7.4 Δείκτες Απόδοσης (ή Κερδοφορίας) – Profitability Ratios 📈

Οι δείκτες απόδοσης ή κερδοφορίας μετρούν την αποτελεσματικότητα (κερδοφορία) της επιχείρησης που αποφέρουν οι πωλήσεις και οι επενδύσεις. Δηλαδή, οι δείκτες απόδοσης ή κερδοφορίας αντανακλούν το καθαρό αποτέλεσμα απ' όλες τις χρηματοοικονομικές και λειτουργικές αποφάσεις της εταιρείας.

Οι βασικοί δείκτες απόδοσης είναι οι εξής:

(i) Δείκτης Μεικτού Κέρδους προς το Κόστος Πωλήσεων (Mark-up)
(ii) Δείκτης Μεικτού Περιθωρίου ή Μεικτού Κέρδους (Gross Profit Margin)
(iii) Δείκτης Περιθωρίου Κέρδους ή Κέρδους προς Πωλήσεις (Profit Margin)
(iv) Δείκτης Απόδοσης Απασχολουμένων – Επενδυμένων Κεφαλαίων (Return on Capital Employed – ROCE και Return on Equity – ROE)

Όλοι οι δείκτες που ακολουθούν υπολογίζονται με βάση τα στοιχεία της εταιρείας Solid Plc για τα έτη 2024 και 2025, ώστε να φανεί η μεταβολή της απόδοσης της επιχείρησης από χρονιά σε χρονιά, καθώς και η σύγκρισή της με τον μέσο δείκτη του κλάδου.

(i) Δείκτης Μεικτού Κέρδους προς το Κόστος Πωλήσεων (Mark-up)

\text{Δείκτης Μεικτού Κέρδους προς Κόστος Πωλήσεων} = \frac{\text{Μεικτό Κέρδος}}{\text{Κόστος πωλήσεων}} \times 100\%

\text{Mark up} = \frac{\text{Gross Profit}}{\text{Cost of sales}} \times 100 = \cdots \%

Το Mark up είναι το περιθώριο κέρδους (ποσοστό) επί του κόστους πωλήσεων.

Ο δείκτης αυτός μετρά το μεικτό κέρδος για κάθε ευρώ του κόστους πωλήσεων και εμφανίζεται ως ποσοστό επί τοις εκατό.
Οι επιχειρήσεις το χρησιμοποιούν κατά την εφαρμογή της τιμολογιακής πολιτικής.
Το Mark up προστίθεται στο συνολικό κόστος που επιβαρύνει τον παραγωγό ενός αγαθού ή μιας υπηρεσίας, για να υπολογισθεί η τιμή πώλησης με σκοπό την κάλυψη του κόστους της επιχειρηματικής δραστηριότητας και τη δημιουργία κέρδους.

Παράδειγμα: Solid Plc

Έτος	Υπολογισμός	Δείκτης
2025	$\frac{240}{560}\times100\%$	42,86%
2024	$\frac{206}{394}\times100\%$	52,28%

Μέσος δείκτης του κλάδου επιχειρήσεων για το 2025 / Industry average ratio for 2025: 53%

Πώς διαβάζεται το Mark-up

Το Mark-up δεν μετρά το κέρδος πάνω στις πωλήσεις, αλλά πάνω στο κόστος πωλήσεων. Είναι ο δείκτης που μια επιχείρηση χρησιμοποιεί όταν αποφασίζει σε τι τιμή θα πουλήσει ένα προϊόν, αφού ξεκινά από το κόστος του και προσθέτει το επιθυμητό περιθώριο κέρδους.

Σχόλια: Ο δείκτης μεικτού κέρδους προς το κόστος πωλήσεων της Solid Plc για το έτος 2025 είναι χαμηλότερος από τον μέσο δείκτη του κλάδου κατά 10,14% (53% - 42,86%). Η εταιρεία έχει χαμηλότερο ποσοστό σε σχέση με αυτό του κλάδου είτε λόγω χαμηλότερης τιμής πώλησης, ή/και αυξημένου κόστους πωλήσεων, σε σχέση με άλλες εταιρείες του κλάδου.

Ο δείκτης μεικτού περιθωρίου ή μεικτού κέρδους της Solid Plc έχει μειωθεί κατά 9,42%, δηλαδή από 52,28% το 2024 σε 42,86% το 2025. Αυτή η μείωση μπορεί να οφείλεται στη μείωση του μεικτού κέρδους λόγω της μείωσης της τιμής πώλησης ή της αύξησης του κόστους πωλήσεων.

(ii) Δείκτης Μεικτού Περιθωρίου ή Μεικτού Κέρδους (Gross Profit Margin)

\text{Δείκτης Μεικτού Κέρδους} = \frac{\text{Μεικτό Κέρδος}}{\text{Πωλήσεις}} \times 100 = \cdots \%

\text{Gross Profit margin} = \frac{\text{Gross Profit}}{\text{Revenue}} \times 100 = \cdots \%

Αυτός ο δείκτης δείχνει το ποσοστό του μεικτού κέρδους (πωλήσεις – κόστος πωλήσεων) που πραγματοποιεί μια επιχείρηση από τις πωλήσεις της.

Ο δείκτης αυτός μετρά το μεικτό κέρδος που πραγματοποιείται για κάθε ευρώ πωλήσεων και εμφανίζεται σαν ποσοστό επί τοις εκατό.
Βοηθά τον αναλυτή να γνωρίζει, τόσο τη λειτουργική αποτελεσματικότητα της επιχείρησης, όσο και την τιμολογιακή της πολιτική.
Υψηλό ποσοστό μεικτού κέρδους θεωρείται καλή ένδειξη για την πορεία της επιχείρησης, αφού θα μπορεί να καλύψει τα λειτουργικά και άλλα έξοδα της επιχείρησης.
Χαμηλό ποσοστό μεικτού κέρδους δείχνει χαμηλή τιμή πώλησης, ή/και αυξημένο κόστος πωλήσεων, γεγονός που θα δυσκολέψει την επιχείρηση στην κάλυψη των λειτουργικών και άλλων εξόδων ή και αναγκών της.

Παράδειγμα: Solid Plc

Έτος	Υπολογισμός	Δείκτης
2025	$\frac{240}{800}\times100\%$	30%
2024	$\frac{206}{600}\times100\%$	34,33%

Μέσος δείκτης του κλάδου επιχειρήσεων για το 2025 / Industry average ratio for 2025: 35%

Σχόλια: Ο δείκτης μεικτού περιθωρίου ή μεικτού κέρδους της Solid Plc για το έτος 2025 είναι χαμηλότερος από τον μέσο δείκτη του κλάδου κατά 5% (35% - 30%). Η εταιρεία έχει χαμηλότερο ποσοστό σε σχέση με του κλάδου είτε λόγω χαμηλότερης τιμής πώλησης, ή/και αυξημένου κόστους πωλήσεων, σε σχέση με άλλες εταιρείες του κλάδου.

Σημειώνεται ότι αν μια εταιρεία έχει χαμηλότερη τιμή πώλησης στα προϊόντα της σε σχέση με άλλες εταιρείες του κλάδου, μπορεί να έχει χαμηλή απόδοση για κάθε ευρώ πώλησης, αλλά να έχει περισσότερες πωλήσεις. Δηλαδή μπορεί να επιτυγχάνει χαμηλό περιθώριο κέρδους αλλά να πραγματοποιεί περισσότερες πωλήσεις σε σχέση με άλλες εταιρίες του κλάδου.

Αντίθετα, αν μια εταιρεία έχει υψηλότερη τιμή πώλησης στα προϊόντα της σε σχέση με άλλες εταιρείες του κλάδου, μπορεί να έχει υψηλή απόδοση για κάθε ευρώ πώλησης, αλλά να έχει λιγότερες πωλήσεις. Δηλαδή μπορεί να επιτυγχάνει υψηλό περιθώριο κέρδους, αλλά να πραγματοποιεί λιγότερες πωλήσεις σε σχέση με άλλες εταιρείες του κλάδου.

Ο δείκτης μεικτού περιθωρίου ή μεικτού κέρδους της Solid Plc έχει μειωθεί κατά 4,33%, δηλαδή από 34,33% το 2024 σε 30% το 2025. Αυτή η μείωση μπορεί να οφείλεται στη μείωση του μεικτού κέρδους λόγω της μείωσης στην τιμή πώλησης ή της αύξησης του κόστους πωλήσεων.

Η μείωση της τιμής πώλησης μπορεί να αποσκοπεί:
- Στην αύξηση του όγκου των πωλήσεων
- Στην καταπολέμηση του ανταγωνισμού από άλλες επιχειρήσεις
- Σε εποχιακές πωλήσεις
- Στη διατήρηση καλών σχέσεων με τους πελάτες
- Στην αύξηση των πωλήσεων τοις μετρητοίς με σκοπό την αύξηση των Ταμειακών Ροών, αν η εταιρεία αντιμετώπιζε πρόβλημα ρευστότητας
Η αύξηση του κόστους πωλήσεων μπορεί να οφείλεται σε:
- Αγορά προϊόντων από άλλο προμηθευτή σε υψηλότερη τιμή, για τις λιανικές επιχειρήσεις
- Αύξηση στις δαπάνες παραγωγής, όπως αύξηση στα ημερομίσθια ή στην τιμή των πρώτων υλών, για τις βιομηχανικές επιχειρήσεις
- Δραστική μείωση τελικών αποθεμάτων λόγω καταστροφής τους
- Μια αύξηση στην τιμή αγοράς που δεν επιβαρύνει τους πελάτες, αλλά την επωμίζεται η επιχείρηση

Μεικτό κέρδος vs. καθαρό κέρδος

Μια μείωση στο ποσοστό μεικτού κέρδους δεν σημαίνει αυτόματα ίδια μείωση στο ποσοστό καθαρού κέρδους. Αν η επιχείρηση ελέγξει καλύτερα τα λειτουργικά της έξοδα, το καθαρό κέρδος μπορεί να μειωθεί πολύ λιγότερο από το μεικτό — αυτό ακριβώς παρατηρείται παρακάτω στον δείκτη περιθωρίου κέρδους της Solid Plc.

(iii) Δείκτης Περιθωρίου Κέρδους ή Κέρδους προς Πωλήσεις (Profit Margin – Profit for the year as a percentage of revenue)

\text{Δείκτης Περιθωρίου Κέρδους} = \frac{\text{Κέρδος έτους}^{*}}{\text{Πωλήσεις}} \times 100 = \cdots \%

*Κέρδος μετά από τόκους & φόρους

\text{Profit margin} = \frac{\text{Profit for the year}^{*}}{\text{Revenue}} \times 100 = \cdots \%

*Profit after interest & taxes

Ο δείκτης αυτός αντανακλά την τιμολογιακή πολιτική της επιχείρησης, και τη δυνατότητα και ικανότητα ελέγχου των λειτουργικών, των διοικητικών και των άλλων εξόδων της, περιλαμβανομένου και του κόστους χρηματοδότησης, δηλαδή των τόκων. Επίσης αντανακλά και τον φόρο εισοδήματος που αναλογεί στο κέρδος του έτους.

Ο δείκτης αυτός μετρά το κέρδος για κάθε ευρώ πωλήσεων και εμφανίζεται ως ποσοστό επί τοις εκατό.
Υψηλό ποσοστό κέρδους σημαίνει ότι η επιχείρηση είναι επικερδής και ότι ασκεί ικανοποιητικό έλεγχο επί των λειτουργικών, των διοικητικών και των άλλων εξόδων, περιλαμβανομένων των τόκων.
Χαμηλό ποσοστό κέρδους μπορεί να δείχνει αύξηση των λειτουργικών εξόδων, των διοικητικών και των άλλων εξόδων, περιλαμβανομένων και των τόκων της επιχείρησης.
Αν όλοι οι άλλοι παράγοντες είναι σταθεροί (ceteris paribus), μια εταιρεία θα έχει υψηλότερο δείκτη περιθωρίου κέρδους σε μια χώρα με χαμηλό συντελεστή φόρου σε σχέση με μια χώρα με υψηλό συντελεστή φόρου.

Παράδειγμα: Solid Plc

Έτος	Υπολογισμός	Δείκτης
2025	$\frac{87,5}{800}\times100$	10,94%
2024	$\frac{75,25}{600}\times100$	12,54%

Μέσος δείκτης του κλάδου επιχειρήσεων για το 2025 / Industry average ratio for 2025: 15%

Σχόλια: Ο δείκτης περιθωρίου κέρδους της Solid Plc για το έτος 2025 είναι χαμηλότερος από τον μέσο δείκτη του κλάδου κατά 4,06% (15% - 10,94%). Η εταιρεία έχει χαμηλότερο ποσοστό σε σχέση με του κλάδου είτε λόγω χαμηλής τιμής πώλησης, ή αυξημένου κόστους πωλήσεων ή/και αυξημένων λειτουργικών, διοικητικών ή άλλων εξόδων περιλαμβανομένων των τόκων, σε σχέση με άλλες εταιρείες του κλάδου.

Ο δείκτης καθαρού περιθωρίου ή καθαρού κέρδους της Solid Plc έχει μειωθεί κατά 1,60%, δηλαδή από 12,54% το 2024 σε 10,94% το 2025.

Καλύτερος έλεγχος εξόδων

Το ποσοστό μεικτού κέρδους της Solid Plc μειώθηκε κατά 4,33%, ενώ το ποσοστό καθαρού κέρδους μειώθηκε μόνο κατά 1,60%. Αυτό είναι καθαρή ένδειξη ότι η επιχείρηση έκανε καλύτερο έλεγχο των εξόδων της. Ο έλεγχος των εξόδων μπορεί να αναλυθεί, αν υπολογίσουμε τα έξοδα ως ποσοστό επί των πωλήσεων.

(iv) Δείκτης Απόδοσης Απασχολουμένων – Επενδυμένων Κεφαλαίων (Return on Capital Employed – ROCE and Return on Equity – ROE)

Η έννοια του όρου «Απασχολούμενα Κεφάλαια» (Capital Employed), για τις εταιρείες περιορισμένης ευθύνης, μπορεί να περιλαμβάνει τα ακόλουθα, ανάλογα με το ποια ακριβώς πληροφορία επιδιώκεται:

(a) Total Capital Employed = Equity* + Non-Current Liabilities
Συνολικά κεφάλαια = Ίδια κεφάλαια* + Συνολικό χρέος

(b) Equity or Owners' Capital Employed* = Ordinary Share Capital + Irredeemable Preference Share Capital + Reserves
Ίδια κεφάλαια* = Κοινό Μετοχικό Κεφάλαιο + Μη εξαγοράσιμες προνομιούχες μετοχές + Αποθεματικά

(a) Απόδοση Συνολικών Απασχολούμενων Κεφαλαίων (ROCE)

\text{Απόδοση Συνολικών Απασχολούμενων Κεφαλαίων} = \frac{\text{Κέρδος από δραστηριότητες}^{*}}{\text{Σύνολο Απασχολούμενων Κεφαλαίων}} \times 100 = \cdots \%

*Κέρδος πριν από τόκους & φόρους

\text{ROCE} = \frac{\text{Profit from operations}^{*}}{\text{Total Capital Employed}} \times 100 = \cdots \%

*Profit before interest & taxes

Ο δείκτης αυτός μετρά τη συνολική απόδοση που η εταιρεία παρέχει στους μετόχους και στους δανειστές της. Δείχνει το ποσοστό των καθαρών κερδών πριν από τους τόκους και τους φόρους πάνω στα συνολικά απασχολούμενα κεφάλαια. Με άλλα λόγια δείχνει το ποσοστό των κερδών που αναλογεί στους δανειστές και τους μετόχους της για κάθε ευρώ που δάνεισαν/επένδυσαν στην εταιρεία.

Ο δείκτης Απόδοσης Συνολικών Απασχολούμενων Κεφαλαίων (ROCE) διαφέρει από τον δείκτη Απόδοσης Απασχολούμενων Ίδιων Κεφαλαίων, επειδή:

Η απόδοση βασίζεται στα συνολικά απασχολούμενα κεφάλαια αντί μόνο στα ίδια κεφάλαια.
Στον αριθμητή χρησιμοποιεί τα καθαρά κέρδη πριν από τους τόκους και φόρους αντί τα καθαρά κέρδη μετά από τους τόκους και φόρους.

Η βασική διαφορά είναι ότι στα καθαρά κέρδη έχουν αφαιρεθεί οι τόκοι (έξοδα χρηματοδότησης) και ο φόρος, και συνεπώς αντιπροσωπεύουν το συνολικό ποσό των κερδών που είναι διαθέσιμα στους μετόχους, ενώ τα καθαρά κέρδη πριν από τους τόκους και τους φόρους αντιπροσωπεύουν το συνολικό ποσό των κερδών που είναι διαθέσιμα στους δανειστές και τους μετόχους.

Παράδειγμα: Solid Plc

Έτος	Υπολογισμός	Δείκτης
2025	$\frac{108}{535}\times100$ (όπου 535 = 455 + 80)	20,19%
2024	$\frac{91}{420}\times100$ (όπου 420 = 370 + 50)	21,67%

Μέσος δείκτης του κλάδου επιχειρήσεων για το 2025 / Industry average ratio for 2025: 24%

Θυμήσου τι μπαίνει στα συνολικά απασχολούμενα κεφάλαια

Στα συνολικά απασχολούμενα κεφάλαια περιλαμβάνονται και οι μακροπρόθεσμες υποχρεώσεις (non-current liabilities), δηλαδή ομολογίες (debentures) και μακροπρόθεσμα δάνεια — όχι μόνο τα ίδια κεφάλαια.

Σχόλια: Ο δείκτης απόδοσης συνολικών απασχολούμενων κεφαλαίων της Solid Plc για το έτος 2025 είναι χαμηλότερος από τον μέσο δείκτη του κλάδου κατά 3,81% (24% - 20,19%).

Ο δείκτης απόδοσης συνολικών απασχολούμενων κεφαλαίων της Solid Plc έχει μειωθεί κατά 1,48%, δηλαδή από 21,67% το 2024 σε 20,19% το 2025. Αυτή η μείωση μπορεί να οφείλεται στη μείωση του κέρδους πριν από τόκους και φόρους λόγω της μείωσης της τιμής πώλησης ή της αύξησης του κόστους πωλήσεων και των λειτουργικών εξόδων, ή της αύξησης του συνολικού απασχολούμενου κεφαλαίου από την έκδοση νέων μετοχών και ομολόγων.

(b) Απόδοση Απασχολούμενων Ιδίων Κεφαλαίων (ROE)

\text{Απόδοση Απασχολούμενων Ιδίων Κεφαλαίων} = \frac{\text{Κέρδος έτους}^{*}}{\text{Ίδια Απασχολούμενα Κεφάλαια}} \times 100 = \cdots \%

*Κέρδος μετά από τόκους & φόρους

\text{ROE} = \frac{\text{Profit for the year}^{*}}{\text{Equity}} \times 100 = \cdots \%

*Profit after interests and taxes

Return on Equity (ROE) ή Return on shareholders' funds (ROSF)

Ο δείκτης αυτός μετρά την απόδοση των ιδίων κεφαλαίων των μετόχων. Δείχνει το ποσοστό των καθαρών κερδών μετά τους τόκους και τους φόρους πάνω στα ίδια απασχολούμενα κεφάλαια. Με άλλα λόγια δείχνει το ποσοστό των κερδών που αναλογεί στους μετόχους για κάθε ευρώ που επένδυσαν στην εταιρεία.

Παράδειγμα: Solid Plc

Έτος	Υπολογισμός	Δείκτης
2025	$\frac{87,5}{455}\times100$	19,23%
2024	$\frac{75,25}{370}\times100$	20,34%

Μέσος δείκτης του κλάδου επιχειρήσεων για το 2025 / Industry average ratio for 2025: 22,60%

Σχόλια: Ο δείκτης απόδοσης απασχολούμενων ιδίων κεφαλαίων της Solid Plc για το έτος 2025 είναι χαμηλότερος από τον μέσο δείκτη του κλάδου κατά 3,37% (22,60% - 19,23%).

Ο δείκτης απόδοσης απασχολούμενων ιδίων κεφαλαίων της Solid Plc έχει μειωθεί κατά 1,11%, δηλαδή από 20,34% το 2024 σε 19,23% το 2025. Αυτή η μείωση μπορεί να οφείλεται στη μείωση του καθαρού κέρδους λόγω της μείωσης της τιμής πώλησης ή της αύξησης του κόστους πωλήσεων και των λειτουργικών εξόδων, και της αύξησης του κεφαλαίου από την έκδοση νέων μετοχών.

Γενικά σχόλια για τους δείκτες ROCE και ROE

Ο δείκτης Απόδοσης Συνολικών Απασχολούμενων Κεφαλαίων (ROCE) και ο δείκτης Απόδοσης Απασχολούμενων Ιδίων Κεφαλαίων (ROE) έχουν μειωθεί το 2025 σε σχέση με το 2024. Παρόλο που η μείωσή τους είναι μικρή, οι επενδυτές αναμένουν πάντα έστω και μια μικρή αύξηση σε σχέση με τον προηγούμενο χρόνο. Οι πιο πάνω δείκτες μπορούν να συγκριθούν με άλλες εναλλακτικές επενδύσεις, για να μπορέσει ο επενδυτής να αποφασίσει αν η επένδυση αυτή είναι ικανοποιητική ή όχι.

Οι δείκτες Απόδοσης Απασχολουμένων Κεφαλαίων (ROCE και ROE) θεωρούνται από τους πιο σημαντικούς αριθμοδείκτες (primary ratios), ιδιαίτερα για τους επενδυτές, για τους εξής λόγους:

Όσο μεγαλύτεροι είναι οι δείκτες, τόσο μεγαλύτερη είναι η απόδοση του κεφαλαίου και τόσο το καλύτερο για τους επενδυτές.
Η συνεχής σημαντική μείωσή τους μπορεί να θεωρηθεί ένδειξη επιβράδυνσης ή ακόμα και διακοπής των δραστηριοτήτων της επιχείρησης.
Οι δείκτες δίνουν μια καθαρή ένδειξη στην περίπτωση που μια επιχείρηση επιθυμεί, ή εξετάζει το ενδεχόμενο, να εξαγοράσει μια άλλη επιχείρηση ή μέρος των δραστηριοτήτων της.