Κόστος Παραγωγής (Cost of Production) 💰

Έννοια και περιεχόμενο του κόστους παραγωγής

Στην ενότητα αυτή θα μελετηθεί ένα δεύτερο βασικό ερώτημα που απασχολεί κάθε επιχείρηση: πώς μεταβάλλεται το κόστος παραγωγής όταν μεταβάλλεται η ποσότητα της παραγωγής.

Κόστος γενικά είναι οι αμοιβές όλων των συντελεστών παραγωγής που χρησιμοποιεί η επιχείρηση στην παραγωγή αγαθών ή υπηρεσιών.

Η αύξηση της ποσότητας παραγωγής συνεπάγεται φυσικά αύξηση στις ποσότητες των συντελεστών παραγωγής και επομένως αύξηση στο κόστος παραγωγής της επιχείρησης.

Φανερό και αφανές κόστος

Με βάση την ιδιοκτησία των συντελεστών παραγωγής, το κόστος παραγωγής μιας επιχείρησης διακρίνεται σε δύο κατηγορίες:

α) Φανερό ή ιστορικό κόστος (explicit cost)

Περιλαμβάνει τις δαπάνες που καταβάλλει η επιχείρηση για την απόκτηση παραγωγικών συντελεστών που ανήκουν σε τρίτους και χρησιμοποιούνται στην παραγωγική διαδικασία. Τέτοιες δαπάνες είναι συνήθως:

• οι μισθοί και τα ημερομίσθια του εργατικού δυναμικού που απασχολεί
• οι δαπάνες για την αγορά πρώτων υλών και ενέργειας
• τα ενοίκια για τη χρησιμοποίηση ξένων υποστατικών ή μηχανημάτων
• οι αποσβέσεις του πάγιου εξοπλισμού που διαθέτει η επιχείρηση
• οι τόκοι δανείων κ.λπ.

Με το κόστος αυτό ασχολείται βασικά η Λογιστική, γι' αυτό ονομάζεται και λογιστικό κόστος.

β) Αφανές ή τεκμαρτό κόστος (implicit cost)

Περιλαμβάνει τις αμοιβές των συντελεστών παραγωγής που ανήκουν στον ίδιο τον επιχειρηματία και χρησιμοποιούνται για την παραγωγή του προϊόντος. Οι αμοιβές αυτές είναι:

• οι τόκοι των ιδίων κεφαλαίων
• τα ενοίκια των κτηρίων που ανήκουν στον επιχειρηματία
• οι αμοιβές για την εργασία που προσφέρει ο επιχειρηματίας στην επιχείρησή του
• το φυσιολογικό κέρδος

Στο αφανές κόστος, μεταξύ των άλλων στοιχείων, περιλαμβάνεται και ένα ποσό κέρδους το οποίο αποτελεί την αμοιβή της επιχειρηματικότητας, δηλαδή την αμοιβή που δικαιούται ο επιχειρηματίας ως οργανωτής της παραγωγής. Το κέρδος αυτό ονομάζεται φυσιολογικό ή κανονικό κέρδος και αντιπροσωπεύει το ελάχιστο ποσό που απαιτείται να κερδίζει ο επιχειρηματίας, για να έχει συμφέρον να συνεχίσει την παραγωγική του δραστηριότητα.

Οικονομολόγοι και λογιστές: δύο διαφορετικές οπτικές

Η διάκριση μεταξύ φανερού και αφανούς κόστους φανερώνει μια βασική διαφορά ανάμεσα στον τρόπο με τον οποίο αναλύουν οι οικονομολόγοι και οι λογιστές μια επιχείρηση.

• Οι οικονομολόγοι ενδιαφέρονται για τον τρόπο με τον οποίο οι επιχειρήσεις λαμβάνουν τις αποφάσεις τους για την παραγωγή, γι' αυτό λαμβάνουν υπόψη ολόκληρο το κόστος (φανερό και αφανές).
• Οι λογιστές παρακολουθούν το χρήμα που εισρέει και εκρέει από την επιχείρηση, επομένως λαμβάνουν υπόψη μόνο το φανερό κόστος.

Το παράδειγμα του Βασίλη

Η διαφορά μεταξύ οικονομολόγων και λογιστών φαίνεται στο ακόλουθο παράδειγμα.

Ο Βασίλης είναι προγραμματιστής Η/Υ και μπορεί να βρει δουλειά με μηνιαίο μισθό €1.000. Αν ο Βασίλης δημιουργήσει μια δική του επιχείρηση πώλησης ετοίμων ενδυμάτων, σημαίνει ότι αφήνει ανεκμετάλλευτη την ευκαιρία να εργαστεί ως προγραμματιστής Η/Υ και να κερδίζει ένα εισόδημα.

• Ο λογιστής δεν θα υπολογίσει ως κόστος παραγωγής της επιχείρησης το εισόδημα το οποίο θυσιάζει ο Βασίλης. Το ποσό αυτό δεν θα εμφανίζεται στις οικονομικές καταστάσεις του λογιστή, αφού δεν υπάρχει εκροή χρημάτων από την επιχείρηση για πληρωμή.
• Ο οικονομολόγος όμως θα υπολογίσει ως κόστος το εισόδημα το οποίο θυσιάζει ο Βασίλης για να εργαστεί στη δική του επιχείρηση, γιατί αυτό μπορεί να επηρεάσει τις επιχειρηματικές του αποφάσεις. Για παράδειγμα, αν ο Βασίλης μπορεί να βρει τώρα δουλειά με μισθό €2.000 τον μήνα, μπορεί να αποφασίσει να κλείσει την επιχείρησή του για να εργαστεί ως προγραμματιστής.

Ένα άλλο στοιχείο που επιβαρύνει κάθε επιχείρηση είναι το κόστος του κεφαλαίου που επενδύεται σ' αυτή.

Αν ο Βασίλης χρησιμοποιήσει €80.000 από τις καταθέσεις του σε λογαριασμό ταμιευτηρίου με επιτόκιο 5% για να τις χρησιμοποιήσει στη δική του επιχείρηση, αυτό σημαίνει ότι θυσιάζει €4.000 (€80.000 x 5%) τον χρόνο. Η απόκτηση της δικής του επιχείρησης στοιχίζει στον Βασίλη την απώλεια εισοδήματος €4.000 από τόκους.

• Ο οικονομολόγος υπολογίζει το εισόδημα των €4.000 που ο Βασίλης χάνει από τόκους σαν κόστος για την επιχείρηση.
• Ο λογιστής όμως δεν υπολογίζει το ποσό αυτό στο κόστος, επειδή δεν πληρώνονται χρήματα από την επιχείρηση.

Αν τώρα ο Βασίλης δεν έχει ολόκληρο το ποσό των €80.000 για τη δημιουργία της επιχείρησής του, αλλά μόνο τις €50.000, τότε δανείζεται τις υπόλοιπες €30.000 από την τράπεζα με επιτόκιο 5%.

• Ο λογιστής υπολογίζει μόνο το φανερό κόστος, €1.500 (€30.000 x 5%), που θα πληρώνει η επιχείρηση κάθε χρόνο στην τράπεζα ως τόκο.
• Ο οικονομολόγος θεωρεί ότι το κόστος ευκαιρίας για τη δημιουργία της επιχείρησης εξακολουθεί να είναι €4.000, δηλαδή είναι ίσο με τους τόκους που πληρώνει η επιχείρηση στην τράπεζα (€30.000 x 5% = €1.500, φανερό κόστος) συν τους τόκους που θυσιάζει ο Βασίλης γιατί διέθεσε τα δικά του χρήματα για τη δημιουργία της επιχείρησης (€50.000 x 5% = €2.500, αφανές κόστος).

Διάγραμμα 3.1 — Οικονομολόγοι και λογιστές

Το ακόλουθο διάγραμμα δείχνει πώς η ίδια ποσότητα εσόδων μιας επιχείρησης «σπάει» διαφορετικά ανάλογα με το ποιος κάνει την ανάλυση:

Στην οπτική του οικονομολόγου, το άθροισμα Φανερού + Αφανούς Κόστους ονομάζεται Συνολικό Κόστος ή Κόστος Ευκαιρίας. Στην οπτική του λογιστή, μόνο το Φανερό Κόστος αφαιρείται από τα έσοδα, γι' αυτό το «Λογιστικό Κέρδος» του λογιστή είναι πάντα μεγαλύτερο από το «Οικονομικό Κέρδος» του οικονομολόγου, κατά ακριβώς το ποσό του αφανούς κόστους.

Οικονομικό κόστος και οικονομικό κέρδος

Το σύνολο του φανερού και του αφανούς κόστους αποτελεί το οικονομικό κόστος. Το οικονομικό κόστος επομένως είναι μεγαλύτερο από το λογιστικό κόστος κατά το ποσό του αφανούς κόστους.

Το οικονομικό κέρδος, το οποίο μετρούν οι οικονομολόγοι, προκύπτει αν από το σύνολο των εσόδων μιας επιχείρησης αφαιρεθεί το οικονομικό κόστος και η διαφορά είναι θετική. Αν η διαφορά είναι αρνητική, τότε αποτελεί οικονομική ζημιά.

Το λογιστικό κέρδος, το οποίο μετρούν οι λογιστές, υπολογίζεται αν από το σύνολο των εσόδων αφαιρεθεί μόνο το φανερό ή λογιστικό κόστος. Επομένως, το οικονομικό κέρδος είναι μικρότερο από το λογιστικό κέρδος κατά το ποσό του αφανούς κόστους.

Οι βασικές σχέσεις συνοψίζονται ως εξής:

Οικονομικό κόστος και κόστος ευκαιρίας

Συγκρίνοντας το οικονομικό κόστος με το κόστος ευκαιρίας παρατηρούμε ότι αποτελούν δύο όψεις του ίδιου πράγματος:

• Οικονομικό κόστος είναι το χρηματικό ποσό που απαιτείται για να παραχθεί ένα προϊόν (χρηματικό κόστος).
• Κόστος ευκαιρίας είναι η ποσότητα των άλλων αγαθών που θυσιάζονται για να παραχθεί το συγκεκριμένο προϊόν (πραγματικό κόστος).

Το χρηματικό κόστος, δηλαδή, δεν είναι τίποτε άλλο παρά το πραγματικό κόστος, εκφρασμένο σε χρήμα. Όταν οι οικονομολόγοι μιλούν για κόστος παραγωγής της επιχείρησης, συμπεριλαμβάνουν όλα τα στοιχεία του κόστους ευκαιρίας που είναι απαραίτητα για να μπορέσουν να παραχθούν τα αγαθά και οι υπηρεσίες από την επιχείρηση.

Παράδειγμα: η επιχείρηση του Κ. Μιχαηλίδη

Η σχέση μεταξύ εσόδων, κόστους και κερδών παρουσιάζεται με ένα απλό αριθμητικό παράδειγμα.

Δίνονται τα πιο κάτω στοιχεία για την επιχείρηση του Κ. Μιχαηλίδη:

Ταξινομώντας τα στοιχεία αυτά σε φανερό και αφανές κόστος προκύπτουν οι πιο κάτω πίνακες:

Φανερό Κόστος

Αφανές Κόστος

Με βάση τα στοιχεία αυτά υπολογίζονται: