Νόμος της φθίνουσας απόδοσης 📉
Το σημείο εκκίνησης: η βραχυχρόνια περίοδος
Στη βραχυχρόνια περίοδο, όπως έχει ήδη αναφερθεί, μόνο ένας συντελεστής παραγωγής, η εργασία (L), είναι μεταβλητός. Οι συντελεστές Κεφάλαιο (Κ) και Φυσικοί Πόροι (Ν) παραμένουν σταθεροί.
Επομένως, η αύξηση της παραγωγής μπορεί να προκύψει μόνο από την αύξηση της εργασίας. Φυσικά, η αύξηση της ποσότητας της εργασίας δεν θα είναι ανάλογη με την αύξηση της παραγωγής, γιατί, όπως θα δούμε, η απόδοση του μεταβλητού συντελεστή περιορίζεται από τον νόμο της φθίνουσας απόδοσης.
Για παράδειγμα, αν σε ένα εργοστάσιο με δεδομένα μηχανήματα και τεχνολογία αυξάνονται οι απασχολούμενοι εργάτες, μετά από ένα ορισμένο σημείο, το πρόσθετο προϊόν του κάθε επιπλέον εργάτη αρχίζει να μειώνεται.
Ο λόγος που συμβαίνει αυτό είναι ότι δεν είναι δυνατόν να αυξάνεται συνεχώς η παραγωγή με την προσθήκη μόνο επιπλέον εργατών, γιατί τα όρια μέσα στα οποία εργάζεται το εργοστάσιο είναι δεδομένα και τα περιθώρια καλύτερου συντονισμού και καταμερισμού της εργασίας είναι λογικό να περιορίζονται.
Σκέψου ένα εργοστάσιο με 10 μηχανήματα. Όσο προσλαμβάνονται λίγοι εργάτες, κάθε νέος εργάτης βοηθά να αξιοποιηθούν καλύτερα τα μηχανήματα που έμεναν αναξιοποίητα. Όμως, όταν οι εργάτες γίνουν πολύ περισσότεροι από τα μηχανήματα, οι επιπλέον εργάτες αρχίζουν να "στριμώχνονται" γύρω από τον ίδιο σταθερό εξοπλισμό — και η συνεισφορά του καθενός στην παραγωγή μειώνεται.
Ο ορισμός του νόμου
Σύμφωνα με τον νόμο της φθίνουσας απόδοσης:
Όταν με δεδομένη τεχνολογία αυξάνεται ένας συντελεστής παραγωγής, ενώ όλοι οι άλλοι παραμένουν σταθεροί, μετά από ένα ορισμένο σημείο το πρόσθετο προϊόν από κάθε επιπλέον μονάδα του μεταβλητού συντελεστή αρχίζει να μειώνεται.
Πρόσεξε τις λέξεις-κλειδιά του ορισμού:
- "Με δεδομένη τεχνολογία" — η τεχνολογία δεν αλλάζει· αν άλλαζε (π.χ. καλύτερα μηχανήματα), η σχέση θα μπορούσε να διαφέρει.
- "Ένας συντελεστής αυξάνεται, οι άλλοι σταθεροί" — αφορά αποκλειστικά τη μεταβολή ενός μεταβλητού συντελεστή με τους υπόλοιπους σταθερούς συντελεστές αμετάβλητους.
- "Μετά από ένα ορισμένο σημείο" — ο νόμος δεν λέει ότι η μείωση συμβαίνει από την αρχή· περιγράφει τι συμβαίνει από κάποιο σημείο και μετά.
- "Πρόσθετο προϊόν" — αναφέρεται στο πρόσθετο προϊόν κάθε επιπλέον μονάδας του μεταβλητού συντελεστή, όχι στη συνολική παραγωγή.
Πού εμφανίζεται και πού οφείλεται
Ο νόμος της φθίνουσας απόδοσης στην παραγωγή εμφανίζεται μόνο στη βραχυχρόνια περίοδο, όπου ένας τουλάχιστον συντελεστής της παραγωγής παραμένει σταθερός και ένας τουλάχιστον μεταβάλλεται, και οφείλεται στη μεταβολή της αναλογίας μεταξύ σταθερών και μεταβλητών συντελεστών.
Στη μακροχρόνια περίοδο όλοι οι συντελεστές παραγωγής είναι μεταβλητοί — δεν υπάρχει σταθερός συντελεστής με τον οποίο να αλλάζει η αναλογία. Χωρίς αυτή τη μεταβολή αναλογίας, ο νόμος της φθίνουσας απόδοσης δεν έχει νόημα εφαρμογής. Είναι φαινόμενο αποκλειστικά της βραχυχρόνιας περιόδου.
Ο νόμος παρατηρήθηκε πρώτα στη γεωργία και αργότερα διαπιστώθηκε ότι ισχύει σε όλους τους τομείς της παραγωγής.
Η ιδέα ξεκίνησε από τη γεωργία: όσο κι αν αυξάνεις τους εργάτες σε μια σταθερή έκταση γης, δεν μπορεί η παραγωγή να αυξάνεται επ' άπειρον με τον ίδιο ρυθμό — η γη είναι σταθερή. Οι οικονομολόγοι διαπίστωσαν αργότερα ότι η ίδια λογική ισχύει και σε ένα εργοστάσιο, σε μια επιχείρηση υπηρεσιών, οπουδήποτε υπάρχει έστω ένας σταθερός συντελεστής παραγωγής.