Το λεξιλόγιο των Η/Υ 💻

Ο υπολογιστής έχει τη δική του γλώσσα. Όταν κάθεσαι μπροστά του, ακούς λέξεις όπως «αρχείο», «αποθήκευση», «ιστοσελίδα» ή «κωδικός». Άλλες είναι ελληνικές, άλλες ήρθαν από τα αγγλικά. Εδώ θα τις μάθεις όλες, μία-μία, χωρισμένες σε ομάδες.

Τι είναι ο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής 🖥️

Ηλεκτρονικός Υπολογιστής (Η/Υ): Η ηλεκτρονική συσκευή με την οποία επεξεργαζόμαστε δεδομένα με γρήγορο τρόπο και με ακρίβεια, εκτελώντας κάθε φορά το κατάλληλο πρόγραμμα.

Οι συσκευές με τις οποίες τον συνδέουμε (ποντίκι, πληκτρολόγιο, οθόνη, εκτυπωτής, σαρωτής, μόντεμ κ.ά.) ονομάζονται περιφερειακές.

Μικροτσίπ: Μικροσκοπικό φύλλο από πυρίτιο. Πρόκειται για ορυκτό υλικό στο οποίο είναι τυπωμένα ηλεκτρονικά κυκλώματα. Τα μικροτσίπ είναι από τα βασικά συστατικά των υπολογιστών.

Ένα κομμάτι άμμου μέσα στον υπολογιστή σου

Το πυρίτιο, το υλικό των μικροτσίπ, είναι το ίδιο υλικό που υπάρχει και στην άμμο της παραλίας! Πάνω σε ένα τόσο δα φυλλαράκι χωράνε χιλιάδες μικροσκοπικά ηλεκτρονικά κυκλώματα.

Οι περιφερειακές συσκευές 🖱️

Αυτές είναι οι συσκευές που συνδέονται με τον υπολογιστή. Άλλες βάζουν πληροφορίες μέσα του και άλλες μας δείχνουν ή μας δίνουν πληροφορίες.

Όρος	Αγγλικά	Τι είναι
Ποντίκι	Mouse	Μια μικρή συσκευή που συνδέεται με τον υπολογιστή και με την οποία μπορείς να δείχνεις κάτι στην οθόνη, να κάνεις κλικ και να σύρεις εικονίδια.
Πληκτρολόγιο	Keyboard	Συσκευή με πλήκτρα που σου επιτρέπει να εισάγεις πληροφορίες στον υπολογιστή μέσω γραμμάτων, αριθμών και άλλων χαρακτήρων.
Οθόνη	Monitor	Η συσκευή που συνδέεται με τον υπολογιστή και χρησιμεύει για να βλέπουμε τα στοιχεία που εισάγουμε σε αυτόν ή τις πληροφορίες που παίρνουμε από το Διαδίκτυο.
Εκτυπωτής	Printer	Η συσκευή που τυπώνει σε χαρτί ή άλλο υλικό (π.χ. διαφάνειες) ό,τι βλέπουμε στην οθόνη μας: ένα κείμενο που γράψαμε, μια εικόνα που ζωγραφίσαμε ή κάτι που βρήκαμε στο Διαδίκτυο.
Σαρωτής	Scanner	Συσκευή που σου επιτρέπει να εισάγεις εικόνες ή ολόκληρες σελίδες κειμένου στον υπολογιστή και να τις βλέπεις στην οθόνη σου.
Μόντεμ	Modem	Η συσκευή που συνδέει τον υπολογιστή με την τηλεφωνική γραμμή και του επιτρέπει να έχει πρόσβαση στο Διαδίκτυο.

Γιατί το λέμε «ποντίκι»;

Δες το από ψηλά: ένα μικρό στρογγυλό σωματάκι με μια ουρίτσα — το καλώδιο — να βγαίνει από πίσω. Μοιάζει τόσο πολύ με ποντικάκι, που αυτό ακριβώς το όνομα του έμεινε, και στα αγγλικά (mouse) και στα ελληνικά!

Μνήμη και αποθήκευση 💾

Μνήμη: Τμήματα του Η/Υ στα οποία αποθηκεύονται πληροφορίες. Σε άλλα μέρη η πληροφορία αποθηκεύεται μόνιμα και σε άλλα προσωρινά. Η μνήμη του Η/Υ διακρίνεται σε κύρια (ή κεντρική) και σε περιφερειακή.

Στην κύρια μνήμη αποθηκεύονται προσωρινά πληροφορίες του χρήστη όσο λειτουργεί ο υπολογιστής (RAM).
Η δευτερεύουσα μνήμη είναι κάθε μέσο μόνιμης αποθήκευσης των πληροφοριών που χρειαζόμαστε (δισκέτα, Cd-rom, σκληρός δίσκος κ.ά.).

Αποθήκευση (Save): Η ενέργεια με την οποία μεταφέρουμε αρχεία σε κάποιο μέσο αποθήκευσης (σκληρό δίσκο, δισκέτα, ψηφιακό δίσκο), για να τα διαβάσουμε ή να τα ξαναχρησιμοποιήσουμε αργότερα.

Αρχείο (File): Σύνολο από δεδομένα που μπορούν να χρησιμοποιηθούν από τον υπολογιστή. Κάθε αρχείο έχει τη δική του ταυτότητα, που περιλαμβάνει όνομα, μέγεθος και ημερομηνία δημιουργίας.

Τα μέσα στα οποία αποθηκεύουμε:

Μέσο αποθήκευσης	Τι είναι
Σκληρός δίσκος (Hard disc)	Μέρος του υπολογιστή όπου αποθηκεύονται προγράμματα και πληροφορίες.
Δισκέτα (Floppy disk)	Μικρός πλαστικός δίσκος, στον οποίο αποθηκεύονται πληροφορίες.
CD (Compact Disc, προφέρεται σι-ντι)	Ψηφιακός δίσκος στον οποίο μπορούμε να αποθηκεύσουμε μουσική ή αρχεία κειμένου, εικόνας ή βίντεο.
DVD (Digital Video Disc, προφέρεται ντι-βι-ντι), δηλαδή «Ψηφιακός Οπτικός Δίσκος»	Συμπαγής δίσκος που μπορεί να αποθηκεύσει πολύ μεγαλύτερη ποσότητα πληροφοριών απ' ό,τι ένας απλός ψηφιακός δίσκος. Γι' αυτό τον λόγο χρησιμοποιείται και για αποθήκευση κινηματογραφικών ταινιών.

RAM: Είναι η κύρια μνήμη του υπολογιστή — εκείνη που κρατάει τις πληροφορίες σου προσωρινά, όσο ο υπολογιστής λειτουργεί.

Προσωρινά δεν σημαίνει για πάντα!

Οι πληροφορίες στην κύρια μνήμη (RAM) μένουν εκεί μόνο όσο δουλεύει ο υπολογιστής. Αν κλείσει, χάνονται! Γι' αυτό, όταν γράφεις κάτι, πρέπει να κάνεις Αποθήκευση: έτσι το κείμενό σου περνάει στη μόνιμη μνήμη — στον σκληρό δίσκο — και δεν χάνεται.

Προγράμματα του υπολογιστή ⚙️

Λειτουργικό Σύστημα (Operating system): Το πρόγραμμα που κάνει τον υπολογιστή να λειτουργεί. Φιλοξενεί τα βασικά του προγράμματα και επιτρέπει την επικοινωνία με τον χρήστη. Στα πιο δημοφιλή λειτουργικά συστήματα συγκαταλέγονται τα Windows και το Linux.

Επεξεργαστής κειμένου (Word processor): Πρόγραμμα που σου επιτρέπει να χρησιμοποιείς τον υπολογιστή για να γράψεις, εισάγοντας ακόμη και εικόνες, ζωγραφιές και φωτογραφίες.

Φυλλομετρητής (Web browser): Είναι ένα πρόγραμμα που βοηθάει στην περιήγησή σου στο Διαδίκτυο, καθώς και στην παρουσίαση και ανάγνωση των ιστοσελίδων. Ο πιο δημοφιλής φυλλομετρητής είναι σήμερα ο Internet Explorer, δηλαδή ο «Εξερευνητής Διαδικτύου».

Μηχανή αναζήτησης (Search engine): Πρόκειται για πρόγραμμα που αναζητάει στο Διαδίκτυο λέξεις-κλειδιά σε ιστοσελίδες και το περιεχόμενό τους. Για παράδειγμα, εάν σε μια μηχανή αναζήτησης πληκτρολογήσουμε τη λέξη «Κρήτη», η μηχανή αναζήτησης θα μας παρουσιάσει πιθανότατα χιλιάδες ιστοσελίδες που έχουν σχέση με το νησί. Δημοφιλείς τοποθεσίες στο Διαδίκτυο που προσφέρουν μηχανές αναζήτησης είναι μεταξύ άλλων οι Google, Yahoo και MSN.

Τι βλέπουμε στην οθόνη 👀

Εικονίδιο: Μικρή εικόνα στην οθόνη του υπολογιστή, που αντιπροσωπεύει ένα αρχείο ή πρόγραμμα.

Γραμμή εργαλείων (Toolbar): Μια ομάδα από κουμπιά στην οθόνη. Πατώντας το αριστερό πλήκτρο του ποντικιού (δηλαδή κάνοντας κλικ πάνω τους) μπορούμε να κάνουμε διάφορες εργασίες: Αποθήκευση εργασίας, εκτύπωση ή αλλαγή γραμματοσειράς, χρώμα γραμματοσειράς κ.λπ.

Το Διαδίκτυο 🌐

Διαδίκτυο (Internet): Παγκόσμιο δίκτυο στο οποίο είναι συνδεδεμένοι εκατομμύρια υπολογιστές. Μέσω αυτών μπορούμε να δούμε αρχεία και ιστοσελίδες ή να επικοινωνήσουμε.

Στο Διαδίκτυο μπορείς, επίσης, να:

Βλέπεις ειδήσεις και να διαβάζεις εφημερίδες και περιοδικά από όλο τον κόσμο.
Επισκέπτεσαι ηλεκτρονικά μουσεία σε κάθε γωνιά της γης.
Βρίσκεις πληροφορίες κάθε είδους.
Μεταφέρεις στον υπολογιστή σου διάφορα προγράμματα, παιχνίδια και μουσική.

Δίκτυο (Network): Ομάδα υπολογιστών που επικοινωνούν μεταξύ τους μέσω καλωδίου ή ασύρματα.

Ιστοσελίδα ή σελίδα (Web page): Είναι η σελίδα που βρίσκουμε στο Διαδίκτυο και παρέχει πληροφορίες κειμένου, συνδυάζοντας εικόνα και βίντεο. Συνήθως περιέχει και συνδέσμους σε άλλες ιστοσελίδες.

Δικτυακός τόπος: Ομάδα από ιστοσελίδες με σχετικό περιεχόμενο που φιλοξενείται σε υπολογιστή ή υπολογιστές. Για να δούμε έναν δικτυακό τόπο χρησιμοποιούμε κάποιο φυλλομετρητή.

Αρχική σελίδα (Home page): Η πρώτη σελίδα ενός δικτυακού τόπου στο Διαδίκτυο. Συνήθως δείχνει τι περιέχουν οι υπόλοιπες σελίδες.

Διεύθυνση ιστοσελίδας: Σύνολο γραμμάτων ή και αριθμών με ορισμένη σειρά, το οποίο πληκτρολογεί ο χρήστης για να συνδεθεί με ορισμένη Ηλεκτρονική Τοποθεσία πληροφοριών (π.χ. η διεύθυνση του Υπουργείου Παιδείας είναι http: www.ypepth.gr).

Υπερκείμενο (Hypertext): Είναι το κείμενο στο οποίο υπάρχουν λέξεις που, αν τις επιλέξουμε, εμφανίζεται κείμενο συνδεδεμένο με αυτές. Οι λέξεις αυτές είναι χρωματισμένες ή έχουν υπογράμμιση. Όταν δείχνεις με το ποντίκι επάνω τους, εμφανίζεται ένα μικρό χεράκι. Κάνε κλικ σ' αυτές τις λέξεις και θα βρεθείς σε μια άλλη ιστοσελίδα! Έτσι θα αρχίσεις να πηγαίνεις από τη μία σελίδα στην άλλη, δηλαδή θα «σερφάρεις» στο Διαδίκτυο!

Φορέας παροχής υπηρεσιών διαδικτύου (ISP): Είναι η εταιρεία που σου παρέχει σύνδεση με το Διαδίκτυο μέσω τηλεφωνικής γραμμής. Οι εκπαιδευτικοί, οι μαθητές και γενικότερα όλα τα σχολεία στην Ελλάδα συνδέονται μέσω του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου.

Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο: Είναι το δίκτυο υπολογιστών του Υπουργείου Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων. Συνδέει με το Διαδίκτυο όλα τα σχολεία της χώρας και δίνει τη δυνατότητα πρόσβασης σε όλους τους μαθητές και τους εκπαιδευτικούς. Η ηλεκτρονική του διεύθυνση είναι www.sch.gr

Δίκτυο, Διαδίκτυο, δικτυακός τόπος — μην τα μπερδεύεις

Το δίκτυο είναι λίγοι υπολογιστές συνδεδεμένοι μεταξύ τους — π.χ. οι υπολογιστές του σχολείου σου. Το Διαδίκτυο είναι το παγκόσμιο δίκτυο, με εκατομμύρια υπολογιστές από όλη τη Γη. Ο δικτυακός τόπος δεν είναι δίκτυο υπολογιστών· είναι μια ομάδα ιστοσελίδων που ανήκουν μαζί.

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο ✉️

Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (E-mail): Είναι η ηλεκτρονική ταυτότητα για να επικοινωνείς με τους άλλους χρήστες. Είναι, επίσης, η δυνατότητα που έχεις να ανταλλάσσεις μηνύματα μέσω υπολογιστών, που είναι συνδεδεμένοι σ' ένα δίκτυο ή το Διαδίκτυο. Για να στείλεις ένα e-mail, χρειάζεσαι έναν υπολογιστή, ένα μόντεμ, μια διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου και σύνδεση στο Διαδίκτυο.

Διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου: Κάθε χρήστης του Διαδικτύου μπορεί να αποκτήσει μια διεύθυνση στην οποία θα δέχεται και από την οποία θα στέλνει τα μηνύματά του.

Η διεύθυνση έχει τρία μέρη:

Μέρος	Τι δηλώνει
Πρώτο μέρος	Συνήθως το όνομα του χρήστη
Δεύτερο μέρος	Το σύμβολο @ (παπάκι)
Τρίτο μέρος	Το όνομα αυτού που φιλοξενεί την ηλεκτρονική σου διεύθυνση στο Διαδίκτυο

Μήνυμα: Βλέπε Ηλεκτρονικό ταχυδρομείο.

Συνημμένο αρχείο (Attachment): Είναι κάποιο αρχείο από τον υπολογιστή μας που επισυνάπτουμε στο μήνυμα που στέλνουμε στον παραλήπτη. Αυτό μπορεί να είναι κείμενο, ένα μουσικό κομμάτι, βίντεο, ήχοι και φωτογραφίες.

Το @ έγινε «παπάκι» στα ελληνικά

Το σύμβολο @ που χωρίζει το όνομά σου από τη διεύθυνση, οι Έλληνες το είπαμε «παπάκι», γιατί η στρογγυλή γραμμή του μοιάζει με πάπια που γυρίζει το κεφάλι της. Κάθε λαός του έδωσε δικό του όνομα!

Ασφάλεια στο Διαδίκτυο 🔒

Ασφάλεια: Αποτροπή των διαφόρων κινδύνων που απειλούν έναν χρήστη του διαδικτύου. Όπως στη ζωή μας, έτσι και στο Διαδίκτυο, πρέπει να ακολουθούμε κάποιους κανόνες ασφαλείας. Έτσι:

Ποτέ μη δίνεις σε αγνώστους την ηλεκτρονική σου διεύθυνση (e-mail) ή άλλα προσωπικά σου στοιχεία.
Ποτέ μη δίνεις σε κανέναν τους κωδικούς πρόσβασης (Password).

Κωδικός πρόσβασης (Password): Ομάδα γραμμάτων, αριθμών ή και τα δύο μαζί, που χρησιμοποιείται σαν κλειδί για την πρόσβαση σε υπολογιστές, λειτουργίες ή και αρχεία. Είναι ένα είδος ηλεκτρονικής ταυτότητας, γι' αυτό και κρατάμε τον κωδικό αυτό πάντα μυστικό.

Ο κωδικός σου είναι σαν το κλειδί του σπιτιού σου

Δεν θα έδινες σε έναν άγνωστο το κλειδί του σπιτιού σου. Το ίδιο ισχύει και για τον κωδικό πρόσβασης: μένει πάντα μυστικός. Το ίδιο και τα προσωπικά σου στοιχεία — όνομα, διεύθυνση, τηλέφωνο, e-mail. Αν κάποιος στο Διαδίκτυο σου τα ζητήσει, πες το αμέσως σε έναν μεγάλο που εμπιστεύεσαι.