (ATC). Ο ίδιος κανόνας, με το ίδιο σκεπτικό, ισχύει χωριστά και για το μέσο μεταβλητό κόστος (AVC) — γι' αυτό στο διάγραμμα η MC τέμνει και τις δύο καμπύλες, η καθεμιά στο δικό της κατώτατο σημείο, όχι στο ίδιο σημείο.
Η σημασία του οριακού κόστους
Το οριακό κόστος έχει μεγάλη σημασία και διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στη λήψη αποφάσεων από τις επιχειρήσεις σχετικά με την ποσότητα της παραγωγής. Όπως θα φανεί αργότερα, στο κεφάλαιο «Μορφές Αγοράς», για να αποφασίσει μια επιχείρηση αν της συμφέρει να αυξήσει την παραγωγή της κατά μία μονάδα, θα πρέπει να συγκρίνει το κόστος της εργασίας του κάθε επιπλέον εργάτη με το έσοδο που αποδίδει η συμμετοχή του επιπλέον εργάτη στην παραγωγή. Θα πρέπει δηλαδή να συγκρίνεται το οριακό κόστος με το οριακό έσοδο, το οποίο θα μελετηθεί σε επόμενο κεφάλαιο.
Συμπέρασμα: η αποτελεσματική κλίμακα παραγωγής
Το σημείο τομής Ε1 των καμπυλών του οριακού και του μέσου συνολικού κόστους είναι ένα σημαντικό σημείο, γιατί δείχνει την ποσότητα παραγωγής με το ελάχιστο μέσο κόστος. Με άλλα λόγια, δείχνει την αποτελεσματική κλίμακα παραγωγής, δηλαδή το επίπεδο παραγωγής στο οποίο ελαχιστοποιείται το κόστος παραγωγής ανά μονάδα προϊόντος, επομένως μεγιστοποιείται το κέρδος ανά μονάδα προϊόντος.
Η αποτελεσματική κλίμακα παραγωγής δεν είναι απλώς ένα σημείο πάνω σε ένα διάγραμμα· είναι το επίπεδο παραγωγής στο οποίο κάθε μονάδα προϊόντος «κοστίζει» στην επιχείρηση όσο το λιγότερο δυνατό. Γι' αυτό, αν η τιμή πώλησης παραμένει σταθερή, το κέρδος ανά μονάδα προϊόντος γίνεται εκεί το μεγαλύτερο δυνατό.
Σημαντικό: Στις αριθμητικές ασκήσεις, μερικές φορές, λόγω του γεγονότος ότι δεν χρησιμοποιούνται συναρτήσεις κόστους, το ελάχιστο μέσο κόστος ισούται με το οριακό κόστος σε μη ακέραια μονάδα παραγωγής. Στην περίπτωση αυτή, η αποτελεσματική κλίμακα παραγωγής είναι το επίπεδο (μονάδα παραγωγής) στο οποίο ελαχιστοποιείται το μέσο κόστος (όπως, εξάλλου, ορίζεται).
Σε ασκήσεις όπου τα δεδομένα δίνονται ως πίνακας τιμών (και όχι ως συνάρτηση κόστους), το σημείο όπου MC = ATC μπορεί μαθηματικά να πέφτει ανάμεσα σε δύο ακέραιες μονάδες παραγωγής. Σε αυτή την περίπτωση, δεν αναζητείται τεχνητά ακέραια μονάδα όπου MC = ATC· η αποτελεσματική κλίμακα παραγωγής παραμένει, εξ ορισμού, η μονάδα στην οποία το μέσο κόστος παίρνει την ελάχιστη τιμή του.