Οι λέξεις μας με Ο 🌅

Το γράμμα Ο μάς φέρνει τριάντα λέξεις γεμάτες ζωή: από τον οδηγό του λεωφορείου μέχρι τα όνειρα που βλέπουμε στον ύπνο μας και τη γραμμή του ορίζοντα εκεί που ο ουρανός ακουμπά τη θάλασσα.

Σε κάθε λέξη θα δεις: τι είδος λέξη είναι, πώς χωρίζεται σε συλλαβές, τι σημαίνει, πώς μπαίνει σε πρόταση, ποιες λέξεις είναι συγγενείς της και ποιες φράσεις φτιάχνει.

Αν κάποια λέξη είναι υπογραμμισμένη, ακούμπησε πάνω της: θα σου πει από πού ήρθε!

1. ο όγκος 📦

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ό-γκος

Η λέξη όγκος έχει δύο σημασίες:

1. Ο χώρος που πιάνει ένα στερεό, υγρό ή αέριο σώμα.
   Η μονάδα μέτρησης του όγκου είναι το κυβικό μέτρο.

2. Μεταφορικά: μεγάλο πλήθος, μεγάλη ποσότητα.
   Οι μαθητές της τελευταίας τάξης έχουν μεγάλο όγκο εργασίας για γράψιμο.

Σύνθετα: ογκόλιθος, ογκολόγος, υπέρογκος
Οικογένεια Λέξεων: ογκίδιο, ογκώδης

2. οδηγώ 🚌

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: ο-δη-γώ (αόριστος: οδήγησα)

Η λέξη οδηγώ έχει δύο σημασίες:

1. Μεταβατικά: χειρίζομαι και κινώ κάποιο όχημα.
   Οδηγούσε το λεωφορείο με μεγάλη προσοχή.

2. Δείχνω το δρόμο σε κάποιον, τον κατευθύνω εκεί που πρέπει.
   Τους οδήγησε στο μοναστήρι μέσα από ένα παλιό μονοπάτι.

Συνώνυμα: καθοδηγώ (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: καθοδηγώ
Οικογένεια Λέξεων: οδήγημα, οδήγηση, οδηγισμός, (καθ)οδηγητής, οδηγήτρια, οδηγία

3. η οδός 🛣️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ο-δός

Η λέξη οδός έχει δύο σημασίες:

1. Δρόμος.
   Μένω στην οδό Σολωμού 44.

2. Μεταφορικά: μέθοδος, ο τρόπος που ενεργεί κάποιος.
   Ακολουθεί τη νόμιμη οδό, για να λύσει τα προβλήματά του.

Σύνθετα: οδοιπόρος, οδοκαθαριστής, άνοδος, είσοδος, έξοδος, πάροδος, πρόοδος, σύνοδος, οδόφραγμα

Φράσεις:

• Καθ' οδόν = κατά τη διάρκεια της πορείας

4. η οικογένεια 👨‍👩‍👧‍👦

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: οι-κο-γέ-νει-α

Η λέξη οικογένεια έχει δύο σημασίες:

1. Ομάδα ατόμων που συνδέονται μεταξύ τους με δεσμούς αίματος και συνήθως ζουν στην ίδια κατοικία.
   Η οικογένειά του αποτελείται από τέσσερα άτομα.

2. Ομάδα ανθρώπων, ζώων, φυτών και πραγμάτων με κοινά χαρακτηριστικά.
   Το λιοντάρι, η τίγρη και ο πάνθηρας ανήκουν στην οικογένεια των αιλουροειδών.

Σύνθετα: οικογενειάρχης
Οικογένεια Λέξεων: οικογενειακός

5. ο οικολόγος, η οικολόγος 🌱

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: οι-κο-λό-γος

Η λέξη οικολόγος έχει μία σημασία:

1. Αυτός που ενδιαφέρεται για τα προβλήματα του περιβάλλοντος και αγωνίζεται για την επίλυσή τους.
   Οι οικολόγοι αγωνίζονται για την προστασία της θάλασσας από τη ρύπανση.

Οικογένεια Λέξεων: οικολογία, οικολογικός

6. η οικονομία 💰

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: οι-κο-νο-μί-α

Η λέξη οικονομία έχει δύο σημασίες:

1. Το σύνολο των δραστηριοτήτων που έχουν σχέση με την παραγωγή και την κατανάλωση των αγαθών.
   Κάθε χώρα ενδιαφέρεται για την ανάπτυξη της οικονομίας της.

2. Το να μην κάνει κανείς πολλά έξοδα.
   Έκανε πολλές οικονομίες, για να σπουδάσει τα παιδιά του.

Αντίθετα: σπατάλη (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: οικονομολόγος
Οικογένεια Λέξεων: (εξ)οικονομώ, οικονόμος, οικονομικός

7. ο οιωνός 🦅

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: οι-ω-νός

Η λέξη οιωνός έχει δύο σημασίες:

1. Μαντικό πουλί που από το πέταγμα και τις κραυγές του οι μάντεις στην αρχαία Ελλάδα προέβλεπαν το μέλλον.
   Το πέταγμα και το κρώξιμο του οιωνού δήλωναν αυτό που θα συνέβαινε στο μέλλον.

2. Συνήθως μεταφορικά: κάθε σημείο που μας επιτρέπει να κάνουμε πρόβλεψη για το μέλλον.
   Οι παγκόσμιοι κωπηλατικοί αγώνες ξεκίνησαν με καλούς οιωνούς.

Συνώνυμα: σημάδι, προμήνυμα (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: οιωνοσκόπος, οιωνοσκοπία

8. ο όλεθρος 💥

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ό-λε-θρος

Η λέξη όλεθρος έχει μία σημασία:

1. Η πλήρης καταστροφή, η ολοκληρωτική φθορά.
   Ο πόλεμος είναι ένας πραγματικός όλεθρος για τους ανθρώπους και το περιβάλλον.

Συνώνυμα: αφανισμός
Αντίθετα: λύτρωση, σωτηρία
Σύνθετα: πανωλεθρία

9. όλος, -η, -ο 🔵

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: ό-λος

Η λέξη όλος έχει δύο σημασίες:

1. Ολόκληρος.
   Μερικές φορές χρειάζεται να ταξιδεύει όλη την ημέρα, για να φτάσει στον προορισμό του.

2. Με άρθρο: ολικός, συνολικός.
   Η όλη εργασία για την έκδοση του βιβλίου τελειώνει σύντομα.

Συνώνυμα: πλήρης, ακέραιος (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: ολόγιομος, ολόκληρος, ολονυχτία
Οικογένεια Λέξεων: ολικός, ολότητα

Φράσεις:

• Όλα κι όλα = δέχομαι τα πάντα εκτός από αυτό
• Μέσα σ' όλα = παντού

10. η ομάδα ⚽

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ο-μά-δα

Η λέξη ομάδα έχει δύο σημασίες:

1. Σύνολο προσώπων ή και πραγμάτων με κοινό χαρακτηριστικό.
   Μια ομάδα μαθητών του σχολείου παρουσίασε μία θεατρική παράσταση.

2. Σύνολο αθλητών που ασχολούνται με το ίδιο ομαδικό άθλημα και αντιμετωπίζουν άλλες αντίστοιχες ομάδες.
   Η εθνική ομάδα στίβου πέτυχε σημαντικές νίκες.

Σύνθετα: ομαδοποίηση, ομαδάρχης
Οικογένεια Λέξεων: ομαδικός, ομαδικά (επίρρημα), ομαδικότητα

Φράσεις:

• Ομάδα αίματος = για καθεμία από τις κατηγορίες αίματος

11. ομαλός, -ή, -ό 🛤️

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: ο-μα-λός

Η λέξη ομαλός έχει δύο σημασίες:

1. Που είναι επίπεδος και ίσιος, χωρίς εξογκώματα ή εσοχές.
   Ο δρόμος που βγάζει στο εκκλησάκι είναι ομαλός και χωρίς λακκούβες.

2. Μεταφορικά: αυτός που είναι φυσιολογικός, κανονικός.
   Χάρη στις προσπάθειες της Τροχαίας, η κίνηση στους δρόμους εξακολουθεί να είναι ομαλή.

Αντίθετα: ανώμαλος (για την πρώτη σημασία), αντικανονικός (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: ανώμαλος
Οικογένεια Λέξεων: ομαλά (επίρρημα), ομαλότητα, (εξ)ομαλύνω, (εξ)ομάλυνση

12. η ομογένεια 🌍

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ο-μο-γέ-νει-α

Η λέξη ομογένεια έχει δύο σημασίες:

1. Η προέλευση από το ίδιο γένος, η κοινή καταγωγή.
   Η κάθε ομογένεια υποστηρίζει τα δίκαια της χώρας της.

2. Το σύνολο των Ελλήνων που ζουν μόνιμα σε χώρα του εξωτερικού.
   Η ελληνική ομογένεια είναι εγκαταστημένη και στις πέντε ηπείρους.

Συνώνυμα: ομοεθνία (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: ομογενής

13. όμοιος, -α, -ο 👯

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: ό-μοι-ος

Η λέξη όμοιος έχει δύο σημασίες:

1. Αυτός που έχει τα ίδια γνωρίσματα με άλλον.
   Στο πρόσωπο είναι όμοιος με τον παππού του.

2. Ισάξιος, ισοδύναμος, ισότιμος.
   Στο άλμα εις μήκος τρεις μαθητές της τάξης έχουν όμοιες επιδόσεις.

Συνώνυμα: ίδιος, παρόμοιος, παρεμφερής (για την πρώτη σημασία)
Αντίθετα: ανόμοιος, διαφορετικός (για την πρώτη σημασία) · κατώτερος (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: ομοιοκαταληξία, ομοιομορφία, ομοιογενής, ανόμοιος, παρόμοιος
Οικογένεια Λέξεων: όμοια (επίρρημα), μοιάζω, ομοιότητα, ομοίωμα

14. η ομόνοια 🤝

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ο-μό-νοι-α

Η λέξη ομόνοια έχει μία σημασία:

1. Ειρηνική και αρμονική συμβίωση με άλλους στο ίδιο περιβάλλον.
   Οι δυο λαοί ζουν με ομόνοια και συνεργασία.

Συνώνυμα: ομοψυχία
Αντίθετα: διχόνοια
Οικογένεια Λέξεων: ομονοώ, μονοιάζω, μόνοιασμα

Παροιμία:

• Η ομόνοια φτιάχνει σπίτι κι η διχόνοια το χαλάει

15. όμορφος, -η, -ο 🌸

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: ό-μορ-φος

Η λέξη όμορφος έχει δύο σημασίες:

1. Αυτός που είναι ωραίος, ελκυστικός.
   Η Λέσβος είναι ένα όμορφο νησί του Βορείου Αιγαίου.

2. Που προκαλεί ευχάριστα συναισθήματα.
   Τα παιδικά χρόνια συνδέονται με όμορφες αναμνήσεις.

Αντίθετα: άσχημος (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: ομορφάνθρωπος, ομορφόπαιδο, πεντάμορφος, πανέμορφος
Οικογένεια Λέξεων: όμορφα (επίρρημα), ομορφιά, ομορφαίνω

16. το όνειρο 💭

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ό-νει-ρο

Η λέξη όνειρο έχει τρεις σημασίες:

1. Φανταστικά γεγονότα που βλέπουμε, όταν κοιμόμαστε.
   Είδα ένα παράξενο όνειρο και φοβήθηκα πολύ.

2. Έντονη επιθυμία, πόθος.
   Το όνειρό του ήταν να ταξιδέψει σε ολόκληρο τον κόσμο.

3. Καθετί ιδιαίτερα ωραίο.
   Η χθεσινή βραδιά με την πανσέληνο ήταν ένα όνειρο.

Συνώνυμα: ονειροπόλημα (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: ονειροπόλος, ονειροκρίτης, ονειροπαρμένος
Οικογένεια Λέξεων: ονειρεύομαι, ονειρικός

17. το όνομα 🏷️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ό-νο-μα

Η λέξη όνομα έχει δύο σημασίες:

1. Το βαπτιστικό όνομα.
   Η νονά έδωσε στο παιδί μου το όνομα Βασίλης.

2. Στη γραμματική: κάθε λέξη που δηλώνει πρόσωπο, ζώο ή πράγμα (όνομα ουσιαστικό) ή τις ιδιότητές τους (όνομα επίθετο).
   Τα ονόματα, ουσιαστικά και επίθετα, είναι λέξεις που κλίνονται.

Σύνθετα: ονοματεπώνυμο, ονοματολογία
Οικογένεια Λέξεων: ονομάζω, ονομασία, ονομαστός, ονομαστικός, ονοματίζω

Φράσεις:

• Για όνομα του Θεού = για έντονη διαμαρτυρία
• Όνομα και μη χωριό = για πρόσωπα που δε θέλουμε να κατονομάσουμε

Παροιμία:

• Κάλλιο να σου βγει το μάτι παρά το όνομα

18. το οξυγόνο 🫧

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ο-ξυ-γό-νο

Η λέξη οξυγόνο έχει δύο σημασίες:

1. Άχρωμο και άοσμο αέριο που είναι βασικό συστατικό του ατμοσφαιρικού αέρα και του νερού.
   Το οξυγόνο είναι απαραίτητο για την ύπαρξη ζωής.

2. Μεταφορικά: ο υγιεινός, ο καθαρός αέρας.
   Κάθε καλοκαίρι πηγαίνουμε στο χωριό, για να χορτάσουμε οξυγόνο.

Σύνθετα: οξυγονοκόλληση, οξυγονοθεραπεία
Οικογένεια Λέξεων: οξυγονούχος, οξυγονώνω, οξυγόνωση

19. το όπλο 🛡️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ό-πλο

Η λέξη όπλο έχει δύο σημασίες:

1. Καθετί που χρησιμοποιούμε για άμυνα, επίθεση ή κυνήγι.
   Το ρόπαλο ήταν ένα από τα αρχαιότερα όπλα για την άμυνα του ανθρώπου.

2. Μεταφορικά: οτιδήποτε χρησιμεύει για την επιτυχία κάποιου σκοπού.
   Ένα σημαντικό όπλο για την επιτυχία στις εξετάσεις είναι η συστηματική προετοιμασία.

Σύνθετα: οπλαρχηγός, οπλοφορία, άοπλος, πάνοπλος
Οικογένεια Λέξεων: οπλή, οπλίζω, οπλίτης, οπλισμός

Φράσεις:

• Καταθέτω τα όπλα = παραδίνομαι, συνθηκολογώ
• Ρίχνω τα όπλα = τρέπομαι σε φυγή

20. το όργανο 🎻

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: όρ-γα-νο

Η λέξη όργανο έχει τρεις σημασίες:

1. Εργαλείο που χρησιμοποιεί κάποιος, για να κάνει κάτι.
   Ο διαβήτης είναι ένα γεωμετρικό όργανο.

2. Κάθε μέρος του οργανισμού που επιτελεί μια ορισμένη λειτουργία.
   Το μάτι είναι το όργανο της όρασης.

3. Πρόσωπο που το χρησιμοποιούν οι άλλοι για δικό τους συμφέρον.
   Χωρίς να το καταλάβει, έγινε όργανο των αντιπάλων του.

Σύνθετα: οργανοπαίχτης, ενόργανος, ανόργανος
Οικογένεια Λέξεων: οργανικός, οργανώνω, οργάνωση, οργανωτής

21. οργίζομαι 😠

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: ορ-γί-ζο-μαι (αόριστος: οργίστηκα)

Η λέξη οργίζομαι έχει μία σημασία:

1. Αμετάβατα: βρίσκομαι σε κατάσταση μεγάλου θυμού ή αγανάκτησης.
   Οργίζομαι πάρα πολύ, όταν σκέφτομαι πως υπάρχουν άνθρωποι που βασανίζουν τα ζώα.

Συνώνυμα: θυμώνω, εξοργίζομαι
Σύνθετα: εξοργίζομαι
Οικογένεια Λέξεων: οργή, οργίλος

Φράσεις:

• Οργισμένα νιάτα = ασυμβίβαστοι νέοι

22. ορεινός, -ή, -ό ⛰️

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: ο-ρει-νός

Η λέξη ορεινός έχει δύο σημασίες:

1. Αυτός που σχετίζεται με το βουνό.
   Πολλές περιοχές της Ελλάδας έχουν ορεινό κλίμα.

2. Τόπος που έχει πολλά βουνά.
   Η Ελλάδα είναι ορεινή χώρα.

Συνώνυμα: βουνίσιος, ορεσίβιος (για την πρώτη σημασία)
Αντίθετα: πεδινός, καμπίσιος (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: ημιορεινός
Οικογένεια Λέξεων: όρος, ορεινά (τα)

23. ο ορθοπεδικός 🦴

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ορ-θο-πε-δι-κός

Η λέξη ορθοπεδικός έχει μία σημασία:

1. Ο ειδικευμένος γιατρός που ασχολείται με τις παθήσεις του κινητικού συστήματος, δηλαδή των οστών, των αρθρώσεων και των μυών.
   Ο ορθοπεδικός επισκέφτηκε το σχολείο, για να διαπιστώσει αν υπάρχουν μαθητές με σκολίωση.

24. ο ορίζοντας 🌊

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ο-ρί-ζο-ντας

Η λέξη ορίζοντας έχει μία σημασία:

1. Η νοητή γραμμή όπου ο ουρανός φαίνεται να ακουμπά τη γη ή τη θάλασσα.
   Ένα μεγάλο πλοίο φάνηκε μακριά στον ορίζοντα.

Οικογένεια Λέξεων: οριζόντιος, οριζοντιώνω

Φράσεις:

• Ανοίγω νέους ορίζοντες = δημιουργώ καινούργιες προοπτικές
• Κάτι φαίνεται στον ορίζοντα = κάτι αρχίζει να γίνεται

25. η ορκωμοσία ✋

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ορ-κω-μο-σί-α

Η λέξη ορκωμοσία έχει μία σημασία:

1. Το να ορκίζεται κανείς ενώπιον επίσημης αρχής κατά την ανάληψη καθηκόντων, την ολοκλήρωση των σπουδών του και άλλα.
   Η ορκωμοσία των βουλευτών γίνεται ενώπιον του Προέδρου της Δημοκρατίας.

26. ορμώ 🏃

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: ορ-μώ (αόριστος: όρμησα)

Η λέξη ορμώ έχει δύο σημασίες:

1. Αμετάβατα: κινούμαι βιαστικά προς τα εμπρός.
   Οι φίλαθλοι όρμησαν στο γήπεδο, για να πανηγυρίσουν τη νίκη της ομάδας τους.

2. Μεταβατικά: κάνω επίθεση.
   Ο εχθρός όρμησε εναντίον της φρουράς του κάστρου με όλες τις δυνάμεις που διέθετε.

Σύνθετα: εξορμώ, εφορμώ
Οικογένεια Λέξεων: ορμή, ορμητήριο, ορμητικός, ορμητικότητα

27. ο όρος 📋

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ό-ρος

Η λέξη όρος έχει τρεις σημασίες:

1. Απαραίτητη προϋπόθεση, για να υπάρξει κάτι άλλο.
   Θα έρθω μαζί σου διακοπές, υπό τον όρο ότι θα πάμε σε κάποιο νησί.

2. Στον πληθυντικό: παράγοντες που επηρεάζουν την εργασία, τη ζωή και τις δραστηριότητες κάποιου.
   Οι όροι εργασίας των ναυτικών έχουν βελτιωθεί σε σημαντικό βαθμό.

3. Η ονομασία ενός πράγματος ή μιας έννοιας στην επιστήμη ή την τέχνη.
   Η λέξη «οπτική» είναι όρος της Φυσικής.

Σύνθετα: ορολογία

Φράσεις:

• Όροι του κλάσματος = ο αριθμητής και ο παρονομαστής
• Μέσος όρος = το ενδιάμεσο μεταξύ δύο ακραίων σημείων
• Εφ' όρου ζωής = για ολόκληρη τη ζωή
• Άνευ όρων = χωρίς περιορισμούς

28. η ουσία 🧪

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ου-σί-α

Η λέξη ουσία έχει δύο σημασίες:

1. Κάθε είδος ύλης, φυσικό σώμα.
   Στο γάλα υπάρχουν πολλές θρεπτικές ουσίες.

2. Το πιο σημαντικό στοιχείο, ό,τι είναι σπουδαιότερο και σοβαρότερο σ' ένα θέμα, μια υπόθεση και άλλα.
   Ο ανταποκριτής της εφημερίδας προσπάθησε να καταγράψει την ουσία των γεγονότων.

Συνώνυμα: νόημα, βάρος, σπουδαιότητα (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: απουσία, εξουσία, παρουσία, περιουσία
Οικογένεια Λέξεων: ουσιώδης, ουσιωδώς (επίρρημα), ουσιαστικός, ουσιαστικό (το), ουσιαστικά (επίρρημα)

Φράσεις:

• Ξοδεύω φαιά ουσία = σκέφτομαι
• Στην ουσία / κατ' ουσία = στην πραγματικότητα

29. οφείλω 💵

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: ο-φεί-λω (παρατατικός: όφειλα)

Η λέξη οφείλω έχει δύο σημασίες:

1. Μεταβατικά: χρωστώ.
   Αγόρασα σπίτι και οφείλω χρήματα στην Τράπεζα.

2. Είμαι υποχρεωμένος, έχω καθήκον να κάνω κάτι.
   Οφείλω πολλά στους δασκάλους μου.

Συνώνυμα: χρωστώ (και για τις δύο σημασίες)
Οικογένεια Λέξεων: όφελος, οφειλή, οφειλέτης

30. η όψη 👀

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ό-ψη

Η λέξη όψη έχει δύο σημασίες:

1. Η εξωτερική εμφάνιση.
   Η μπροστινή όψη του κτιρίου είναι διακοσμημένη με μάρμαρο.

2. Η φυσιογνωμία, το πρόσωπο και η έκφραση ενός ατόμου.
   Από την όψη του φαινόταν ότι δεν ήταν καλά στην υγεία του.

Συνώνυμα: θωριά (και για τις δύο σημασίες)
Σύνθετα: άποψη, κάτοψη, πρόσοψη, σύνοψη

Φράσεις:

• Λαμβάνω / έχω υπόψη μου = δεν ξεχνώ
• Η άλλη όψη του νομίσματος = η αντίθετη πλευρά ενός ζητήματος
• Οι δυο όψεις του ίδιου νομίσματος = για δυο πράγματα που είναι ίδια