4.6 Αποθεματικά (Reserves) 💰
Αποθεματικά (reserves) είναι τα κέρδη που συσσωρεύει η εταιρεία από τις λειτουργικές της δραστηριότητες (δεσμεύονται από τα διαθέσιμα κέρδη) ή άλλα πλεονάσματα από τις μη λειτουργικές της δραστηριότητες (π.χ. έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο), τα οποία μεταφέρονται σε κατάλληλους λογαριασμούς, για να χρηματοδοτήσουν την ανάπτυξη και επέκταση της επιχείρησης ή την αντιμετώπιση απρόοπτων αναγκών.
Τα αποθεματικά δεν είναι «κρυμμένα» χρήματα σε κάποιον τραπεζικό λογαριασμό — είναι λογιστικά ποσά μέσα στα Ίδια Κεφάλαια που δείχνουν ότι η εταιρεία επέλεξε να μη μοιράσει όλα τα κέρδη της ως μέρισμα, αλλά να τα κρατήσει για μελλοντική ανάπτυξη ή για να αντιμετωπίσει απρόοπτα.
Κατηγορίες Αποθεματικών (Types of Reserves)
Τα αποθεματικά διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες:
i. Κεφαλαιουχικά αποθεματικά (Capital reserves)
- Δημιουργούνται σε εξαιρετικές περιπτώσεις από συναλλαγές ή γεγονότα που δεν προέρχονται από τις λειτουργικές δραστηριότητες της εταιρείας.
- Μετά τη δημιουργία τους, παραμένουν σε ειδικούς λογαριασμούς και χρησιμοποιούνται μόνο για ειδικούς σκοπούς που προβλέπει ο Νόμος (υπάρχουν περιορισμοί ως προς τη χρησιμοποίησή τους).
- Τα πιο συνηθισμένα είναι το Αποθεματικό από την έκδοση μετοχών υπέρ το άρτιο (Share Premium) και το Αποθεματικό Επανεκτίμησης μη κυκλοφοριακού ενεργητικού (Revaluation Reserve).
ii. Αποθεματικά προσόδων (Revenue reserves)
- Προέρχονται από τις λειτουργικές δραστηριότητες της εταιρείας και σχηματίζονται σταδιακά, χρόνο με χρόνο, από κέρδη που δεν έχουν διανεμηθεί στους μετόχους υπό μορφή μερισμάτων (αδιανέμητα κέρδη).
- Τα πιο γνωστά αποθεματικά προσόδων είναι το Γενικό ή Τακτικό Αποθεματικό (General reserve) και το Αποθεματικό Αδιανέμητων Κερδών (Retained earnings).
Η βασική διαφορά είναι η προέλευση και η δυνατότητα διανομής: τα κεφαλαιουχικά αποθεματικά προέρχονται από μη λειτουργικές συναλλαγές και δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πληρωμή μερίσματος (μη διανεμηθέντα αποθεματικά), ενώ τα αποθεματικά προσόδων προέρχονται από λειτουργικά κέρδη και μπορούν να χρησιμοποιηθούν για πληρωμή μερίσματος (διανεμηθέντα αποθεματικά).
Παρουσίαση στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης
Στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης τα αποθεματικά εμφανίζονται αμέσως μετά το Μετοχικό κεφάλαιο ως εξής:
| Equity & Liabilities | €000 | €000 |
|---|---|---|
| Equity | ||
| Ordinary share capital | X | |
| 5% Irredeemable preference share capital | X | |
| Share premium (Capital reserve) | X | |
| Revaluation reserve (Capital reserve) | X | |
| General reserve (Revenue reserve) | X | |
| Retained earnings (Revenue reserve) | X | X |
Κατηγορίες Αποθεματικών – Αναλυτικά (Types of Reserves)
ΚΕΦΑΛΑΙΟΥΧΙΚΑ ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ (Capital reserves) — Μη διανεμηθέντα αποθεματικά (Non-distributable reserves)
| Χαρακτηριστικό | Περιγραφή |
|---|---|
| Υποχρεωτικότητα | Η δημιουργία τους είναι υποχρεωτική κάτω από κάποιες προϋποθέσεις |
| Χρήση για μέρισμα | Δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πληρωμή μερίσματος |
Share premium (αποθεματικό έκδοσης μετοχών υπέρ το άρτιο)
- Είναι η διαφορά από έκδοση μιας μετοχής σε τιμή υψηλότερη από την ονομαστική της αξία.
- Μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να καλύψει τα έξοδα μιας νέας έκδοσης μετοχών ή μπορεί να μετατραπεί σε μετοχικό κεφάλαιο (bonus issue).
Revaluation reserve (απόθεμα επανεκτίμησης)
- Δημιουργείται όταν υπάρχει κέρδος από την επανεκτίμηση στοιχείου μη κυκλοφοριακού ενεργητικού.
- Αντιπροσωπεύει κέρδος που δεν έχει πραγματοποιηθεί ακόμη και γι' αυτό δεν μπορεί να διατεθεί σαν μέρισμα.
ΑΠΟΘΕΜΑΤΙΚΑ ΠΡΟΣΟΔΩΝ (Revenue reserves) — Διανεμηθέντα αποθεματικά (Distributable reserves)
| Χαρακτηριστικό | Περιγραφή |
|---|---|
| Δέσμευση | Δεσμεύονται εθελοντικά από τα διανεμηθέντα κέρδη |
| Χρήση για μέρισμα | Μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την πληρωμή μερίσματος |
General reserve (Γενικό αποθεματικό)
- Σχηματίζεται σταδιακά, χρόνο με χρόνο, με τη μεταφορά κερδών που δεν διανέμονται στους μετόχους υπό μορφή μερισμάτων.
- Αποτελεί ένδειξη από τους διευθυντές προς τους μετόχους ότι, παρόλο που αυτά τα αποθέματα θα μπορούσαν να διατεθούν σαν μέρισμα, κατακρατούνται στην επιχείρηση για μελλοντική ανάπτυξη.
Retained earnings (Αποθεματικό Αδιανέμητων Κερδών)
- Είναι το σύνολο των κερδών από την ίδρυση της εταιρείας μείον το σύνολο των μερισμάτων και τη μεταφορά στο Γενικό Αποθεματικό.
Το Share premium και το Revaluation reserve μοιάζουν —και τα δύο είναι κεφαλαιουχικά και μη διανεμηθέντα— αλλά προκύπτουν από τελείως διαφορετικά γεγονότα: το ένα από το τίμημα που πλήρωσαν οι μέτοχοι πάνω από την ονομαστική αξία της μετοχής, το άλλο από την αύξηση της αξίας ενός παγίου που η εταιρεία ήδη κατείχε.
Παράδειγμα: Λογιστική εγγραφή επανεκτίμησης (Revaluation)
Η Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης της Mason Ltd έδειχνε Freehold land (ελεύθερη ιδιόκτητη γη) στο κόστος των €150.000. Η γη επανεκτιμήθηκε επαγγελματικά στις €250.000. Η εγγραφή στα βιβλία φαίνεται με την ακόλουθη λογιστική εγγραφή:
| Λογαριασμός | Χρέωση (Dr) | Πίστωση (Cr) |
|---|---|---|
| Freehold land | €100.000 | |
| Revaluation Reserve | €100.000 |
Στο παράδειγμα, το ποσό που καταχωρείται (€100.000) είναι η διαφορά μεταξύ της νέας αξίας (€250.000) και του αρχικού κόστους (€150.000) — όχι η νέα συνολική αξία του παγίου. Ο λογαριασμός του παγίου (Freehold land) χρεώνεται με τη διαφορά, ώστε το υπόλοιπό του να ανέβει στη νέα εκτιμημένη αξία, ενώ το Revaluation Reserve πιστώνεται με το ίδιο ποσό.