4.5 Κατηγορίες Μετοχών 📈

Ανάλογα με τα δικαιώματα που παρέχουν στον κάτοχό τους, οι μετοχές διακρίνονται σε δύο βασικές κατηγορίες: Κοινές (ή Συνήθεις) Μετοχές και Προνομιούχες Μετοχές.

(i) Κοινές ή Συνήθεις Μετοχές (Ordinary Shares or Equity)

Κοινές μετοχές είναι εκείνες που δίνουν στους κατόχους τους το δικαίωμα να μοιράζονται, ανάλογα με τον αριθμό των κοινών μετοχών που κατέχουν:

συμμετοχή στη διοίκηση της εταιρείας (έχουν το δικαίωμα ψήφου για την εκλογή διευθυντών/διευθυντριών)
τα κέρδη, δηλαδή ανάλογα με τα κέρδη και τον οικονομικό προγραμματισμό της εταιρείας, τους δίνεται μέρος των κερδών που λέγεται μέρισμα (dividend), το οποίο όμως δεν είναι σταθερό κάθε χρόνο
συμμετοχή στη διανομή των περιουσιακών στοιχείων σε περίπτωση εκκαθάρισης της εταιρείας, εφόσον όλες οι προηγούμενες σε σειρά απαιτήσεις πληρωθούν

Το ενεργητικό που απομένει μετά την πληρωμή των πραγματικών δαπανών που προέκυψαν κατά την εκκαθάριση του ενεργητικού της εταιρείας διατίθεται σε προτεραιότητα για την πληρωμή οφειλών σε κυβερνητικούς φόρους και δασμούς, δημοτικά ή κοινοτικά τέλη, οφειλές στις κοινωνικές ασφαλίσεις και σε εργαζόμενους, οφειλές σε ενοίκια, οφειλές σε τρίτους περιλαμβανομένων πιστωτών και κατόχων ομολόγων κ.λπ. Ό,τι απομείνει από το ενεργητικό μετά την πληρωμή όλων των οφειλών της εταιρείας διατίθεται πρώτα στους κατόχους προνομιούχων μετοχών και μετά στους κατόχους κοινών μετοχών.

Οι κοινοί μέτοχοι ελέγχουν με την ψήφο τους τη διοίκηση της εταιρείας και τείνουν να αποκομίζουν μεγαλύτερα κέρδη, εάν η εταιρεία είναι επιτυχημένη. Αναλαμβάνουν όμως και τους μεγαλύτερους κινδύνους, καθώς σε περίπτωση εκκαθάρισης της εταιρείας δεν εγγυώνται περιουσιακά στοιχεία.

Σειρά προτεραιότητας στην εκκαθάριση

Οι κοινοί μέτοχοι πληρώνονται τελευταίοι σε περίπτωση εκκαθάρισης — αφού πρώτα εξοφληθούν όλες οι υποχρεώσεις της εταιρείας (φόροι, ασφαλιστικές εισφορές, ενοίκια, πιστωτές, ομολογιούχοι) και αφού πρώτα ικανοποιηθούν οι κάτοχοι προνομιούχων μετοχών. Γι' αυτό αναλαμβάνουν τον μεγαλύτερο κίνδυνο, αλλά και το μεγαλύτερο ενδεχόμενο κέρδος.

(ii) Προνομιούχες Μετοχές (Preference Shares)

Προνομιούχες μετοχές είναι εκείνες που παρέχουν στους κατόχους τους ορισμένα προνόμια σε σύγκριση με τους κατόχους κοινών μετοχών. Τα βασικότερα είναι τα ακόλουθα:

το προνόμιο να παίρνουν μέρισμα (dividend) πριν τους κατόχους κοινών μετοχών
το μέρισμα που λαμβάνουν υπολογίζεται σαν ένα σταθερό ποσοστό πάνω στην ονομαστική αξία των μετοχών
συμμετοχή στη διανομή των περιουσιακών στοιχείων σε περίπτωση εκκαθάρισης της εταιρείας, εφόσον όλες οι προηγούμενες σε σειρά απαιτήσεις πληρωθούν, πριν από τους κατόχους κοινών μετοχών

Προνόμιο στα μερίσματα δεν εξασφαλίζει την πληρωμή τους. Απλώς διαβεβαιώνει ότι η εταιρεία οφείλει να καταβάλει το δηλωθέν μέρισμα, πριν καταβάλει τυχόν μέρισμα επί των κοινών μετοχών.

Οι προνομιούχες μετοχές είναι χωρίς δικαίωμα ψήφου.

Προνόμιο δεν σημαίνει εγγύηση

Ακόμη κι αν μια μετοχή είναι «προνομιούχα», αυτό δεν εγγυάται ότι ο κάτοχός της θα πάρει μέρισμα κάθε χρόνο — αν η εταιρεία δεν έχει κέρδη ή δεν αποφασίσει διανομή, δεν καταβάλλεται μέρισμα σε κανέναν μέτοχο. Το προνόμιο εξασφαλίζει μόνο τη σειρά πληρωμής, όχι την ίδια την πληρωμή.

Οι προνομιούχες μετοχές διακρίνονται σε:

Εξαγοράσιμες Προνομιούχες Μετοχές (Redeemable Preference Shares – part of the non-current liabilities)
Μη Εξαγοράσιμες Προνομιούχες Μετοχές (Irredeemable Preference Shares – part of the equity)
Συσσωρευτικές Προνομιούχες Μετοχές (Cumulative Preference Shares)
Μη Συσσωρευτικές Προνομιούχες Μετοχές (Non-cumulative Preference Shares)

Συγκριτικός Πίνακας: Κοινές – Προνομιούχες Μετοχές

	Κοινές μετοχές (Ordinary shares)	Προνομιούχες μετοχές (Preference shares)
Δικαίωμα ψήφου	Έχουν δικαίωμα ψήφου	Δεν έχουν δικαίωμα ψήφου
Μερίσματα	Το ποσοστό του μερίσματος μπορεί να αλλάζει από χρόνο σε χρόνο ανάλογα με την απόδοση της εταιρείας	Δεδομένο μέρισμα που υπολογίζεται ως % της ονομαστικής αξίας των μετοχών που κατέχουν
Διανομή των μερισμάτων	Μέρισμα πληρώνεται αφού πάρουν οι προνομιούχες μετοχές το μέρισμά τους	Μέρισμα πληρώνεται προτού πληρωθεί το μέρισμα για τις κοινές μετοχές
Εκκαθάριση	Δικαίωμα στα περιουσιακά στοιχεία αφού αποπληρωθούν οι υποχρεώσεις και οι προνομιούχες μετοχές	Προτεραιότητα αποπληρωμής, αλλά δεν έχουν δικαίωμα στα πλεονάζοντα περιουσιακά στοιχεία σε περίπτωση εκκαθάρισης

Άλλα Είδη Προνομιούχων Μετοχών

Εξαγοράσιμες προνομιούχες μετοχές (Redeemable Preference shares)

Επαναγοράζονται σε καθορισμένη μελλοντική ημερομηνία
Την ημερομηνία αυτή οι μετοχές ακυρώνονται και εξοφλούνται
Δεν θεωρείται μετοχικό κεφάλαιο και ταξινομείται ως μη τρέχουσα υποχρέωση (Non-current liabilities) στο SOFP
Τα μερίσματα θεωρούνται κόστος χρηματοδότησης (Finance Cost)

Μη εξαγοράσιμες προνομιούχες μετοχές (Irredeemable Preference shares)

Παραμένουν επ' αόριστον
Κατατάσσονται ως ίδια κεφάλαια (equity) στο SOFP
Τα μερίσματα αφαιρούνται από το Αποθεματικό Αδιανέμητων Κερδών (Retained Earnings) στην Κατάσταση Μεταβολών Ίδιων Κεφαλαίων (Statement of Changes in Equity)

Η διαφορά που καθορίζει τη λογιστική μεταχείριση

Η βασική διάκριση Εξαγοράσιμων – Μη Εξαγοράσιμων προνομιούχων μετοχών δεν είναι απλώς τυπική: καθορίζει πού εμφανίζονται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης. Οι εξαγοράσιμες καταχωρούνται ως μη τρέχουσα υποχρέωση (όπως ένα δάνειο), ενώ οι μη εξαγοράσιμες καταχωρούνται ως ίδια κεφάλαια (όπως το μετοχικό κεφάλαιο). Αντίστοιχα, το μέρισμα των πρώτων λογίζεται ως κόστος χρηματοδότησης, ενώ των δεύτερων αφαιρείται από τα αποθεματικά.

Συσσωρευτικές προνομιούχες μετοχές (Cumulative Preference shares)

Αν δεν πληρωθεί μέρισμα σε ένα δεδομένο έτος, αυτό συσσωρεύεται και οφείλεται στους μετόχους για καταβολή κατά το επόμενο έτος
Πρέπει να καταβληθεί πριν από τις κοινές μετοχές

Μη συσσωρευτικές προνομιούχες μετοχές (Non-cumulative Preference shares)

Δίνουν μέρισμα μόνο τα χρόνια που υπάρχουν κέρδη, χωρίς να δίνουν το δικαίωμα της συσσώρευσης

Τι σημαίνει στην πράξη η συσσώρευση

Αν μια εταιρεία με συσσωρευτικές προνομιούχες μετοχές δεν έχει κέρδη μία χρονιά και δεν πληρώσει μέρισμα, η οφειλή αυτή δεν χάνεται: μεταφέρεται στην επόμενη χρονιά και πρέπει να καταβληθεί πριν από οποιοδήποτε μέρισμα σε κοινές μετοχές. Στις μη συσσωρευτικές, αντίθετα, το χαμένο μέρισμα χάνεται οριστικά.