2.5 Περιοδικό σύστημα απογραφής αποθεμάτων και μέθοδοι αποτίμησης 📦

Μετά από τη φυσική απογραφή (physical inventory count) η ποσότητα (μονάδες, units) του αποθέματος θα πρέπει να αποτιμηθεί (evaluate). Το πρόβλημα που υπάρχει σε αυτό το σημείο είναι να εξακριβωθεί το κόστος της κάθε μονάδας, αφού όμοια εμπορεύματα αγοράζονται σε διαφορετικές ημερομηνίες και σε διαφορετικές τιμές κάθε φορά.

Για την αποτίμηση του αποθέματος, δηλαδή τον προσδιορισμό του κόστους, μπορούν να χρησιμοποιηθούν οι πιο κάτω μέθοδοι:

• Μέθοδος Πρώτης Εισαγωγής - Πρώτης Εξαγωγής (FIFO, First In First Out)
  Η μέθοδος αυτή υποθέτει ότι τα αγαθά που αγοράζονται πρώτα πωλούνται πρώτα.

  • Το κόστος του τελικού αποθέματος (closing inventory) θεωρείται ότι προέρχεται από τις πιο πρόσφατες αγορές.
  • Το κόστος που αποδίδεται στα αγαθά που έχουν πωληθεί (cost of sales) θεωρείται ότι προέρχεται από τις πρώτες αγορές.

• Μέθοδος Τελευταίας Εισαγωγής - Πρώτης Εξαγωγής (LIFO, Last In First Out)
  Η μέθοδος αυτή υποθέτει ότι τα αγαθά που αγοράζονται τελευταία πωλούνται πρώτα.

  • Το κόστος του τελικού αποθέματος (closing inventory) θεωρείται ότι προέρχεται από τις πρώτες αγορές.
  • Το κόστος που αποδίδεται στα αγαθά που έχουν πωληθεί (cost of sales) θεωρείται ότι προέρχεται από τις πιο πρόσφατες αγορές.

• Μέθοδος του Μέσου Σταθμικού Όρου (Weighted Average Cost, AVCO)
  Με βάση αυτή τη μέθοδο, τα αποθέματα αποτιμώνται στο μέσο κόστος αγοράς των προϊόντων.

Παράδειγμα 1 🧮

Για σκοπούς ανάλυσης του τρόπου χρήσης κάθε μεθόδου με βάση το σύστημα περιοδικής απογραφής (periodic inventory valuation system), χρησιμοποιούνται τα πιο κάτω στοιχεία για μια επιχείρηση για τον μήνα Απρίλιο, κατά τον οποίο υπάρχει αύξηση των τιμών:

Στη συνέχεια ακολουθεί η αποτίμηση του τελικού αποθέματος (valuation of closing inventory) εφαρμόζοντας και τις τρεις μεθόδους και τα χαρακτηριστικά τους.

(i) FIFO (First In First Out)

Calculation of closing inventory (υπολογισμός τελικού αποθέματος)

Calculation of Cost of Sales (υπολογισμός κόστους πωλήσεων)

Χαρακτηριστικά της μεθόδου:

• Η μέθοδος αποτιμά το τελικό Απόθεμα (closing inventory) στο πιο πρόσφατο κόστος (τελευταίες αγορές).
• Στο κόστος πωλήσεων (cost of sales) περιλαμβάνονται τα κόστη από τις πρώτες αγορές.
• Κατά την περίοδο όπου υπάρχει αύξηση στις τιμές, η μέθοδος αυτή τείνει να υπολογίζει το μεγαλύτερο δυνατό ποσό καθαρών κερδών, επειδή:
  • το κόστος πωλήσεων εμφανίζει τα πρώτα κόστη, τα οποία είναι χαμηλότερα κατά τη διάρκεια της περιόδου αύξησης των τιμών.
  • το τελικό Απόθεμα αποτιμάται στη μεγαλύτερη δυνατή αξία (τελευταίες αγορές).
• Στην αντίθετη περίπτωση της μείωσης των τιμών, η μέθοδος τείνει να μειώνει το αποτέλεσμα (το κέρδος ή τη ζημιά), επειδή:
  • στο κόστος των πωλήσεων καταχωρούνται οι παλαιότερες, άρα υψηλότερες τιμές.
  • το τελικό Απόθεμα αποτιμάται σε χαμηλότερη αξία.

(ii) LIFO (Last In First Out)

Calculation of closing inventory (υπολογισμός τελικού αποθέματος)

Calculation of Cost of Sales (υπολογισμός κόστους πωλήσεων)

Χαρακτηριστικά της μεθόδου LIFO:

1. Η μέθοδος αποτιμά το τελικό Απόθεμα (closing inventory) στις πρώτες τιμές.
2. Στο κόστος πωλήσεων (cost of sales) περιλαμβάνεται το κόστος των πιο πρόσφατα αγορασμένων αγαθών (τελευταίες αγορές).
3. Κατά την περίοδο όπου υπάρχει αύξηση στις τιμές, η μέθοδος αυτή τείνει να υπολογίζει χαμηλότερα καθαρά κέρδη σε σχέση με άλλες μεθόδους αποτίμησης των αποθεμάτων, επειδή:
   • το κόστος πωλήσεων εμφανίζει τα τελευταία κόστη, τα οποία είναι υψηλότερα κατά τη διάρκεια της περιόδου αύξησης των τιμών.
   • το τελικό Απόθεμα αποτιμάται στη μικρότερη δυνατή αξία (πρώτες αγορές).
4. Αυτός είναι και ένας από τους λόγους που η μέθοδος αυτή δεν είναι αποδεκτή από τα διεθνή πρότυπα (IAS), επειδή παραβιάζει την αρχή της συντηρητικότητας (prudence concept) και της πιστής παρουσίασης των οικονομικών καταστάσεων.

(iii) Weighted Average Cost (AVCO)

Με βάση αυτή τη μέθοδο, τα αποθέματα αποτιμώνται στο μέσο κόστος αγοράς των προϊόντων.

Το μέσο κόστος υπολογίζεται ως εξής:

Υπολογισμός μέσου κόστους ανά μονάδα:

Calculation of closing inventory (υπολογισμός τελικού αποθέματος)

Calculation of Cost of Sales (υπολογισμός κόστους πωλήσεων)

Χαρακτηριστικά της μεθόδου AVCO:

Η μέθοδος αυτή τείνει να σταθμίσει την επίδραση από τις αυξήσεις και μειώσεις του κόστους, επειδή το κόστος του τελικού αποθέματος επηρεάζεται από όλες τις τιμές που καταβάλλονται κατά τη διάρκεια του έτους και από το κόστος του αρχικού αποθέματος.