Σταθερό, Μεταβλητό και Συνολικό Κόστος 💰

Το κόστος παραγωγής ενός προϊόντος αποτελείται από τις αμοιβές των συντελεστών παραγωγής που αγοράζει ή διαθέτει η ίδια η επιχείρηση για την παραγωγή του. Στη βραχυχρόνια περίοδο, ορισμένοι από τους συντελεστές αυτούς παραμένουν σταθεροί, όπως για παράδειγμα τα κτήρια, τα μηχανήματα και γενικά όλος ο κεφαλαιουχικός εξοπλισμός, ενώ οι ποσότητες ορισμένων άλλων συντελεστών μεταβάλλονται ανάλογα με τις ανάγκες της παραγωγής, όπως για παράδειγμα οι ποσότητες των πρώτων υλών, της εργασίας, των καυσίμων κ.λπ.

Για τον λόγο αυτό, το κόστος παραγωγής του προϊόντος διακρίνεται σε σταθερό και μεταβλητό κόστος.

Σταθερό ή Πάγιο Κόστος 🏢

Σταθερό ή Πάγιο κόστος (fixed cost) είναι το κόστος το οποίο δεν μεταβάλλεται όταν μεταβάλλεται η ποσότητα του προϊόντος που παράγεται.

Στοιχεία του σταθερού κόστους θεωρούνται όλα τα έξοδα που αφορούν τους σταθερούς συντελεστές, όπως για παράδειγμα:

• τα ενοίκια
• οι μισθοί μόνιμων υπαλλήλων
• τα ασφάλιστρα
• οι τόκοι δανείων
• οι αποσβέσεις

Μεταβλητό Κόστος ⚙️

Αντίθετα, μεταβλητό κόστος (variable cost) είναι το κόστος το οποίο μεταβάλλεται, όταν μεταβάλλεται η ποσότητα παραγωγής. Περιλαμβάνει όλα τα έξοδα που συνεπάγεται η χρησιμοποίηση των μεταβλητών συντελεστών, όπως είναι:

• η αγορά πρώτων υλών
• τα ημερομίσθια
• τα καύσιμα κ.λπ.

Το μεταβλητό κόστος ισούται με μηδέν, αν η επιχείρηση δεν παράγει καθόλου προϊόντα.

Οι τρεις κατηγορίες μεταβλητών εξόδων

Τα μεταβλητά έξοδα όμως δεν μεταβάλλονται όλα με τον ίδιο ρυθμό που μεταβάλλεται η ποσότητα της παραγωγής, γι' αυτό και διακρίνονται σε αναλογικά, φθίνοντα και αύξοντα έξοδα.

α) Αναλογικά έξοδα είναι τα έξοδα που μεταβάλλονται με τον ίδιο ρυθμό μεταβολής της παραγωγής. Για παράδειγμα, αν η παραγωγή μεταβάλλεται (αυξάνεται ή μειώνεται) κατά 10%, τα αναλογικά έξοδα μεταβάλλονται (αυξάνονται ή μειώνονται) και αυτά κατά 10%. Τέτοια έξοδα είναι συνήθως οι πρώτες ύλες και τα ημερομίσθια.

β) Φθίνοντα έξοδα θεωρούνται τα έξοδα που μεταβάλλονται με βραδύτερο ρυθμό από τον ρυθμό μεταβολής της παραγωγής. Αν η παραγωγή μεταβάλλεται (αυξάνεται ή μειώνεται) κατά 10%, τα φθίνοντα έξοδα μεταβάλλονται προς την ίδια κατεύθυνση, για παράδειγμα, κατά 7%. Τέτοια έξοδα είναι συνήθως τα μεταφορικά και το διοικητικό κόστος, για παράδειγμα γραφική ύλη, ηλεκτρισμός κ.ά.

γ) Αύξοντα έξοδα είναι εκείνα που μεταβάλλονται με ταχύτερο ρυθμό από τον ρυθμό μεταβολής της παραγωγής. Αν η παραγωγή μεταβάλλεται κατά 10%, τα αύξοντα έξοδα μεταβάλλονται προς την ίδια κατεύθυνση, για παράδειγμα, κατά 15%. Αύξοντα έξοδα είναι συνήθως οι υπερωρίες, τα έξοδα συντήρησης και επισκευών, τα κακότεχνα προϊόντα κ.λπ.

Συνολικό Κόστος 📊

Το συνολικό κόστος (total cost) παραγωγής ενός προϊόντος αποτελείται από το άθροισμα του σταθερού και του μεταβλητού κόστους.

Αριθμητικό Παράδειγμα

Η σχέση που υπάρχει ανάμεσα στο κόστος παραγωγής (σταθερό, μεταβλητό και συνολικό) και στην ποσότητα της παραγωγής δίνεται στη συνέχεια με ένα απλό αριθμητικό παράδειγμα.

Μια επιχείρηση παράγει Η/Υ και το κόστος παραγωγής παρουσιάζεται στον Πίνακα 3.1:

Πίνακας 3.1 — Σταθερό, Μεταβλητό και Συνολικό Κόστος (σε €)

Διάγραμμα 3.2 — Καμπύλες Σταθερού, Μεταβλητού και Συνολικού Κόστους

Με βάση τα δεδομένα του Πίνακα 3.1, οι καμπύλες του σταθερού, του μεταβλητού και του συνολικού κόστους σχηματίζονται ως εξής σε ένα διάγραμμα με οριζόντιο άξονα τις Μονάδες Παραγωγής (Q) και κάθετο άξονα το Κόστος (C):

Καμπύλη Σταθερού Κόστους (FC)

Αρχίζει από τον κάθετο άξονα στο ύψος των σταθερών εξόδων (180€), γιατί σε μηδέν παραγωγή υπάρχουν τα σταθερά έξοδα. Είναι πάντοτε μια ευθεία γραμμή, παράλληλη προς τον οριζόντιο άξονα, αφού το σταθερό κόστος δεν μεταβάλλεται, όταν μεταβάλλεται η παραγωγή.

Καμπύλη Μεταβλητού Κόστους (VC)

Αρχίζει από την αρχή των αξόνων (στο σημείο 0), γιατί σε μηδέν παραγωγή τα μεταβλητά έξοδα είναι μηδέν. Στην αρχή, το μεταβλητό κόστος αυξάνεται με φθίνοντα ρυθμό επειδή κυριαρχούν τα φθίνοντα έξοδα (η καμπύλη είναι πιο "επίπεδη"). Ακολούθως, συνεχίζει να αυξάνεται αλλά με αύξοντα ρυθμό επειδή αρχίζουν να εμφανίζονται τα αύξοντα έξοδα (η καμπύλη γίνεται πιο "απότομη"), λόγω του νόμου της φθίνουσας απόδοσης των μεταβλητών συντελεστών.

Καμπύλη Συνολικού Κόστους (TC)

Το συνολικό κόστος είναι το άθροισμα του σταθερού και του μεταβλητού κόστους. Η καμπύλη του συνολικού κόστους αρχίζει από το ύψος των σταθερών εξόδων, γιατί όταν η παραγωγή είναι μηδέν, το συνολικό κόστος ισούται με το σταθερό κόστος (αφού το μεταβλητό κόστος είναι μηδέν). Είναι παράλληλη με την καμπύλη του μεταβλητού κόστους (δηλαδή ακολουθεί την ίδια πορεία με αυτήν), ενώ απέχει από αυτήν κατά το ποσό των σταθερών εξόδων — δηλαδή η κατακόρυφη απόσταση ανάμεσα στην καμπύλη TC και στην καμπύλη VC είναι πάντα ίση με 180€, σε κάθε επίπεδο παραγωγής.