2.3 Αποτίμηση αποθεμάτων (Measurement of inventories) 📉
Σύμφωνα με το Διεθνές Λογιστικό Πρότυπο 2 (IAS 2):
Τα αποθέματα θα αποτιμώνται (επιμετρούνται) στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ Κόστους (Cost) και Καθαρής Ρευστοποιήσιμης Αξίας (Net Realisable Value).
Στα αγγλικά, όπως διατυπώνεται στο ίδιο το πρότυπο:
"Inventories shall be measured at the lower of cost and net realisable value."
Δεν αποτιμούμε τα αποθέματα ούτε πάντα στο κόστος ούτε πάντα στην καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία. Κάθε φορά συγκρίνουμε τα δύο μεγέθη και επιλέγουμε το μικρότερο. Αυτός ο κανόνας ονομάζεται κανόνας της χαμηλότερης τιμής μεταξύ κόστους και NRV (lower of cost and net realisable value).
Κόστος αποθεμάτων (Cost of inventories)
Το κόστος των αποθεμάτων πρέπει να περιλαμβάνει το κόστος αγοράς, το κόστος μεταποίησης και άλλες δαπάνες που πραγματοποιήθηκαν για να φθάσουν τα αποθέματα στην παρούσα θέση και κατάστασή τους.
Κόστος αγοράς (Cost of purchase)
Περιλαμβάνει:
- Την τιμή αγοράς
- Τα έξοδα μεταφοράς
- Την ασφάλεια μεταφοράς
- Άλλα έξοδα που σχετίζονται άμεσα με την αγορά των έτοιμων προς πώληση αγαθών
Από όλα αυτά αφαιρούνται οποιεσδήποτε εκπτώσεις.
Κόστος μεταποίησης / μετατροπής (Cost of conversion)
Αναφέρεται στα έξοδα που προκύπτουν κατά τη μετατροπή των πρώτων υλών σε τελικά προϊόντα.
Άλλες δαπάνες (Other costs)
Δαπάνες που πραγματοποιούνται για να φέρουν τα αποθέματα στην παρούσα θέση και κατάστασή τους.
Καθαρή Ρευστοποιήσιμη Αξία (Net Realisable Value)
Η Καθαρή Ρευστοποιήσιμη Αξία (Net Realisable Value) είναι η εκτιμώμενη τιμή πώλησης μείον τα έξοδα επισκευών/επιδιορθώσεων και άλλα έξοδα που είναι αναγκαία για να πραγματοποιηθεί η πώληση.
Ο πιο κάτω πίνακας συνοψίζει τα δύο μεγέθη και τι περιλαμβάνει το καθένα:
| Κόστος (Cost) | Καθαρή Ρευστοποιήσιμη Αξία (Net Realisable Value) | |
|---|---|---|
| Τι εκφράζει | Ό,τι πληρώθηκε για την αγορά των αποθεμάτων | Η τιμή στην οποία θα μπορούσαν να πωληθούν τα αποθέματα |
| Στοιχεία | Τιμή αγοράς, εισαγωγικοί δασμοί και άλλοι μη ανακτήσιμοι φόροι, μεταφορικά και έξοδα διεκπεραίωσης, μείον εμπορική έκπτωση (κόστος αγοράς) · άμεση εργασία, άμεσα υλικά, άμεσα και έμμεσα έξοδα εργοστασίου (κόστος μετατροπής) | Εκτιμώμενη τιμή πώλησης, πλην επιπλέον έξοδα πώλησης, εμπορική έκπτωση και άλλα περαιτέρω έξοδα για την ολοκλήρωση ή επιδιόρθωση του προϊόντος |
Πότε η ρευστοποιήσιμη αξία πέφτει κάτω από το κόστος
Το αρχικό κόστος (original cost) αποτελεί την πιο κατάλληλη βάση αποτίμησης των αποθεμάτων (inventory valuation). Όμως ορισμένες φορές, η ρευστοποιήσιμη αξία (Net Realisable Value) των αποθεμάτων εμφανίζεται σε χαμηλότερη τιμή από το αρχικό κόστος.
Αυτό συμβαίνει συνήθως όταν τα αποθέματα:
- Έχουν υποστεί ζημιά και μπορούν να πουληθούν μόνο σε χαμηλότερη τιμή.
- Είναι ξεπερασμένης τεχνολογίας ή εκτός μόδας.
- Η τιμή πώλησής τους έχει μειωθεί λόγω αλλαγών στις οικονομικές συνθήκες της αγοράς (π.χ. μείωση κόστους παραγωγής ή μείωση τιμής αγοράς ετοίμων προϊόντων, έντονος ανταγωνισμός).
Σε τέτοιες περιπτώσεις το αρχικό κόστος δεν χρησιμοποιείται και το απόθεμα χρειάζεται να μειωθεί στην καθαρή ρευστοποιήσιμη αξία (Net Realisable Value).
Η πρακτική αυτή είναι σύμφωνη με την αρχή της συντηρητικότητας (prudence concept), εφόσον:
- τα κέρδη δεν πρέπει να υπερτιμούνται, αλλά γίνονται προβλέψεις για τυχόν ζημιές·
- τα στοιχεία κυκλοφοριακού ενεργητικού, όπως αυτά παρουσιάζονται στην Κατάσταση Χρηματοοικονομικής Θέσης, δεν πρέπει να είναι υπερτιμημένα.
Παράδειγμα 1: Αποτίμηση αποθέματος τριών προϊόντων
Μια επιχείρηση παράγει και πωλεί τρία προϊόντα (A, B, C). Πιο κάτω δίνεται το Κόστος (Cost) και η Καθαρή Ρευστοποιήσιμη Αξία (NRV) των τριών προϊόντων. Ζητείται να υπολογιστεί η αξία του συνολικού αποθέματος.
| Items | Number of Units | Cost (€) | NRV (€) | Lower of Cost and NRV (€) |
|---|---|---|---|---|
| A | 100 | 10 | 12 | 1.000 (100 x 10) |
| B | 80 | 9 | 7* | 560 (80 x 7) |
| C | 70 | 6 | 8 | 420 (70 x 6) |
| Inventory Valuation | 1.980 |
Για κάθε προϊόν επιλέγεται η χαμηλότερη τιμή μεταξύ κόστους και NRV, και αυτή πολλαπλασιάζεται με τον αριθμό των μονάδων. Η συνολική αξία του αποθέματος προκύπτει από το άθροισμα των τριών επιμέρους αξιών.
*Το προϊόν Β έχει υποστεί φθορά λόγω πλημμύρας στην αποθήκη, και έχει τώρα τιμή πώλησης €10, αλλά για να πωληθεί πρέπει να καθαριστεί και να συσκευαστεί ξανά με συνολικό κόστος €3. Σαν αποτέλεσμα θα έχει Καθαρή Ρευστοποιήσιμη Αξία €7, δηλαδή:
Ένα συνηθισμένο λάθος είναι να συγκρίνεται το συνολικό κόστος όλων των προϊόντων με τη συνολική NRV όλων των προϊόντων. Ο σωστός τρόπος είναι να συγκρίνεται το κόστος με την NRV ξεχωριστά για κάθε είδος αποθέματος, και μετά να αθροίζονται οι χαμηλότερες τιμές. Στο παράδειγμα, το προϊόν Α αποτιμάται στο κόστος του (10€), ενώ τα προϊόντα Β και C αποτιμώνται στη χαμηλότερή τους τιμή, που τυχαίνει να είναι η NRV για το Β και το κόστος για το C.
Παράδειγμα 2: Αποτίμηση με πρόσθετο κόστος συσκευασίας
Η επιχείρηση «Λαμπρή Κουζίνα» πωλεί είδη κουζίνας. Έχει απόθεμα 100 ανοιχτήρια κονσερβών με κόστος αγοράς €0,80 το καθένα και τιμή πώλησης €0,90. Ωστόσο τα κουτιά συσκευασίας έχουν υποστεί ζημιά και, σαν αποτέλεσμα, τα ανοιχτήρια θα πρέπει να συσκευαστούν σε νέα κουτιά, με κόστος €0,11 το καθένα.
Αυτό το πρόσθετο κόστος πρέπει να ληφθεί υπόψη στον υπολογισμό.
Τα αποθέματα αποτιμώνται στη χαμηλότερη τιμή μεταξύ κόστους και ρευστοποιήσιμης αξίας (lower of cost and NRV):
Αφού , το απόθεμα αποτιμάται στην NRV:
Το κόστος της νέας συσκευασίας δεν προστίθεται στο αρχικό κόστος αγοράς (0,80€) — αφαιρείται από την τιμή πώλησης για να υπολογιστεί η NRV. Αυτό είναι σύμφωνο με τον ορισμό της NRV: εκτιμώμενη τιμή πώλησης μείον τα έξοδα που είναι αναγκαία για να πραγματοποιηθεί η πώληση.