Τιμές ή βαθμοί της ελαστικότητας ζήτησης 📉
Η Ελαστικότητα Ζήτησης δεν είναι η ίδια για όλα τα αγαθά, ούτε είναι η ίδια για το ίδιο αγαθό σε διαφορετικά επίπεδα τιμής. Η ελαστικότητα ζήτησης μπορεί να πάρει απόλυτες τιμές από το μηδέν μέχρι το άπειρο.
Οι τιμές που μπορεί να πάρει η ελαστικότητα ζήτησης είναι πέντε και, με βάση τις τιμές αυτές, τα διάφορα αγαθά ταξινομούνται σε πέντε κατηγορίες. Η γνώση της ελαστικότητας ζήτησης είναι πολύ σημαντική κατά την άσκηση πολιτικής, τόσο από τις επιχειρήσεις όσο και από το κράτος.
Μια επιχείρηση που γνωρίζει τον βαθμό ελαστικότητας ζήτησης του προϊόντος της μπορεί να προβλέψει τι θα συμβεί στα έσοδά της αν αλλάξει την τιμή. Το κράτος, από την άλλη, χρειάζεται την ίδια γνώση όταν αποφασίζει, για παράδειγμα, πόσο θα φορολογήσει ένα αγαθό, αφού η αντίδραση των καταναλωτών στην τιμή καθορίζει και το τελικό αποτέλεσμα της φορολογικής πολιτικής.
Αναλυτικότερα, οι πέντε βαθμοί ελαστικότητας ζήτησης παρουσιάζονται ως εξής:
α) Ελαστική Ζήτηση (Elastic Demand)
Ελαστικότητα Ζήτησης μεγαλύτερη της μονάδας (Eᴅ > 1)
Στην περίπτωση αυτή η ποσοστιαία μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας είναι μεγαλύτερη από την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής. Για παράδειγμα, μια μεταβολή στην τιμή του αγαθού κατά 22% προκαλεί μεταβολή προς την αντίθετη κατεύθυνση στη ζητούμενη ποσότητα κατά μεγαλύτερο ποσοστό, 67%.
Το αντίστοιχο διάγραμμα δείχνει μια σχετικά ήπια, ανοιχτή καμπύλη ζήτησης D (κλίνει ελαφρά προς τα κάτω και δεξιά, χωρίς να είναι απότομη). Στα σημεία αυτής της καμπύλης:
| Μέγεθος | Αρχική τιμή | Νέα τιμή | Μεταβολή |
|---|---|---|---|
| Τιμή (P) | €10 | €8 | ΔP = 2 (μείωση 22%) |
| Ζητούμενη ποσότητα (Q) | 100 | 200 | ΔQ = 100 (αύξηση 67%) |
Δηλαδή, μια μείωση της τιμής κατά 22% οδηγεί σε μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας κατά 67% — μια πολύ μεγαλύτερη ποσοστιαία αντίδραση.
Τα αγαθά που ανήκουν σ' αυτή την κατηγορία έχουν ελαστική ζήτηση. Αυτό σημαίνει ότι μια μεταβολή της τιμής (αύξηση ή μείωση) προκαλεί έντονη αντίδραση στη ζητούμενη ποσότητα από τους καταναλωτές.
β) Ανελαστική Ζήτηση (Inelastic Demand)
Ελαστικότητα Ζήτησης μικρότερη της μονάδας (Eᴅ < 1)
Στην περίπτωση αυτή η ποσοστιαία μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας είναι μικρότερη από την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής. Για παράδειγμα, μια μεταβολή στην τιμή του αγαθού κατά 22% προκαλεί μεταβολή προς την αντίθετη κατεύθυνση στη ζητούμενη ποσότητα κατά μικρότερο ποσοστό, 18%.
Το αντίστοιχο διάγραμμα δείχνει μια πιο απότομη, κατακόρυφη καμπύλη ζήτησης D σε σχέση με την ελαστική ζήτηση:
| Μέγεθος | Αρχική τιμή | Νέα τιμή | Μεταβολή |
|---|---|---|---|
| Τιμή (P) | €10 | €8 | ΔP = 2 (μείωση 22%) |
| Ζητούμενη ποσότητα (Q) | 100 | 120 | ΔQ = 20 (αύξηση 18%) |
Δηλαδή, μια μείωση της τιμής κατά 22% οδηγεί σε μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας κατά μόλις 18% — μια πολύ μικρότερη ποσοστιαία αντίδραση.
Τα αγαθά που ανήκουν σ' αυτή την κατηγορία έχουν ανελαστική ζήτηση. Αυτό σημαίνει ότι μια μεταβολή της τιμής (αύξηση ή μείωση) προκαλεί μικρή αντίδραση στη ζητούμενη ποσότητα από τους καταναλωτές.
Η ελαστικότητα δεν συγκρίνει το μέγεθος της μεταβολής της τιμής με κάποιο απόλυτο όριο· συγκρίνει το ποσοστό μεταβολής της ζητούμενης ποσότητας με το ποσοστό μεταβολής της τιμής. Και στα δύο παραδείγματα η τιμή μεταβλήθηκε κατά το ίδιο ποσοστό (22%) — αυτό που άλλαξε ήταν πόσο αντέδρασε η ζητούμενη ποσότητα.
γ) Μοναδιαία Ελαστικότητα Ζήτησης (Unit Elastic Demand)
Ελαστικότητα Ζήτησης ίση με τη μονάδα (Eᴅ = 1)
Στην περίπτωση αυτή η ποσοστιαία μεταβολή της ζητούμενης ποσότητας είναι ίση με την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής. Για παράδειγμα, μια μεταβολή στην τιμή του αγαθού κατά 22% προκαλεί μεταβολή προς την αντίθετη κατεύθυνση στη ζητούμενη ποσότητα κατά το ίδιο ποσοστό, 22%.
Η καμπύλη ζήτησης D στο σχετικό διάγραμμα έχει κλίση ενδιάμεση των δύο προηγούμενων περιπτώσεων:
| Μέγεθος | Αρχική τιμή | Νέα τιμή | Μεταβολή |
|---|---|---|---|
| Τιμή (P) | €10 | €8 | ΔP = 2 (αύξηση 22% από €8 σε €10) |
| Ζητούμενη ποσότητα (Q) | 100 | 80 | ΔQ = 20 (μείωση 22%) |
Δηλαδή, μια αύξηση της τιμής κατά 22% οδηγεί σε μείωση της ζητούμενης ποσότητας κατά ακριβώς το ίδιο ποσοστό, 22%.
Τα αγαθά που ανήκουν σ' αυτή την κατηγορία έχουν μοναδιαία ελαστικότητα ζήτησης. Αυτό σημαίνει ότι μια μεταβολή της τιμής (αύξηση ή μείωση) προκαλεί την ίδια ποσοστιαία μεταβολή στη ζητούμενη ποσότητα από τους καταναλωτές.
δ) Πλήρως Ανελαστική Ζήτηση (Perfectly Inelastic Demand)
Ελαστικότητα Ζήτησης ίση με το μηδέν (Eᴅ = 0)
Είναι μια σπάνια περίπτωση ελαστικότητας ζήτησης στην πράξη. Η μεταβολή στη ζητούμενη ποσότητα από τους καταναλωτές είναι μηδέν. Επομένως, η ζητούμενη ποσότητα παραμένει σταθερή, ανεξάρτητα από την αύξηση ή τη μείωση της τιμής.
Στο αντίστοιχο διάγραμμα η καμπύλη ζήτησης D δεν έχει πλέον τη συνηθισμένη πτωτική κλίση: είναι μια κατακόρυφη ευθεία γραμμή, πάνω από μία σταθερή ποσότητα (π.χ. Q = 100). Όση αύξηση ή μείωση κι αν δεχτεί η τιμή (π.χ. από €6 σε €8 και έπειτα σε €10, με ΔP = 2 κάθε φορά), η ζητούμενη ποσότητα παραμένει στο ίδιο σημείο πάνω στον οριζόντιο άξονα.
Τα αγαθά που ανήκουν σ' αυτή την κατηγορία έχουν πλήρως ανελαστική ζήτηση. Αυτό σημαίνει ότι σε μια μεταβολή της τιμής (αύξηση ή μείωση) οι καταναλωτές εξακολουθούν να ζητούν ακριβώς την ίδια ποσότητα.
Τέτοια ελαστικότητα θα μπορούσε να λεχθεί ότι παρουσιάζουν τα φάρμακα σπάνιων ασθενειών.
Όταν ένα αγαθό είναι απολύτως απαραίτητο για τον καταναλωτή και δεν έχει υποκατάστατα, η ζητούμενη ποσότητα εξαρτάται από την ανάγκη και όχι από την τιμή — ο ασθενής θα αγοράσει τη δόση που χρειάζεται είτε η τιμή είναι χαμηλή είτε υψηλή.
ε) Πλήρως Ελαστική Ζήτηση (Perfectly Elastic Demand)
Ελαστικότητα Ζήτησης ίση με το άπειρο (Eᴅ = ∞)
Είναι μια ακόμη σπάνια περίπτωση ελαστικότητας ζήτησης, όπου ακόμα και πολύ μικρές μεταβολές στην τιμή του αγαθού προκαλούν τεράστιες μεταβολές στη ζητούμενη ποσότητα.
Στο αντίστοιχο διάγραμμα η καμπύλη ζήτησης D είναι μια οριζόντια ευθεία γραμμή σε ένα συγκεκριμένο επίπεδο τιμής (π.χ. €8):
- Σε τιμές πάνω από €8, η ζητούμενη ποσότητα είναι μηδέν.
- Στην τιμή των €8, οι καταναλωτές αγοράζουν οποιαδήποτε ποσότητα θέλουν (π.χ. από Q = 100 έως Q = 200 και πέρα).
- Σε τιμές κάτω από €8, η ζητούμενη ποσότητα είναι άπειρη.
Τα αγαθά που ανήκουν σ' αυτή την κατηγορία έχουν πλήρως ελαστική ζήτηση. Αυτό σημαίνει ότι σε μια αύξηση της τιμής η ζητούμενη ποσότητα θα είναι μηδέν, ενώ αντίθετα σε μια μείωση της τιμής η ζητούμενη ποσότητα θα είναι άπειρη.
Τέτοια ελαστικότητα θα μπορούσε να λεχθεί ότι παρουσιάζουν τα πολύ απλά βιομηχανικά προϊόντα, για παράδειγμα, μολύβια.
Τόσο η πλήρως ανελαστική (Eᴅ = 0) όσο και η πλήρως ελαστική ζήτηση (Eᴅ = ∞) είναι σπάνιες περιπτώσεις στην πράξη — το βιβλίο το τονίζει και για τις δύο. Οι περισσότερες πραγματικές καμπύλες ζήτησης βρίσκονται κάπου ανάμεσα στα δύο άκρα: έχουν πτωτική κλίση, αλλά όχι απόλυτα κάθετη ή απόλυτα οριζόντια.
Συγκεντρωτικός πίνακας των πέντε βαθμών ελαστικότητας
| Κατηγορία | Τιμή ελαστικότητας | Σχήμα καμπύλης ζήτησης | Αντίδραση ζητούμενης ποσότητας | Παράδειγμα |
|---|---|---|---|---|
| Ελαστική Ζήτηση | Eᴅ > 1 | Σχετικά ήπια, ανοιχτή κλίση | Έντονη — μεγαλύτερη ποσοστιαία μεταβολή από την τιμή | — |
| Ανελαστική Ζήτηση | Eᴅ < 1 | Σχετικά απότομη, κάθετη κλίση | Μικρή — μικρότερη ποσοστιαία μεταβολή από την τιμή | — |
| Μοναδιαία Ελαστικότητα Ζήτησης | Eᴅ = 1 | Ενδιάμεση κλίση | Ίση με την ποσοστιαία μεταβολή της τιμής | — |
| Πλήρως Ανελαστική Ζήτηση | Eᴅ = 0 | Κατακόρυφη ευθεία γραμμή | Καμία — η ποσότητα παραμένει σταθερή | Φάρμακα σπάνιων ασθενειών |
| Πλήρως Ελαστική Ζήτηση | Eᴅ = ∞ | Οριζόντια ευθεία γραμμή | Άπειρη κάτω από την τιμή, μηδενική πάνω από αυτήν | Μολύβια (απλά βιομηχανικά προϊόντα) |