Οι λέξεις μας με Π — Μέρος 1ο 🅿️

Το Π είναι ένα από τα πιο «πολυάσχολα» γράμματα της γλώσσας μας! Εδώ θα γνωρίσεις είκοσι τέσσερις λέξεις που ξεκινούν από πα- και πα-ρ-: από το πάθος και το πανηγύρι μέχρι το παραμύθι, την παροιμία και το παρόν.

Σε κάθε λέξη θα δεις: τι είδος λέξη είναι, πώς χωρίζεται σε συλλαβές, τι σημαίνει, πώς μπαίνει σε πρόταση, ποιες λέξεις είναι συγγενείς της και ποιες φράσεις φτιάχνει.

Αν κάποια λέξη είναι υπογραμμισμένη, ακούμπησε πάνω της: θα σου πει από πού ήρθε!

1. το πάθος 💔

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: πά-θος

Η λέξη πάθος έχει δύο σημασίες:

1. Βάσανα, μαρτύριο.
   Η Μ. Εβδομάδα είναι η Εβδομάδα των Παθών του Χριστού.

2. Έντονη επιθυμία για κάτι.
   Έχει μεγάλο πάθος με τη συλλογή παλιών αντικειμένων.

Σύνθετα: παθολογία, παθολόγος, παθογόνος
Οικογένεια Λέξεων: πάσχω, πάθημα, παθητικός

2. παιδεύω 😤

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: παι-δεύ-ω (αόριστος: παίδεψα)

Η λέξη παιδεύω έχει μία σημασία:

1. Μεταβατικά: ταλαιπωρώ, καταπονώ κάποιον.
   Τον παίδεψε πολύ η λύση του προβλήματος των Μαθηματικών.

Συνώνυμα: βασανίζω
Σύνθετα: εκπαιδεύω, μετεκπαιδεύω
Οικογένεια Λέξεων: παίδεμα, παιδεμός, παιδεία, απαίδευτος

3. παίρνω ✋

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: παίρ-νω (αόριστος: πήρα)

Η λέξη παίρνω έχει πέντε σημασίες:

1. Μεταβατικά: πιάνω κάτι με το χέρι μου.
   Πήρε το βιβλίο και το έβαλε στην τσάντα του.

2. Κλέβω, αρπάζω.
   Του πήραν το πορτοφόλι από την τσέπη.

3. Αγοράζω.
   Πήραμε καινούργιο αυτοκίνητο.

4. Χρησιμοποιώ μεταφορικό μέσο.
   Πήρε το τρένο και πήγε στη Θεσσαλονίκη.

5. Κυριεύω.
   Οι εχθροί πήραν το κάστρο ύστερα από μεγάλη πολιορκία.

Σύνθετα: αποπαίρνω, ξαναπαίρνω, συνεπαίρνω
Οικογένεια Λέξεων: πάρσιμο

Φράσεις:

• Πήραν τα μυαλά του αέρα = ξιπάστηκε, το πήρε επάνω του
• Το πήρε πολύ πάνω του = υπερηφανεύεται
• Παίρνω τα μέτρα μου = προσέχω

4. πανελλήνιος, -ια, -ιο 🇬🇷

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: πα-νελ-λή-νι-ος

Η λέξη πανελλήνιος έχει δύο σημασίες:

1. Αυτός που ανήκει ή αναφέρεται σε όλους τους Έλληνες.
   Ξεκίνησαν οι πανελλήνιοι αγώνες στίβου.

2. Στο ουδέτερο «το πανελλήνιο»: το σύνολο των Ελλήνων, όλη η Ελλάδα.
   Το ποιητικό έργο του Γιάννη Ρίτσου είναι γνωστό στο πανελλήνιο.

Σύνθετα: πανελληνιονίκης
Οικογένεια Λέξεων: πανελλήνια, πανελληνίως

5. το πανηγύρι 🎪

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: πα-νη-γύ-ρι

Η λέξη πανηγύρι έχει δύο σημασίες:

1. Ομαδική γιορτή προς τιμή ενός αγίου.
   Στο πανηγύρι της Παναγίας της Τήνου μαζεύονται προσκυνητές από όλη την Ελλάδα.

2. Ομαδική διασκέδαση, γλέντι.
   Στην ονομαστική του εορτή έκανε μεγάλο πανηγύρι.

Σύνθετα: εμποροπανήγυρη, ζωοπανήγυρη
Οικογένεια Λέξεων: πανηγυρίζω, πανηγυρισμός, πανηγυριώτης

6. παράγω 🏭

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: πα-ρά-γω (αόριστος: παρήγαγα)

Η λέξη παράγω έχει δύο σημασίες:

1. Μεταβατικά: γεννάω, βγάζω σε μεγάλη ποσότητα.
   Ο τόπος μας παράγει κυρίως οπωροκηπευτικά.

2. Στη μέση φωνή: δημιουργώ, συγγράφω, συνθέτω.
   Τα τελευταία χρόνια έχει παραχθεί ένα σπουδαίο λογοτεχνικό έργο.

Σύνθετα: αναπαράγω
Οικογένεια Λέξεων: παραγωγή, παραγωγός, παραγωγικός, παραγωγικότητα

7. το παράδειγμα 💡

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: πα-ρά-δειγ-μα

Η λέξη παράδειγμα έχει δύο σημασίες:

1. Κάθε συγκεκριμένη περίπτωση που χρησιμοποιούμε για να γίνει κατανοητό κάτι που είναι γενικό και αφηρημένο.
   Χρησιμοποίησε ένα εύστοχο παράδειγμα, για να κάνει κατανοητά αυτά που έλεγε.

2. Κατάλληλο πρότυπο να το μιμηθούμε ή να το αποφύγουμε.
   Ο μεγαλύτερος αδερφός έδινε πάντοτε το καλό παράδειγμα στα μικρότερα αδέρφια του.

Οικογένεια Λέξεων: παραδειγματίζω, παραδειγματικός, παραδειγματικά

Φράσεις:

• Παράδειγμα προς αποφυγήν = για κάτι που πρέπει να το αποφεύγουμε

8. παραδέχομαι 🙋

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: πα-ρα-δέ-χο-μαι (αόριστος: παραδέχτηκα)

Η λέξη παραδέχομαι έχει δύο σημασίες:

1. Μεταβατικά: δέχομαι κάτι ως αληθινό ή σωστό, συμφωνώ, εγκρίνω.
   Παραδέχομαι ότι έκανα λάθος στην επιλογή μου.

2. Κρίνω κάποιον άξιο.
   Τον παραδέχομαι για τις γνώσεις του στη Φυσική.

Συνώνυμα: αποδέχομαι, επιδοκιμάζω (για την πρώτη σημασία) · αναγνωρίζω (για τη δεύτερη)
Αντίθετα: αρνούμαι, απορρίπτω (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: παραδεκτός, παραδοχή

9. παραδίδω και παραδίνω 📦

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: πα-ρα-δί-δω (αόριστος: παρέδωσα)

Η λέξη παραδίδω έχει τέσσερις σημασίες:

1. Μεταβατικά: δίνω κάτι σε κάποιον που του ανήκει.
   Ο ταχυδρόμος παρέδωσε το γράμμα στον παραλήπτη.

2. Μεταβιβάζω αξίωμα ή υπηρεσία στον αντικαταστάτη μου.
   Πριν ο υπάλληλος αναλάβει τα νέα του καθήκοντα, παρέδωσε πρώτα στον αντικαταστάτη του.

3. Διδάσκω.
   Ο δάσκαλος παραδίδει μαθηματικά στους μαθητές του σχεδόν καθημερινά.

4. Στη μέση φωνή: αιχμαλωτίζομαι με τη θέλησή μου, υποκύπτω.
   Οι γυναίκες του Ζαλόγγου αρνήθηκαν να παραδοθούν και έπεσαν στον γκρεμό.

Αντίθετα: παραλαμβάνω (για την πρώτη σημασία) · αντιστέκομαι (για την τέταρτη)
Οικογένεια Λέξεων: παράδοση, παραδοσιακός, παραδοτέος

10. παραιτούμαι 🚪

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: πα-ραι-τού-μαι (αόριστος: παραιτήθηκα)

Η λέξη παραιτούμαι έχει δύο σημασίες:

1. Μεταβατικά: εγκαταλείπω με τη θέλησή μου κάποια θέση, αξίωμα ή δικαίωμα που έχω.
   Παραιτήθηκε από τη θέση του διευθυντή για οικογενειακούς λόγους.

2. Παύω να ενδιαφέρομαι για κάτι.
   Δε θα παραιτηθούμε από τον αγώνα για καλύτερες συνθήκες εργασίας.

Οικογένεια Λέξεων: παραίτηση

11. παρακαλώ 🙏

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: πα-ρα-κα-λώ (αόριστος: παρακάλεσα)

Η λέξη παρακαλώ έχει δύο σημασίες:

1. Μεταβατικά: ζητώ ευγενικά από κάποιον να κάνει κάτι.
   Παρακάλεσε τον προϊστάμενό του να του δώσει άδεια.

2. Κάνω δέηση στο Θεό.
   Παρακαλώ το Θεό να έχει καλά όλο τον κόσμο.

Συνώνυμα: προσεύχομαι (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: θερμοπαρακαλώ
Οικογένεια Λέξεων: παράκληση, παρακλητικός, παρακαλεστός

12. παραλαμβάνω και παραλαβαίνω 📬

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: πα-ρα-λαμ-βά-νω (αόριστος: παρέλαβα)

Η λέξη παραλαμβάνω έχει μία σημασία:

1. Μεταβατικά: παίρνω κάτι που μου δίνει ή μου στέλνει κάποιος.
   Παρέλαβα το δέμα από το ταχυδρομείο.
   Η επιχείρηση παρέλαβε καινούργια εμπορεύματα.

Αντίθετα: παραδίνω
Οικογένεια Λέξεων: παραλαβή, παραλήπτης

13. παράλληλος, -η, -ο 🛤️

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: πα-ράλ-λη-λος

Η λέξη παράλληλος έχει δύο σημασίες:

1. Στα μαθηματικά: γραμμές ή επιφάνειες που όσο κι αν προεκταθούν δεν συναντιούνται.
   Δύο κάθετες ευθείες πάνω στην ίδια ευθεία γραμμή είναι παράλληλες μεταξύ τους.

2. Μεταφορικά: αυτός που γίνεται συγχρόνως ή έχει παρόμοια χαρακτηριστικά με άλλον.
   Οι δύο φίλοι ακολούθησαν παράλληλους δρόμους στη ζωή.

Σύνθετα: παραλληλόγραμμο, παραλληλεπίπεδο
Οικογένεια Λέξεων: παράλληλα, παραλλήλως, παραλληλία, παραλληλίζω, παραλληλισμός

Φράσεις:

• Βίοι παράλληλοι = για πρόσωπα που ζουν παρόμοιες καταστάσεις

14. παραμερίζω 👉

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: πα-ρα-με-ρί-ζω (αόριστος: παραμέρισα)

Η λέξη παραμερίζω έχει τρεις σημασίες:

1. Μεταβατικά: βάζω κάτι ή κάποιον στην άκρη.
   Παραμέρισα με τα χέρια μου τις πέτρες, για να περάσει το αυτοκίνητο.

2. Μεταφορικά: βγάζω κάποιον ή κάτι από τη μέση, για να πετύχω ένα σκοπό.
   Τον παραμέρισαν με την ψήφο τους και στη θέση του εκλέχτηκε κάποιος άλλος.

3. Αμετάβατα: πηγαίνω στην άκρη με τη θέλησή μου, κάνω τόπο.
   Παραμερίσαμε όλοι, για να περάσει το ασθενοφόρο.

Συνώνυμα: τραβιέμαι (για την τρίτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: παραμερισμός, παραμέρισμα

15. η παραμονή 🌙

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: πα-ρα-μο-νή

Η λέξη παραμονή έχει δύο σημασίες:

1. Το να μένει κάποιος σε έναν τόπο για μικρό ή μεγάλο διάστημα, διαμονή.
   Κατά την παραμονή του στο Ηράκλειο επισκέφτηκε όλους τους αρχαιολογικούς χώρους.

2. Η προηγούμενη ημέρα σημαντικού γεγονότος ή γιορτής.
   Την παραμονή των Χριστουγέννων και της Πρωτοχρονιάς τα καταστήματα παιχνιδιών έχουν μεγάλη κίνηση.

Οικογένεια Λέξεων: παραμονεύω

16. το παραμύθι 🧚

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: πα-ρα-μύ-θι

Η λέξη παραμύθι έχει δύο σημασίες:

1. Φανταστική διήγηση μαγικών και εξωπραγματικών γεγονότων.
   Τα λαϊκά παραμύθια ξεκινούν συχνά με τη φράση «Κόκκινη κλωστή δεμένη».

2. Μεταφορικά: μεγάλο ψέμα.
   Κανείς δεν πίστευε τα παραμύθια που μας έλεγε.

Συνώνυμα: μύθος (για την πρώτη σημασία) · ψευτιά (για τη δεύτερη)
Οικογένεια Λέξεων: παραμυθάς, παραμυθένιος, παραμυθία, παραμυθιάζω

Φράσεις:

• Παραμύθια της Χαλιμάς = μεγάλα ψέματα

17. παράξενος, -η, -ο 🤨

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: πα-ρά-ξε-νος

Η λέξη παράξενος έχει δύο σημασίες:

1. Για πράγματα: κάτι που προκαλεί την προσοχή, επειδή είναι ασυνήθιστο και ανεξήγητο.
   Ήταν ένα παράξενο μηχάνημα που σφύριζε συνέχεια.

2. Για πρόσωπα: ιδιότροπος, ιδιόρρυθμος στο χαρακτήρα και τη συμπεριφορά.
   Είναι παράξενος άνθρωπος και γκρινιάζει συνέχεια.

Συνώνυμα: περίεργος (και για τις δύο σημασίες) · δύστροπος (για τη δεύτερη)
Αντίθετα: συνηθισμένος, κανονικός (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: παράξενα, παραξενιά, παραξενεύω

18. παρασέρνω και παρασύρω 🌊

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: πα-ρα-σέρ-νω (αόριστος: παρέσυρα)

Η λέξη παρασέρνω έχει δύο σημασίες:

1. Μεταβατικά: παίρνω μαζί μου ή τραβώ με δύναμη κάποιον ή κάτι.
   Το πλημμυρισμένο ποτάμι παρέσυρε ό,τι συνάντησε μπροστά του.

2. Μεταφορικά: βγάζω κάποιον από το σωστό δρόμο.
   Τον παρέσυραν οι κακές παρέες.

Συνώνυμα: συμπαρασύρω (για την πρώτη σημασία) · ξελογιάζω (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: συμπαρασύρω

19. παρατηρώ 🔭

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: πα-ρα-τη-ρώ (αόριστος: παρατήρησα)

Η λέξη παρατηρώ έχει τέσσερις σημασίες:

1. Μεταβατικά: παρακολουθώ κάποιον ή κάτι με προσοχή, εξετάζω.
   Παρατηρούσε τις κινήσεις των πλανητών με το τηλεσκόπιο.

2. Αντιλαμβάνομαι, βλέπω, διαπιστώνω, διακρίνω.
   Παρατήρησα μια σημαντική αλλαγή στη συμπεριφορά σου.

3. Αμετάβατα: γίνεται αντιληπτό, διαπιστώνεται.
   Παρατηρείται διαφοροποίηση των καιρικών φαινομένων.

4. Επικρίνω κάποιον, ελέγχω.
   Τον παρατήρησε για την άσχημη συμπεριφορά του.

Συνώνυμα: κοιτάζω (για την πρώτη σημασία) · σημειώνεται (για την τρίτη) · κατακρίνω (για την τέταρτη)
Οικογένεια Λέξεων: παρατήρηση, παρατηρητής, παρατηρητήριο, παρατηρητικότητα

20. το παρελθόν ⏳

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: πα-ρελ-θόν

Η λέξη παρελθόν έχει δύο σημασίες:

1. Ο χρόνος, το χρονικό διάστημα που πέρασε.
   Οι ιστορικοί μελετούν το παρελθόν.

2. Τα γεγονότα που συνέβησαν σε περασμένους καιρούς.
   Η Ελλάδα έχει ένδοξο παρελθόν.

Συνώνυμα: τα παλιά (για την πρώτη σημασία)
Αντίθετα: παρόν, μέλλον (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: παρελθοντολογία
Οικογένεια Λέξεων: παρελθοντικός

21. παρηγορώ 🤗

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: πα-ρη-γο-ρώ (αόριστος: παρηγόρησα)

Η λέξη παρηγορώ έχει μία σημασία:

1. Μεταβατικά: προσπαθώ να ανακουφίσω κάποιον που είναι λυπημένος με κατάλληλα λόγια ή πράξεις.
   Οι φίλοι του προσπαθούσαν να τον παρηγορήσουν για το ατύχημα που είχε.

Συνώνυμα: καταπραΰνω
Οικογένεια Λέξεων: παρήγορος, παρηγοριά, παρηγορητής, παρηγορητικός

22. η παροιμία 🦉

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: πα-ροι-μί-α

Η λέξη παροιμία έχει μία σημασία:

1. Σύντομη λαϊκή φράση που εκφράζει μια γενικότερη αλήθεια.
   Στην παροιμία «Το μήλο κάτω απ' τη μηλιά θα πέσει» τονίζεται πως το παιδί ακολουθεί το δρόμο των γονιών του.

Σύνθετα: παροιμιογράφος
Οικογένεια Λέξεων: παροιμιακός, παροιμιώδης

23. η παρομοίωση 🐢

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: πα-ρο-μοί-ω-ση

Η λέξη παρομοίωση έχει μία σημασία:

1. Σχήμα λόγου όπου ο ομιλητής ή ο συγγραφέας συγκρίνει κάτι με κάτι άλλο, χρησιμοποιώντας συνήθως το «σαν».
   Την παρομοίωση «Περπατάει αργά σαν τη χελώνα» τη χρησιμοποιούμε για να τονίσουμε τη βραδυπορία κάποιου.

Οικογένεια Λέξεων: παρομοιάζω

24. το παρόν ⏱️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: πα-ρόν

Η λέξη παρόν έχει μία σημασία:

1. Η στιγμή που λέμε ή κάνουμε κάτι, η τωρινή εποχή που ζούμε.
   Ζει το παρόν, κάνοντας σχέδια για το μέλλον.

Οικογένεια Λέξεων: παροντικός, παρουσία

Φράσεις:

• Προς το παρόν = για την ώρα, προσωρινά
• Επί του παρόντος = για την ώρα, προσωρινά