Οι λέξεις μας με Σ: Μέρος 2ο 🚏

Το Σ συνεχίζει! Αυτή τη φορά μας φέρνει είκοσι εφτά λέξεις, από το «σταματώ» μέχρι τη «συζήτηση». Θα βρεις μέσα τον σταυρό και τα σταφύλια, τον στρατό και τον στίβο, τη στιγμή και τη στροφή.

Σε κάθε λέξη θα δεις: τι είδος λέξη είναι, πώς χωρίζεται σε συλλαβές, τι σημαίνει, πώς μπαίνει σε πρόταση, ποιες λέξεις είναι συγγενείς της και ποιες φράσεις φτιάχνει.

Αν κάποια λέξη είναι υπογραμμισμένη, ακούμπησε πάνω της: θα σου πει από πού ήρθε!

1. σταματώ 🛑

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: στα-μα-τώ (αόριστος: σταμάτησα)

Η λέξη σταματώ έχει δύο σημασίες:

1. Αμετάβατο: παύω να κινούμαι ή να λειτουργώ, στέκομαι.
   Το τρένο σταμάτησε στο σταθμό Θεσσαλονίκης.

2. Μεταβατικό: κάνω κάποιον ή κάτι να διακόψει την πορεία του.
   Ο τροχονόμος σταμάτησε την κυκλοφορία των αυτοκινήτων.

Συνώνυμα: ακινητοποιώ (για τη δεύτερη σημασία)
Αντίθετα: συνεχίζω, εξακολουθώ (και για τις δύο σημασίες)

Φράσεις:

• Σταματά το βλέμμα μου σε κάτι = κάτι μου τραβάει την προσοχή

2. η στάση 🚏

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: στά-ση

Η λέξη στάση έχει τέσσερις σημασίες:

1. Το προσωρινό σταμάτημα και ο τόπος που σταματούν για λίγο τα μεταφορικά μέσα, για την αποβίβαση ή επιβίβαση επιβατών.
   Το αστικό λεωφορείο κάνει στάση μπροστά στο Δημαρχείο.

2. Η θέση του σώματος.
   Οι στρατιώτες στέκονται σε στάση προσοχής, όταν χαιρετούν τους αξιωματικούς.

3. Μεταφορικά: ο τρόπος με τον οποίο συμπεριφέρεται κάποιος.
   Η στάση του απέναντί μου ήταν πάντοτε φιλική.

4. Μεταφορικά: εξέγερση, ανταρσία, κίνημα.
   Έγινε στάση στις φυλακές των κρατουμένων.

Σύνθετα: κατάσταση, ένσταση, ανάσταση, διάσταση, παράσταση, αντίσταση, περίσταση, σύσταση
Οικογένεια Λέξεων: στασιάζω, στασιαστής, στάσιμος, στασιμότητα

Φράσεις:

• Στάση του Νίκα = επανάσταση με σκοπό την ανατροπή του Ιουστινιανού

3. ο σταυρός ✝️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: σταυ-ρός

Η λέξη σταυρός έχει δύο σημασίες:

1. Δύο δοκάρια κάθετα μεταξύ τους, πάνω στα οποία σταυρώθηκε ο Χριστός και που από τότε αποτελεί το ιερό σύμβολο της χριστιανικής θρησκείας.
   Ο Χριστός ανέβηκε στο Γολγοθά, μεταφέροντας στους ώμους του το σταυρό του μαρτυρίου.

2. Το σχήμα του σταυρού που γίνεται με τα τρία δάκτυλα του δεξιού χεριού.
   Κατά τη Θεία Λειτουργία οι πιστοί κάνουν πολλές φορές το σταυρό τους.

Σύνθετα: σταυροδρόμι, σταυρόλεξο, σταυροπόδι, σταυροφόρος, σταυροκοπιέμαι, σταυραετός
Οικογένεια Λέξεων: σταυρώνω, σταύρωμα, σταύρωση, σταυρωτός, σταυρουδάκι

Φράσεις:

• Με το σταυρό στο χέρι = τίμια, χωρίς αδικίες
• Ερυθρός Σταυρός = διεθνής ανθρωπιστικός οργανισμός
• Σταυρός προτίμησης = το σημάδι που σημειώνει ο ψηφοφόρος στο ψηφοδέλτιο δίπλα από το όνομα του υποψηφίου που προτιμάει

4. το σταφύλι 🍇

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: στα-φύ-λι

Η λέξη σταφύλι έχει μία σημασία:

1. Ο καρπός του κλήματος που τρώγεται ως φρούτο και χρησιμοποιείται για την παραγωγή κρασιού ή σταφίδας.
   Έκοψε τα ώριμα σταφύλια από το αμπέλι του, για να τα βγάλει κρασί.

Σύνθετα: σταφυλόκοκκος
Οικογένεια Λέξεων: σταφυλή

5. το στάχυ 🌾

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: στά-χυ

Η λέξη στάχυ έχει μία σημασία:

1. Το πάνω μέρος κυρίως του σιταριού, στο οποίο συμπεριλαμβάνεται ο καρπός και το άγανο.
   Για πολλές ημέρες οι αγρότες θέριζαν τα κίτρινα στάχυα στα χωράφια τους.

Σύνθετα: σταχυολογώ
Οικογένεια Λέξεων: σταχυάζω, στάχυασμα

6. στέκω και στέκομαι 🧍

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: στέ-κω, στέ-κο-μαι (παθητικός αόριστος: στάθηκα)

Η λέξη στέκομαι έχει τρεις σημασίες:

1. Αμετάβατο: είμαι όρθιος.
   Ο μαθητής στάθηκε για αρκετή ώρα μπροστά στον πίνακα.

2. Αμετάβατο: σταματώ, παύω να βαδίζω ή να λειτουργώ.
   Στάθηκε στην άκρη του δρόμου, για να ξεκουραστεί.

3. Απρόσωπο: είναι σωστό, ταιριάζει, ευσταθεί.
   Νομίζω ότι δε στέκει να λες τέτοια πράγματα.

Αντίθετα: κάθομαι (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: αντιστέκομαι, κοντοστέκομαι, συμπαραστέκομαι

Φράσεις:

• Στέκομαι δίπλα σε κάποιον = συμπαραστέκομαι
• Στέκομαι στα νύχια = είμαι έτοιμος για καβγά

7. στέλνω 📮

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: στέλ-νω (αόριστος: έστειλα)

Η λέξη στέλνω έχει μία σημασία:

1. Μεταβατικό: φροντίζω ώστε να φτάσει κάτι σε κάποιον ή να φτάσει κάποιος σε άλλο μέρος.
   Του στείλαμε ένα δέμα με το ταχυδρομείο.
   Τον έστειλαν να σπουδάσει στη Ρόδο.

Συνώνυμα: αποστέλλω
Σύνθετα: ξαποστέλνω
Οικογένεια Λέξεων: στολή, στόλος

8. στερώ 🚫

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: στε-ρώ (αόριστος: στέρησα)

Η λέξη στερώ έχει δύο σημασίες:

1. Μεταβατικό: αφαιρώ κάτι από κάποιον που το έχει ανάγκη.
   Το δικαστήριο του στέρησε τη δυνατότητα εξόδου από τη χώρα.

2. Στη μορφή «στερούμαι»: μου λείπει κάποιος ή κάτι αναγκαίο.
   Στερήθηκε το χωριό του, επειδή έπρεπε να ζήσει στην Αθήνα.

Συνώνυμα: αποστερώ (για την πρώτη σημασία)
Αντίθετα: παρέχω, χορηγώ (για την πρώτη σημασία) · διαθέτω, έχω (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: αποστερούμαι
Οικογένεια Λέξεων: στέρηση, στερητικός, στέρημα

9. η στήλη 🏛️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: στή-λη

Η λέξη στήλη έχει δύο σημασίες:

1. Μακρόστενη όρθια πλάκα από μάρμαρο ή άλλο υλικό, όπου είναι χαραγμένες επιγραφές ή άλλα στοιχεία.
   Στην ανασκαφή βρέθηκαν πολλές αρχαίες στήλες με επιγραφές και παραστάσεις.

2. Τμήμα σελίδας σε βιβλίο, περιοδικό ή εφημερίδα.
   Η δεξιά στήλη της σχολικής εφημερίδας περιλαμβάνει θέματα περιβάλλοντος.

Συνώνυμα: κολώνα (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: δίστηλος, τρίστηλος

Φράσεις:

• Έμεινε στήλη άλατος = έμεινε ακίνητος και αμίλητος από έκπληξη

10. στηρίζω 🧱

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: στη-ρί-ζω (αόριστος: στήριξα)

Η λέξη στηρίζω έχει δύο σημασίες:

1. Μεταβατικό: κρατάω κάποιον ή κάτι σταθερό ή όρθιο, στερεώνω.
   Στήριξαν τη γέφυρα με μεγάλες κολόνες.

2. Μεταφορικά: ενισχύω, υποστηρίζω κάποιον ή κάτι.
   Οι γονείς στήριξαν ηθικά και οικονομικά το παιδί τους.

Συνώνυμα: υποστυλώνω, υποβαστάζω (για την πρώτη σημασία) · βοηθώ (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: υποστηρίζω
Οικογένεια Λέξεων: στήριξη, στήριγμα

Φράσεις:

• Στηρίξου πάνω μου = να μου έχεις εμπιστοσύνη

11. ο στίβος 🏃

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: στί-βος

Η λέξη στίβος έχει τρεις σημασίες:

1. Μέρος σταδίου κατάλληλο για τη διεξαγωγή αθλητικών αγώνων.
   Όλες οι ομάδες παρέλασαν στο στίβο του σταδίου.

2. Τα αγωνίσματα του κλασικού αθλητισμού.
   Το τριπλούν είναι αγώνισμα του στίβου.

3. Μεταφορικά: πολιτικό ή πνευματικό πεδίο δράσης και συναγωνισμού.
   Ρίχτηκε με επιτυχία στον πολιτικό στίβο.

Συνώνυμα: κονίστρα (για τη δεύτερη σημασία)

12. η στιγμή ⏱️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: στιγ-μή

Η λέξη στιγμή έχει δύο σημασίες:

1. Ελάχιστο διάστημα χρόνου.
   Η αστραπή διαρκεί μόνο μια στιγμή.

2. Κατάλληλος χρόνος, ευκαιρία.
   Το καλοκαίρι ήταν η κατάλληλη στιγμή, για να επισκεφτούμε την Πόλη.

Σύνθετα: στιγμιότυπο
Οικογένεια Λέξεων: στιγμιαίος, στιγμιαία (επίρρημα)

Φράσεις:

• Από στιγμή σε στιγμή = σε λίγο
• Στη στιγμή = αμέσως
• Μέχρι στιγμής = μέχρι τώρα
• Για μια στιγμή = για ορισμένο χρονικό διάστημα

13. ο στίχος 📜

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: στί-χος

Η λέξη στίχος έχει δύο σημασίες:

1. Καθεμιά από τις σειρές ενός ποιήματος.
   Κάθε στροφή του Εθνικού Ύμνου αποτελείται από τέσσερις στίχους.

2. Καθεμιά από τις σειρές ενός κειμένου.
   Μετέφρασε από τα αρχαία ελληνικά ένα κείμενο δεκαπέντε στίχων.

Συνώνυμα: αράδα (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: στιχουργός, στιχογράφος, στιχομυθία, στιχοπλόκος, δίστιχο, τρίστιχο

14. το στοιχείο 🔤

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: στοι-χεί-ο

Η λέξη στοιχείο έχει πέντε σημασίες:

1. Καθένα από τα απλά μέρη από τα οποία αποτελείται ένα πράγμα.
   Ο τόπος γέννησης είναι ένα από τα στοιχεία της ταυτότητας.

2. Στη χημεία: κάθε σώμα που δεν μπορεί να διασπαστεί περαιτέρω με χημικά μέσα.
   Το οξυγόνο και το υδρογόνο είναι χημικά στοιχεία.

3. Ανεξέλεγκτες δυνάμεις της φύσης, όπως ο κεραυνός, η θύελλα και άλλα.
   Τα στοιχεία της φύσης κρύβουν συχνά μεγάλους κινδύνους.

4. Τυπογραφικός χαρακτήρας, γράμμα.
   Έγραψα την πρόσκληση για τα γενέθλιά μου με πλάγια τυπογραφικά στοιχεία.

5. Στον πληθυντικό: ονοματεπώνυμο και διεύθυνση κάποιου.
   Έγραψε όλα τα στοιχεία του στην αίτηση που υπέβαλε στη Νομαρχία.

Σύνθετα: στοιχειοθετώ, στοιχειοθεσία, στοιχειοθέτηση
Οικογένεια Λέξεων: στοιχειώδης, στοίχιση

Φράσεις:

• Βρίσκεται στο στοιχείο του = τον ευνοούν οι συνθήκες

15. στολίζω 🎄

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: στο-λί-ζω (αόριστος: στόλισα)

Η λέξη στολίζω έχει μία σημασία:

1. Μεταβατικό: διακοσμώ ένα χώρο ή ένα αντικείμενο.
   Στόλισαν το σχολείο για τη χριστουγεννιάτικη γιορτή.

Συνώνυμα: καλλωπίζω, εξωραΐζω
Σύνθετα: σημαιοστολίζω
Οικογένεια Λέξεων: στόλισμα, στολισμός

16. ο στρατός 🎖️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: στρα-τός

Η λέξη στρατός έχει μία σημασία:

1. Οργανωμένο σύνολο οπλισμένων ανθρώπων μιας χώρας, που φροντίζει για την άμυνά της και συμμετέχει σε πολεμικές επιχειρήσεις.
   Το 1940 ο ελληνικός στρατός υπερασπίστηκε με γενναιότητα το έδαφος της πατρίδας.

Συνώνυμα: στράτευμα
Σύνθετα: στρατάρχης, στρατηγός, στρατηλάτης, στρατοδικείο, στρατολογία, στρατόπεδο, στρατονομία
Οικογένεια Λέξεων: στρατεύομαι, στράτευση, στρατεύσιμος, στρατιά, στρατώνας, στρατιώτης, στρατιωτικός

17. στρογγυλός, -ή, -ό ⚽

Είδος: Επίθετο (λέγεται και στρόγγυλος)
Συλλαβές: στρογ-γυ-λός

Η λέξη στρογγυλός έχει δύο σημασίες:

1. Που έχει σχήμα κυκλικό ή σφαιρικό.
   Η ρόδα του αυτοκινήτου είναι στρογγυλή.

2. Ακέραιος αριθμός, χωρίς δεκαδικούς ή κλάσματα.
   Πλήρωσε στρογγυλά εκατό ευρώ.

Σύνθετα: ολοστρόγγυλος, στρογγυλοποίηση, στρογγυλοπρόσωπος
Οικογένεια Λέξεων: στρογγυλά (επίρρημα), στρογγύλεμα, στρογγυλεύω

Φράσεις:

• Συζήτηση στρογγυλής τραπέζης = συζήτηση στην οποία εκφράζονται ισότιμα διάφορες απόψεις

18. η στροφή 🔄

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: στρο-φή

Η λέξη στροφή έχει τρεις σημασίες:

1. Ολοκληρωμένη περιστροφική κίνηση.
   Έκανε μια στροφή γύρω από τον εαυτό του.

2. Αλλαγή κατεύθυνσης, γύρισμα, καμπή.
   Το λεωφορείο έκανε στροφή και γύρισε στο πρακτορείο.

3. Ομάδα από δύο ή περισσότερους στίχους.
   Ο Εθνικός μας Ύμνος αποτελείται από 158 στροφές.

Συνώνυμα: περιστροφή, βόλτα (για την πρώτη σημασία) · στρίψιμο (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: αποστροφή, επιστροφή, στροφόμετρο
Οικογένεια Λέξεων: στρέφω, στρέψη

Φράσεις:

• Παίρνει στροφές = είναι έξυπνος

19. στρώνω 🛏️

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: στρώ-νω (αόριστος: έστρωσα)

Η λέξη στρώνω έχει τρεις σημασίες:

1. Μεταβατικό: καλύπτω μια επιφάνεια με κάτι.
   Έστρωσαν την κουζίνα του σπιτιού με πλακάκια.

2. Αμετάβατο: γίνομαι καλύτερος, βελτιώνομαι.
   Το τελευταίο διάστημα έστρωσε η δουλειά του.

3. Στη μορφή «στρώνομαι»: αφοσιώνομαι, ασχολούμαι με ζήλο.
   Κατά την περίοδο των εξετάσεων στρώθηκε στο διάβασμα.

Συνώνυμα: ξεστρώνω (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: ασφαλτοστρώνω, καταστρώνω, ξεστρώνω
Οικογένεια Λέξεων: στρώμα, στρώση, στρώσιμο, στρωσίδι, στρωτά (επίρρημα)

Παροιμία:

• Όπως στρώσεις, θα κοιμηθείς

20. ο στύλος 🏗️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: στύ-λος

Η λέξη στύλος έχει μία σημασία:

1. Κολόνα.
   Η Δ.Ε.Η. χρησιμοποιεί και ξύλινους στύλους για τη μεταφορά του ηλεκτρικού ρεύματος.

Συνώνυμα: κίονας
Σύνθετα: στυλοβάτης
Οικογένεια Λέξεων: στυλώνω, στύλωμα, στύλωση

21. ο συγγραφέας, η συγγραφέας 📖

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: συγ-γρα-φέ-ας

Η λέξη συγγραφέας έχει μία σημασία:

1. Αυτός που έγραψε ένα λογοτεχνικό ή επιστημονικό έργο σε πεζό λόγο.
   Ο Παπαδιαμάντης είναι ένας πολύ γνωστός συγγραφέας.

Οικογένεια Λέξεων: συγγράφω, συγγραφή, συγγραφικός, σύγγραμμα

22. συγκεκριμένος, -η, -ο 🎯

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: συ-γκε-κρι-μέ-νος

Η λέξη συγκεκριμένος έχει μία σημασία:

1. Σαφής, ακριβής, ξεκάθαρος.
   Η Τροχαία έκανε συγκεκριμένες προτάσεις, για να αντιμετωπιστεί το κυκλοφοριακό πρόβλημα της Θεσσαλονίκης.

Αντίθετα: γενικός, αόριστος, ασαφής, αφηρημένος
Οικογένεια Λέξεων: συγκεκριμένα (επίρρημα)

23. συγκεντρώνω 👥

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: συ-γκε-ντρώ-νω (αόριστος: συγκέντρωσα)

Η λέξη συγκεντρώνω έχει δύο σημασίες:

1. Μεταβατικό: μαζεύω πολλά πρόσωπα ή πράγματα σε ορισμένο σημείο, συναθροίζω.
   Η διευθύντρια συγκέντρωσε τους μαθητές και τους μίλησε για το πρόγραμμα της εκδρομής.

2. Στη μορφή «συγκεντρώνομαι»: αφοσιώνομαι απερίσπαστος σε κάτι.
   Συγκεντρώσου στο στόχο σου και σίγουρα θα τα καταφέρεις.

Αντίθετα: σκορπίζω (για την πρώτη σημασία) · αφαιρούμαι (για τη δεύτερη)
Οικογένεια Λέξεων: συγκέντρωση, συγκεντρωτικός

Φράσεις:

• Συγκεντρώσου = πρόσεξε

24. η συγκοινωνία 🚌

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: συ-γκοι-νω-νί-α

Η λέξη συγκοινωνία έχει μία σημασία:

1. Η μεταφορά ανθρώπων και πραγμάτων από τόπο σε τόπο, καθώς και τα μέσα μεταφοράς.
   Πολλά ορεινά χωριά δεν έχουν τακτική συγκοινωνία.

Σύνθετα: συγκοινωνιολόγος
Οικογένεια Λέξεων: συγκοινωνώ, συγκοινωνιακός

25. τα συγχαρητήρια 🎉

Είδος: Ουσιαστικό (μόνο στον πληθυντικό)
Συλλαβές: συγ-χα-ρη-τή-ρι-α

Η λέξη συγχαρητήρια έχει μία σημασία:

1. Γραπτή ή προφορική έκφραση χαράς σε κάποιον για κάτι ευχάριστο που του συνέβη.
   Τα θερμά μου συγχαρητήρια για την επιτυχία σου στο Πανεπιστήμιο.

Αντίθετα: συλλυπητήρια
Οικογένεια Λέξεων: συγχαίρω, συγχαρητήριος

26. η σύγχυση 😵

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: σύγ-χυ-ση

Η λέξη σύγχυση έχει δύο σημασίες:

1. Ανακάτεμα, μπέρδεμα.
   Κάποιες φορές οι κανόνες των παιχνιδιών δημιουργούν σύγχυση στα παιδιά.

2. Ψυχική αναστάτωση, στενοχώρια.
   Βρισκόταν σε σύγχυση και δεν ήξερε τι έλεγε.

Οικογένεια Λέξεων: συγχύζω

27. η συζήτηση 💬

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: συ-ζή-τη-ση

Η λέξη συζήτηση έχει μία σημασία:

1. Ανταλλαγή απόψεων για ένα συγκεκριμένο θέμα με σκοπό την επίλυσή του, διάλογος.
   Οργανώθηκε μια δημόσια συζήτηση με θέμα το περιβάλλον.

Οικογένεια Λέξεων: συζητώ, συζητητής, συζητήσιμος

Φράσεις:

• Δε σηκώνω συζήτηση = είμαι απόλυτος στις απόψεις μου
• Είναι υπό συζήτηση = για κάτι που το εξετάζουμε ακόμη