Γενικά για την Ελαστικότητα Ζήτησης και Προσφοράς 📊
Από τον σχηματισμό των τιμών στην ελαστικότητα
Στο μάθημα των Οικονομικών της Β΄ Λυκείου μελετήσατε τον σχηματισμό των τιμών. Εκεί είδατε ότι, όταν η τιμή ενός προϊόντος μεταβάλλεται και οι άλλοι παράγοντες παραμένουν σταθεροί — δηλαδή ισχύει η συνθήκη ceteris paribus — μεταβάλλεται τόσο η ποσότητα που ζητείται από τους καταναλωτές όσο και η ποσότητα που προσφέρεται από τους παραγωγούς.
Πιο συγκεκριμένα:
- Σύμφωνα με τον νόμο της ζήτησης, όταν αυξάνεται η τιμή, η ζητούμενη ποσότητα μειώνεται, και αντίστροφα, όταν μειώνεται η τιμή, η ζητούμενη ποσότητα αυξάνεται.
- Σύμφωνα με τον νόμο της προσφοράς, όταν αυξάνεται η τιμή, η προσφερόμενη ποσότητα αυξάνεται, και αντίστροφα, όταν μειώνεται η τιμή, η προσφερόμενη ποσότητα μειώνεται.
Οι δύο αυτοί νόμοι εξηγούν, επομένως, την κατεύθυνση προς την οποία κινούνται οι ποσότητες όταν μεταβάλλεται η τιμή ενός προϊόντος στην αγορά.
Τι δεν εξηγούν οι νόμοι της ζήτησης και της προσφοράς
Ο νόμος της ζήτησης και ο νόμος της προσφοράς ερμηνεύουν πώς μεταβάλλεται η ποσότητα του προϊόντος που ζητείται και προσφέρεται στην αγορά, όταν μεταβάλλεται η τιμή του προϊόντος. Δεν εξηγούν, όμως, το μέγεθος της μεταβολής, δηλαδή πόσο μεταβάλλεται η ζητούμενη και η προσφερόμενη ποσότητα σε σχέση με τις μεταβολές της τιμής.
Μην συγχέετε τα δύο ερωτήματα. Ο νόμος της ζήτησης σάς λέει μόνο ότι μια αύξηση της τιμής θα μειώσει τη ζητούμενη ποσότητα — όχι κατά πόσο θα τη μειώσει. Ένα προϊόν μπορεί να χάσει το 1% της ζήτησής του ή το 50% της ζήτησής του από την ίδια ποσοστιαία αύξηση της τιμής, και οι δύο νόμοι από μόνοι τους δεν κάνουν καμία διάκριση ανάμεσα σε αυτές τις δύο περιπτώσεις.
Το μέγεθος αυτής της μεταβολής σε σχέση με τη μεταβολή της τιμής δεν είναι το ίδιο:
- ούτε για όλα τα προϊόντα μεταξύ τους,
- ούτε για το ίδιο προϊόν σε διαφορετικά επίπεδα τιμής.
Δύο προϊόντα μπορεί να ακολουθούν και τα δύο τον νόμο της ζήτησης — δηλαδή η ζητούμενη ποσότητά τους να μειώνεται όταν αυξάνεται η τιμή τους — και όμως να αντιδρούν εντελώς διαφορετικά σε μια ίδια ποσοστιαία αύξηση της τιμής. Για παράδειγμα, μια αύξηση στην τιμή του ψωμιού συνήθως προκαλεί πολύ μικρή μείωση στην ποσότητα που αγοράζουν οι καταναλωτές, ενώ η ίδια ποσοστιαία αύξηση στην τιμή ενός πολυτελούς αγαθού μπορεί να προκαλέσει πολύ μεγαλύτερη μείωση στη ζητούμενη ποσότητά του. Αυτή ακριβώς η διαφορά στον βαθμό αντίδρασης είναι που χρειάζεται ένα δικό της εργαλείο μέτρησης.
Το μέγεθος της αντίδρασης: η ελαστικότητα
Η μεταβολή στη ζητούμενη ή στην προσφερόμενη ποσότητα, δηλαδή το πόσο έντονα αντιδρούν οι καταναλωτές ή οι παραγωγοί σε μια μεταβολή της τιμής, εξαρτάται από:
- την ελαστικότητα ζήτησης, στην περίπτωση της ζητούμενης ποσότητας, και
- την ελαστικότητα προσφοράς, στην περίπτωση της προσφερόμενης ποσότητας.
Η ελαστικότητα είναι, επομένως, το εργαλείο που έρχεται να συμπληρώσει τους νόμους της ζήτησης και της προσφοράς: εκεί που εκείνοι δείχνουν την κατεύθυνση της μεταβολής, η ελαστικότητα μετρά το μέγεθός της. Τα δύο επόμενα μέρη του κεφαλαίου εξετάζουν ξεχωριστά καθεμία από αυτές τις δύο έννοιες, ξεκινώντας από την ελαστικότητα ζήτησης.