3.3 Υπολογισμός του κόστους παραγωγής 🏭

Αρχικό κόστος (Prime cost)

Το αρχικό κόστος (Prime cost) είναι το κόστος που περιλαμβάνει:

τις πρώτες ύλες που καταναλώθηκαν (direct materials),
τα άμεσα εργατικά (direct labour), και
άλλα άμεσα έξοδα (direct expenses).

Η δομή του λογαριασμού Manufacturing στο σημείο αυτό (τμήμα του Prime cost) έχει ως εξής:

Manufacturing A/c	€
Cost of Raw Materials used/consumed (including carriage inwards)	X
Direct Wages	X
Direct Expenses (i.e. patents and royalties)	X
PRIME COST	X

Το κόστος πρώτων υλών περιλαμβάνει και τα μεταφορικά

Στο κόστος πρώτων υλών που χρησιμοποιήθηκαν (Cost of Raw Materials used/consumed) περιλαμβάνονται και τα έξοδα μεταφοράς εισερχομένων (carriage inwards). Είναι σύνηθες λάθος να παραλείπεται αυτό το στοιχείο κατά τον υπολογισμό.

Κόστος παραγωγής (Cost of production ή factory cost)

Το κόστος παραγωγής (Cost of production ή factory cost) είναι το κόστος που προκύπτει, αν στο αρχικό κόστος προστεθούν τα έμμεσα βιομηχανικά κόστη (Indirect manufacturing cost ή factory overhead):

\text{Cost of production} = \text{Prime cost} + \text{Factory overheads}

Η διάρθρωση του κόστους παραγωγής

Το συνολικό κόστος παραγωγής αναλύεται σε τρεις κατηγορίες στοιχείων κόστους — υλικά (material), εργασία (labour) και έξοδα (expenses) — καθεμιά από τις οποίες διακρίνεται περαιτέρω σε άμεσο (direct) και έμμεσο (indirect) μέρος:

Στοιχείο κόστους	Άμεσο (Direct)	Έμμεσο (Indirect)
Material	Direct material	Indirect material
Labour	Direct labour	Indirect labour
Expenses	Direct expenses	Indirect expenses

Το άθροισμα των τριών άμεσων στοιχείων (direct material, direct labour, direct expenses) δίνει το Prime cost. Αν σε αυτό προστεθούν τα τρία έμμεσα στοιχεία (indirect material, indirect labour, indirect expenses), προκύπτει το Cost of Production:

\text{Direct material} + \text{Direct labour} + \text{Direct expenses} = \text{Prime cost}

\text{Prime cost} + \text{Indirect material} + \text{Indirect labour} + \text{Indirect expenses} = \text{Cost of Production}

Συνοπτικά, οι δύο θεμελιώδεις εξισώσεις του κόστους παραγωγής είναι:

\text{PRIME COST} = \text{DIRECT MATERIALS} + \text{DIRECT LABOUR} + \text{DIRECT EXPENSES}

\text{COST OF PRODUCTION} = \text{PRIME COST} + \text{PRODUCTION OVERHEADS}

Άμεσο και έμμεσο κόστος

DIRECT COST: Δαπάνες που σχετίζονται άμεσα με μονάδες παραγωγής, όπως είναι τα άμεσα εργατικά.
Costs directly related to the units of production, such as direct labour.

INDIRECT COST: Γενικά έξοδα παραγωγής που πραγματοποιούνται κατά τη μετατροπή των υλικών σε τελικά προϊόντα, όπως είναι η απόσβεση μηχανημάτων.
Production overheads that are incurred in converting materials into finished goods, such as depreciation on machinery.

Η ίδια δαπάνη αλλάζει κατηγορία ανάλογα με τη σχέση της με το προϊόν

Το κριτήριο διάκρισης άμεσου/έμμεσου κόστους δεν είναι το είδος της δαπάνης, αλλά το αν μπορεί να συνδεθεί με ακρίβεια με μια συγκεκριμένη μονάδα παραγόμενου προϊόντος. Γι' αυτό, για παράδειγμα, η εργασία διαχωρίζεται σε άμεση (των εργατών που κατασκευάζουν το προϊόν) και έμμεση (των εργατών συντήρησης, που δεν κατασκευάζουν οι ίδιοι το προϊόν αλλά υποστηρίζουν την παραγωγή).

Αρχικό κόστος (Prime cost) — ανάλυση στοιχείων

Στοιχείο	Επεξήγηση	Παράδειγμα
Direct materials / Πρώτες Ύλες	Είναι τα υλικά που χρησιμοποιούνται για την παραγωγή των προϊόντων.	Το κόστος του ξύλου και του μετάλλου για την κατασκευή των επίπλων.
Direct labour / Άμεση εργασία	Τα ημερομίσθια των εργατών που έχουν άμεση σχέση με την κατασκευή των προϊόντων.	Ο μισθός των εργατών που κόβουν τα ξύλα για έπιπλα.
Direct expenses / Άμεσες δαπάνες	Άμεσα έξοδα, όπως σταθερή πληρωμή ανά μονάδα προϊόντος, για παράδειγμα, τα δικαιώματα ευρεσιτεχνίας (patents), τα τέλη πνευματικών δικαιωμάτων (royalties). Οποιαδήποτε άλλα άμεσα έξοδα.	Δικαιώματα που καταβάλλονται από έναν κατασκευαστή για τη χρήση της επωνυμίας ενός προϊόντος (royalties).

Έμμεσα κόστη παραγωγής (Production overheads) — ανάλυση στοιχείων

Στοιχείο	Επεξήγηση	Παράδειγμα
Indirect materials / Έμμεσες πρώτες ύλες	Είναι τα υλικά που χρησιμοποιούνται στο εργοστάσιο, αλλά όχι για την παραγωγή των προϊόντων.	Τα καύσιμα για τη θέρμανση του εργοστασίου.
Indirect labour / Έμμεση εργασία	Τα ημερομίσθια των εργατών που δεν έχουν άμεση σχέση με την κατασκευή των προϊόντων.	Οι μισθοί των μηχανικών συντήρησης του εργοστασίου.
Indirect expenses / Έμμεσες δαπάνες	Έμμεσα έξοδα για τα οποία είναι δύσκολο να καθοριστεί με ακρίβεια το ποσό που αναλογεί σε κάθε μονάδα παραγόμενου προϊόντος.	Το ενοίκιο εργοστασίου.

Μην μπερδεύεις τα έμμεσα έξοδα με τα ασήμαντα έξοδα

Τα indirect expenses δεν είναι απαραίτητα μικρά ή ασήμαντα ποσά· απλώς δεν μπορούν να επιμεριστούν με ακρίβεια σε κάθε μονάδα προϊόντος (π.χ. το ενοίκιο του εργοστασίου αφορά ολόκληρη την παραγωγή, όχι μία συγκεκριμένη μονάδα).

Παράδειγμα υπολογισμού — Elena Roberts

Η Elena Roberts παράγει αριθμομηχανές (calculators) από εξαρτήματα που αγοράζει από τη Σιγκαπούρη. Οι εργάτες της συναρμολογούν τα εξαρτήματα χρησιμοποιώντας ένα γερμανικό σχέδιο, για το οποίο πληρώνει royalties.

Δίνονται τα ακόλουθα στοιχεία για το έτος που έληξε στις 30 Σεπτεμβρίου 2025:

Manufacturing royalties: €7.500
Purchases of components: €457.300
Inventory of components as at 1 October 2024: €17.450
Inventory of components as at 30 September 2025: €26.100
Manufacturing wages: €317.520
Indirect costs: €26.720

Ζητούμενο: Κατάρτιση του τμήματος Prime section του λογαριασμού Manufacturing account για το έτος που έληξε στις 30 Σεπτεμβρίου 2025.

Λύση

Elena Roberts
Manufacturing account (Prime section) for the year ended 30 September 2025

	€	€
Direct materials
Opening Inventory	17.450
Purchases	457.300
	474.750
Less: Closing Inventory	(26.100)
Cost of material used		448.650
Direct labour
Manufacturing wages		317.520
Direct expenses
Manufacturing royalties		7.500
PRIME COST		773.670

Οι έμμεσες δαπάνες δεν εμφανίζονται στο Prime cost

Στο παράδειγμα δίνονται και indirect costs ύψους €26.720, τα οποία όμως δεν συμμετέχουν στο τμήμα Prime section — θα προστεθούν αργότερα στο Prime cost για να προκύψει το Cost of Production, σύμφωνα με τη σχέση $\text{Cost of production} = \text{Prime cost} + \text{Factory overheads}$ .

Ο υπολογισμός του κόστους υλικών που χρησιμοποιήθηκαν ακολουθεί τη λογική:

\text{Cost of material used} = \text{Opening Inventory} + \text{Purchases} - \text{Closing Inventory}

Δηλαδή: $17.450 + 457.300 - 26.100 = 448.650$ .

Το Prime cost προκύπτει προσθέτοντας το κόστος υλικών, την άμεση εργασία και τα άμεσα έξοδα:

448.650 + 317.520 + 7.500 = 773.670