Η γραφή των αριθμητικών 🔢

Τα αριθμητικά είναι λέξεις που φανερώνουν αριθμητικές ποσότητες ή εκφράζουν αριθμητικές σχέσεις.

Τα αριθμητικά είναι επίθετα ή ουσιαστικά.

Οι τέσσερις κατηγορίες των αριθμητικών επιθέτων 📚

Τα αριθμητικά επίθετα τα χωρίζουμε στις παρακάτω κατηγορίες:

Κατηγορία	Τι φανερώνουν	Παραδείγματα
απόλυτα	ορισμένο πλήθος	ένας - μία - ένα, δύο, τρεις - τρία, τέσσερις - τέσσερα, πέντε, δεκαέξι, τριάντα, εκατό, χίλια κ.λπ.
τακτικά	τη θέση που παίρνει κάτι σε μια σειρά από όμοια πράγματα	πρώτος, δεύτερος, τρίτος, τέταρτος, δέκατος όγδοος, εικοστός, τριακοστός, χιλιοστός κ.λπ.
πολλαπλασιαστικά	από πόσα μέρη αποτελείται κάτι	μονός, διπλός, τριπλός, πενταπλός, εικοσαπλός κ.λπ.
αναλογικά	πόσες φορές μεγαλύτερο είναι ένα ποσό από ένα άλλο	διπλάσιος, τριπλάσιος, τετραπλάσιος, δεκαπλάσιος κ.λπ.

Μη μπερδεύεις το διπλός με το διπλάσιος!

Μοιάζουν, αλλά λένε άλλο πράγμα.

διπλός = αποτελείται από δύο μέρη (μια διπλή πόρτα έχει δύο φύλλα).
διπλάσιος = είναι δύο φορές μεγαλύτερος από κάτι άλλο (το διπλάσιο ποσό από τα 5 ευρώ είναι 10 ευρώ).

Τα αριθμητικά ουσιαστικά (περιληπτικά) 🧺

Τα αριθμητικά ουσιαστικά είναι αφηρημένα ουσιαστικά, σχηματίζονται από τις καταλήξεις των απόλυτων αριθμητικών και ονομάζονται περιληπτικά.

Φανερώνουν:

το περίπου: δεκαριά, εικοσαριά, πενηνταριά κ.λπ.
πλήθος μονάδων που κάνουν ένα σύνολο: δυάδα, τριάδα, τετράδα, πενηντάδα κ.λπ.

Δεκαριά ή δεκάδα;

Οι δύο λέξεις δεν είναι το ίδιο. Η δεκάδα είναι ακριβώς δέκα. Η δεκαριά είναι «κάπου δέκα, πάνω κάτω». Γι' αυτό λέμε «μια δεκαριά παιδιά» όταν δεν τα μετρήσαμε, αλλά «η δεκάδα» στα μαθηματικά, όπου ο αριθμός πρέπει να είναι ακριβής.

Μία λέξη ή δύο; ✏️

Εδώ κάνουν λάθος πολλοί, γιατί τα απόλυτα και τα τακτικά δεν ακολουθούν τον ίδιο κανόνα.

Τα απόλυτα αριθμητικά από το 13 έως το 19 γράφονται με μία λέξη: δεκατρία, δεκαέξι, δεκαοχτώ. Από το 21 και μετά γράφονται σε χωριστές λέξεις: είκοσι πέντε, σαράντα δύο.
Τα τακτικά αριθμητικά γράφονται σε χωριστές λέξεις από το 13 και μετά: δέκατος τρίτος, εικοστός όγδοος.

Το 13 αλλιώς στα απόλυτα, αλλιώς στα τακτικά

Πρόσεξε καλά αυτή τη διαφορά:

Αριθμός	Απόλυτο	Τακτικό
13	δεκατρία (μία λέξη)	δέκατος τρίτος (δύο λέξεις)
18	δεκαοχτώ (μία λέξη)	δέκατος όγδοος (δύο λέξεις)

Δηλαδή, από το 13 και πάνω τα τακτικά χωρίζονται πάντα σε δύο λέξεις, ενώ τα απόλυτα μένουν ενωμένα ως το 19.

Ένα ν ή δύο ν; 🔤

Οι αριθμοί γύρω από το 9 και το 90 μοιάζουν, αλλά γράφονται διαφορετικά.

Με ένα ν	Με δύο ν
ένατος	εννέα - εννιά (9)
ενενήντα (90) και τα παράγωγά του (ενενηκοστός κ.λπ.)	εννιακόσια (900) και τα παράγωγά του (εννιακοσιοστός)

Το πιο συχνό λάθος με τα ν

Το εννιά έχει δύο ν, αλλά το ένατος έχει ένα!
Το ενενήντα έχει ένα ν, αλλά το εννιακόσια έχει δύο!

Ένας εύκολος τρόπος να το θυμάσαι: το «εννέα» και το «εννιακόσια» κρατάνε τα δύο ν, ενώ το «ένατος» και το «ενενήντα» τα μοιράζονται και μένει ένα.

Τα αριθμητικά που κλίνονται 🎭

Τα αριθμητικά ένα, τρία και τέσσερα έχουν 3 γένη και κλίνονται:

Το ένα μόνο στον ενικό.
Το τρία και το τέσσερα μόνο στον πληθυντικό.

Τρεις ή τρία; Τέσσερις ή τέσσερα;

Αυτό είναι από τα πιο συχνά λάθη — και η λύση είναι απλή: κοίτα τη λέξη που ακολουθεί.

Λέμε	Γιατί
τρεις μπάλες, τρεις μαθητές	αρσενικά και θηλυκά
τρία μολύβια, τρία παιδιά	ουδέτερα
τέσσερις καρέκλες, τέσσερις φίλοι	αρσενικά και θηλυκά
τέσσερα βιβλία, τέσσερα ποτήρια	ουδέτερα

Το ίδιο και με το ένα: ένας μαθητής, μία μαθήτρια, ένα παιδί.

Τα αριθμητικά ως πρώτα συνθετικά 🧩

Τα αριθμητικά, όταν γίνονται πρώτα συνθετικά σε κάποιες λέξεις (δηλαδή μπαίνουν μπροστά και ενώνονται με άλλη λέξη για να φτιάξουν μια καινούρια), γράφονται ως εξής:

Το αριθμητικό	γίνεται	όπως στο
ένα	μον(ο)-	μονόστηλο, μονάκριβη
δύο	δι-	δίψηφο, διμέτωπος
δύο	δισ-	δισεκατομμύριο
δύο	δυ-	δυάδα
τρία	τρι-	τρίγωνο, τρίποδο
τρία	τρισ-	τρισέλιδος, τρισένδοξος
τέσσερα	τετρα-	τετράπλευρο, τετραώροφος
πέντε	πεντο-	πεντοζάλης, πεντόβολα
πέντε	πεντα-	πεντάμηνο, πεντάλεπτο
έξι	εξα-	εξάχρονος, εξαπτέρυγα
επτά ή εφτά	επτα- ή εφτα-	επτάχρονος, εφταμηνίτικος
οκτώ ή οχτώ	οκτα- ή οχτα-	οκτάτομος, οχτάωρο
εννέα ή εννιά	εννια-	εννιάμερα

Κρυμμένοι αριθμοί σε λέξεις που λες κάθε μέρα

Μόλις μάθεις αυτά τα κομμάτια, θα αρχίσεις να βλέπεις αριθμούς παντού. Το δίψηφο έχει μέσα του το δύο. Το τρίγωνο έχει τρεις γωνίες. Το τετράπλευρο έχει τέσσερις πλευρές. Ακόμα και το οχτάωρο κρύβει τις οκτώ ώρες της δουλειάς!

Πίνακας των απόλυτων και των τακτικών αριθμητικών 📊

Αραβικά ψηφία	Ελληνικά σημεία	Απόλυτα αριθμητικά	Τακτικά αριθμητικά
1	α΄	ένας, μία-μια, ένα	πρώτος
2	β΄	δύο	δεύτερος
3	γ΄	τρεις, τρία	τρίτος
4	δ΄	τέσσερις, τέσσερα	τέταρτος
5	ε΄	πέντε	πέμπτος
6	στ΄	έξι	έκτος
7	ζ΄	επτά (εφτά)	έβδομος
8	η΄	οκτώ (οχτώ)	όγδοος
9	θ΄	εννέα (εννιά)	ένατος
10	ι΄	δέκα	δέκατος
11	ια΄	ένδεκα (έντεκα)	ενδέκατος
12	ιβ΄	δώδεκα	δωδέκατος
13	ιγ΄	δεκατρία	δέκατος τρίτος
14	ιδ΄	δεκατέσσερα	δέκατος τέταρτος
15	ιε΄	δεκαπέντε	δέκατος πέμπτος
16	ιστ΄	δεκαέξι (δεκάξι)	δέκατος έκτος
17	ιζ΄	δεκαεπτά (δεκαεφτά)	δέκατος έβδομος
18	ιη΄	δεκαοκτώ (δεκαοχτώ)	δέκατος όγδοος
19	ιθ΄	δεκαεννέα (δεκαεννιά)	δέκατος ένατος
20	κ΄	είκοσι	εικοστός
30	λ΄	τριάντα	τριακοστός
40	μ΄	σαράντα	τεσσαρακοστός
50	ν΄	πενήντα	πεντηκοστός
60	ξ΄	εξήντα	εξηκοστός
70	ο΄	εβδομήντα	εβδομηκοστός
80	π΄	ογδόντα	ογδοηκοστός
90	ϟ	ενενήντα	ενενηκοστός
100	ρ΄	εκατό	εκατοστός
101	ρα΄	εκατόν ένα	εκατοστός πρώτος
110	ρι΄	εκατόν δέκα	εκατοστός δέκατος
200	σ΄	διακόσιοι, -ιες, -ια	διακοσιοστός
300	τ΄	τρ(ι)ακόσιοι, -ιες, -ια	τριακοσιοστός
400	υ΄	τετρακόσιοι, -ιες, -ια	τετρακοσιοστός
500	φ΄	πεντακόσιοι, -ιες, -ια	πεντακοσιοστός
600	χ΄	εξακόσιοι, -ιες, -ια	εξακοσιοστός
700	ψ΄	εφτακόσιοι, -ιες, -ια	εφτακοσιοστός
800	ω΄	οχτακόσιοι, -ιες, -ια	οχτακοσιοστός
900	ϡ	εννιακόσιοι, -ιες, -ια	εννιακοσιοστός
1.000	,α	χίλιοι, -ιες, -ια	χιλιοστός
2.000	,β	δύο χιλιάδες	δισχιλιοστός
10.000	,ι	δέκα χιλιάδες	δεκακισχιλιοστός
100.000	,ρ	εκατό χιλιάδες	εκατοντακισχιλιοστός
1.000.000		ένα εκατομμύριο	εκατομμυριοστός
1.000.000.000		ένα δισεκατομμύριο	δισεκατομμυριοστός

Οι αριθμοί με γράμματα

Οι αρχαίοι Έλληνες δεν είχαν τα ψηφία 1, 2, 3 που χρησιμοποιούμε σήμερα. Έγραφαν τους αριθμούς με γράμματα και ένα σημαδάκι δίπλα: α΄ για το 1, ι΄ για το 10, ρ΄ για το 100. Τα σύμβολα ϟ (90) και ϡ (900) είναι πολύ παλιά γράμματα που δε χρησιμοποιούμε πια για να γράψουμε λέξεις. Θα δεις ακόμα τα ελληνικά σημεία στα κεφάλαια των βιβλίων και στους αιώνες: 21ος αιώνας ή αιώνας κα΄.

Πρόσεξε τα ελληνικά σημεία στο 1.000 και πάνω

Από τις χιλιάδες και πάνω, το σημαδάκι αλλάζει θέση: μπαίνει μπροστά και κάτω από το γράμμα, όχι πάνω δεξιά. Έτσι το α΄ είναι 1, αλλά το ,α είναι 1.000.