Οι λέξεις μας με Φ — Μέρος 1ο 💡

Το γράμμα Φ μάς φέρνει δεκαέξι λέξεις γεμάτες φως και φαντασία: από το φεγγάρι που φέγγει στον ουρανό μέχρι τον φόρο που πληρώνουμε στο κράτος.

Σε κάθε λέξη θα δεις: τι είδος λέξη είναι, πώς χωρίζεται σε συλλαβές, τι σημαίνει, πώς μπαίνει σε πρόταση, ποιες λέξεις είναι συγγενείς της και ποιες φράσεις φτιάχνει.

Αν κάποια λέξη είναι υπογραμμισμένη, ακούμπησε πάνω της: θα σου πει από πού ήρθε!

1. φαίνομαι 👀

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: φαί-νο-μαι (παθητικός αόριστος: φάνηκα)

Η λέξη φαίνομαι έχει τέσσερις σημασίες:

1. Διακρίνομαι, γίνομαι ορατός.
   Στην κορυφή του βουνού φαινόταν μια μικρή εκκλησία.

2. Παρουσιάζομαι.
   Ο φίλος μου δε φαίνεται πια από τα μέρη μας, γιατί μένει σε άλλη γειτονιά.

3. Δίνω την εντύπωση, θεωρούμαι.
   Αυτός ο μαθητής φαίνεται πολύ έξυπνος.

4. Απρόσωπα: είναι πιθανό.
   Με το κρύο που κάνει, φαίνεται πως μπορεί να χιονίσει.

Συνώνυμα: εμφανίζομαι (για την πρώτη και τη δεύτερη σημασία) · νομίζομαι (για την τρίτη) · εικάζεται (για την τέταρτη)
Αντίθετα: εξαφανίζομαι (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: ξαναφαίνομαι, διαφαίνεται
Οικογένεια Λέξεων: φαινόμενο, φαινομενικός, φάση, φάσμα, φανερός

Παροιμία:

• Η καλή μέρα απ' το πρωί φαίνεται

2. το φαινόμενο 🌈

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: φαι-νό-με-νο

Η λέξη φαινόμενο έχει δύο σημασίες:

1. Καθετί που συμβαίνει στη φύση και τη ζωή και το αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας.
   Η βροχή είναι ένα συνηθισμένο μετεωρολογικό φαινόμενο.

2. Το ασυνήθιστο, το πρωτοφανές, το καταπληκτικό.
   Αυτός ο νεαρός πιανίστας αποτελεί πραγματικό φαινόμενο.

Σύνθετα: υποφαινόμενος, φαινομενοκρατία
Οικογένεια Λέξεων: φαίνομαι, φαινομενικός, φαινομενικά

Φράσεις:

• Κατά τα φαινόμενα = πιθανότατα

3. φανερώνω 🎁

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: φα-νε-ρώ-νω (αόριστος: φανέρωσα)

Η λέξη φανερώνω έχει δύο σημασίες:

1. Εμφανίζω, δείχνω.
   Άνοιξε ένα μικρό κουτί και του φανέρωσε ένα ασημικό που είχε αγοράσει για τα γενέθλιά του.

2. Δηλώνω, αποκαλύπτω, σημαίνω.
   Τα λόγια του φανερώνουν πως είναι ένας υπεύθυνος άνθρωπος.

Συνώνυμα: παρουσιάζω (για την πρώτη σημασία)
Αντίθετα: εξαφανίζω (για την πρώτη σημασία) · αποκρύπτω (για τη δεύτερη)
Οικογένεια Λέξεων: φανερός, φανερά, φανέρωση, φανέρωμα, Φανερωμένη (όνομα της Παναγίας και πολλών εκκλησιών και μοναστηριών)

4. φανταστικός, -ή, -ό 🐉

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: φα-ντα-στι-κός

Η λέξη φανταστικός έχει δύο σημασίες:

1. Αυτός που δεν υπάρχει στην πραγματικότητα αλλά στη φαντασία, ο υποθετικός.
   Οι ήρωες του λογοτεχνικού έργου είναι φανταστικά πρόσωπα.

2. Μεταφορικά: εξαιρετικός, καταπληκτικός, απίθανος.
   Για να επισκεφτείς το Σούλι, ακολουθείς μια φανταστική διαδρομή.

Συνώνυμα: πλασματικός (για την πρώτη σημασία)
Αντίθετα: πραγματικός, υπαρκτός (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: φαντάζομαι, φανταστικά

5. το φάρμακο 💊

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: φάρ-μα-κο

Η λέξη φάρμακο έχει δύο σημασίες:

1. Κάθε ουσία που χρησιμοποιείται για την πρόληψη ή τη θεραπεία μιας ασθένειας.
   Παίρνει φάρμακα, για να του πέσει ο πυρετός.

2. Μεταφορικά: καθετί που μπορεί να προλάβει ή να θεραπεύσει μια δυσάρεστη κατάσταση.
   Η στοργή είναι το καλύτερο φάρμακο για τα γηρατειά.

Σύνθετα: φαρμακοποιός, φαρμακολογία, ποντικοφάρμακο
Οικογένεια Λέξεων: φαρμάκι, φαρμακείο, φαρμακερός, φαρμακώνω, φαρμακευτικός, φαρμακευτική

6. φαύλος, -η, -ο 🔁

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: φαύ-λος

Η λέξη φαύλος έχει μία σημασία:

1. Αυτός που δε διαθέτει ήθος, ο διεφθαρμένος.
   Στα παραμύθια συνήθως οι φαύλοι τιμωρούνται για τις κακές πράξεις που κάνουν.

Συνώνυμα: αχρείος, ανήθικος
Αντίθετα: ηθικός, χρηστός
Σύνθετα: φαυλοκρατία
Οικογένεια Λέξεων: φαύλα, φαυλότητα

Φράσεις:

• Φαύλος κύκλος = για αδιέξοδη κατάσταση

7. φέγγω 🌕

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: φέγ-γω (αόριστος: έφεξα)

Η λέξη φέγγω έχει τέσσερις σημασίες:

1. Ρίχνω φως σε κάποιον ή κάτι.
   Φέξε μου με το φακό, γιατί έχει πυκνό σκοτάδι.

2. Εκπέμπω φως, είμαι φωτεινός.
   Το φεγγάρι φέγγει ολόγιομο στον ουρανό.

3. Μεταφορικά: αδυνατίζω υπερβολικά.
   Έφεξε από την πείνα και δεν του κάνουν τα ρούχα.

4. Απρόσωπα: ξημερώνει, γλυκοχαράζει.
   Ξεκινούν καθημερινά για τη δουλειά, δυο ώρες προτού να φέξει.

Σύνθετα: φεγγοβολώ
Οικογένεια Λέξεων: φέξη, φέξιμο

Φράσεις:

• Μου 'φεξε = για κάτι ανέλπιστα καλό
• Φέξε μου και γλίστρησα = για βοήθεια που δεν προσφέρεται στην ώρα της

8. η φειδώ 🐷

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: φει-δώ

Η λέξη φειδώ έχει μία σημασία:

1. Μετρημένη κατανάλωση, αποφυγή σπατάλης.
   Διαχειρίζεται τα χρήματά του με μεγάλη φειδώ.

Συνώνυμα: οικονομία
Αντίθετα: σπατάλη
Οικογένεια Λέξεων: φείδομαι, φειδωλός

9. φέρνω 🎒

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: φέρ-νω (αόριστος: έφερα)

Η λέξη φέρνω έχει έξι σημασίες:

1. Παίρνω κάτι από ένα μέρος και το πηγαίνω σε άλλο, μεταφέρω, κουβαλώ.
   Φέρε μου, σε παρακαλώ, το λεξικό από τη βιβλιοθήκη.

2. Εισάγω κάτι από άλλον τόπο.
   Έφεραν καφέ από τη μακρινή Βραζιλία.

3. Οδηγώ κάποιον ή κάτι κάπου.
   Μας έφερε στο κέντρο της πόλης από έναν πιο σύντομο δρόμο.

4. Προβάλλω, διατυπώνω.
   Σε κάθε συζήτηση φέρνει αντιρρήσεις.

5. Αποφέρω, αποδίδω.
   Η εργασία αυτή του έφερε πολλά κέρδη.

6. Στη μέση φωνή («φέρομαι»): συμπεριφέρομαι.
   Ο Γιάννης φέρεται πάντοτε με σεβασμό προς τους ηλικιωμένους.

Συνώνυμα: κομίζω (για την πρώτη σημασία) · επιφέρω (για την πέμπτη)
Σύνθετα: αναφέρω, μεταφέρω, διαφέρω, προφέρω, λογοφέρνω
Οικογένεια Λέξεων: φέρσιμο, φόρος, φορείο, φορέας, φορητός, φόρτος

Φράσεις:

• Φέρνω τον κατακλυσμό = βλέπω τα πράγματα με απαισιοδοξία
• Φέρνω κάτι στο φως = αποκαλύπτω
• Φέρνω στον κόσμο = γεννώ
• Τα φέρνω βόλτα = τα βγάζω πέρα οικονομικά
• Μου την έφερε = με εξαπάτησε
• Φέρνω κάποιον στο αμήν = εξαντλώ την υπομονή του

Παροιμία:

• Όσα φέρνει η ώρα, δεν τα φέρνει ο χρόνος

10. η φήμη 📢

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: φή-μη

Η λέξη φήμη έχει τρεις σημασίες:

1. Ανεπιβεβαίωτη πληροφορία από άγνωστη πηγή που διαδίδεται από στόμα σε στόμα.
   Διαδόθηκε η φήμη ότι θα έχουμε βαρύ χειμώνα.

2. Η καλή ή κακή γνώμη για κάποιον ή κάτι.
   Αυτό το εστιατόριο έχει πολύ καλή φήμη.

3. Το να είναι κανείς ονομαστός, διάσημος.
   Είναι ηθοποιός παγκόσμιας φήμης.

Συνώνυμα: διάδοση (για την πρώτη σημασία) · υπόληψη, εκτίμηση (για τη δεύτερη) · δόξα, αίγλη (για την τρίτη)
Σύνθετα: φημολογία, περίφημος
Οικογένεια Λέξεων: φημίζομαι, φημολογούμαι

11. ο φθόγγος 🔤

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: φθόγ-γος

Η λέξη φθόγγος έχει δύο σημασίες:

1. Στη γραμματική: οι απλές φωνές που παράγονται από τα φωνητικά όργανα και σχηματίζουν τις λέξεις.
   Η ελληνική γλώσσα έχει είκοσι πέντε φθόγγους.

2. Μουσικός ήχος, νότα.
   Οι μουσικοί φθόγγοι είναι επτά.

Οικογένεια Λέξεων: φθογγικός, φθογγολογικός

12. ο φθόνος 😠

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: φθό-νος

Η λέξη φθόνος έχει μία σημασία:

1. Η ζήλια που αισθάνεται κανείς για την ευτυχία του άλλου.
   Οι επιτυχίες του προκάλεσαν μεγάλο φθόνο στους γνωστούς του.

Συνώνυμα: ζήλια, ζηλοφθονία
Οικογένεια Λέξεων: φθονώ, φθονερός

13. η φιλοξενία 🏡

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: φι-λο-ξε-νί-α

Η λέξη φιλοξενία έχει μία σημασία:

1. Υποδοχή και περιποίηση επισκεπτών ή ξένων στο σπίτι ή τον τόπο μας αντίστοιχα.
   Πέρυσι επισκεφτήκαμε τους συγγενείς μας στην Έδεσσα και η φιλοξενία τους θα μας μείνει αξέχαστη.

Οικογένεια Λέξεων: φιλόξενος, φιλοξενώ

14. φιλότιμος, -η, -ο 🎖️

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: φι-λό-τι-μος

Η λέξη φιλότιμος έχει δύο σημασίες:

1. Αυτός που έχει έντονο το αίσθημα τιμής και αξιοπρέπειας.
   Ήταν ένας ιδιαίτερα φιλότιμος προπονητής, ώστε παραιτήθηκε αμέσως μετά τη βαριά ήττα της ομάδας του.

2. Αυτός που εκτελεί με προθυμία και ευσυνειδησία τα καθήκοντα και την εργασία του.
   Βελτιώθηκε στα Μαθηματικά χάρη στις δικές του φιλότιμες προσπάθειες.

Συνώνυμα: εύθικτος (για την πρώτη σημασία) · ευαίσθητος, ευσυνείδητος (για τη δεύτερη)
Αντίθετα: αναίσθητος (για την πρώτη σημασία) · ασυνείδητος (και για τις δύο)
Οικογένεια Λέξεων: φιλότιμο, φιλότιμα, φιλοτιμία, φιλοτιμούμαι

15. η φορά ➡️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: φο-ρά

Η λέξη φορά έχει δύο σημασίες:

1. Κατεύθυνση προς την οποία κινείται κάτι.
   Σήμερα ο άνεμος έχει φορά από βορρά προς νότο.

2. Η χρονική στιγμή, η περίοδος.
   Οι δυο μας έχουμε συναντηθεί άλλες τρεις φορές.

Συνώνυμα: πορεία, εξέλιξη (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: επαναφορά
Οικογένεια Λέξεων: φέρω, φέρομαι

Φράσεις:

• Μια φορά κι έναν καιρό = κάποτε
• Η φορά των πραγμάτων = ο τρόπος που εξελίσσεται η κατάσταση

16. ο φόρος 💰

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: φό-ρος

Η λέξη φόρος έχει μία σημασία:

1. Το χρηματικό ποσό που καταβάλλουν οι φορολογούμενοι στο κράτος ή στους δήμους που ανήκουν.
   Οι πολίτες με μικρά εισοδήματα πληρώνουν λιγότερους φόρους στο κράτος.

Συνώνυμα: δασμός, φορολογία
Σύνθετα: φορολογώ, φορολογία, φοροδιαφυγή, φοροαπαλλαγή, φοροφυγάς
Οικογένεια Λέξεων: φέρω, φορά

Φράσεις:

• Φόρος τιμής = το να τιμήσουμε κάποιον για μια σπουδαία πράξη
• Φόρος αίματος = θάνατος πολλών ανθρώπων