Οι λέξεις μας με Μ — Μέρος 1ο 🧲

Το γράμμα Μ μάς φέρνει είκοσι λέξεις γεμάτες ζωή: από τον μαγνήτη που τραβάει τα καρφιά μέχρι τη μέρα που μετακομίζουμε σε καινούριο σπίτι.

Σε κάθε λέξη θα δεις: τι είδος λέξη είναι, πώς χωρίζεται σε συλλαβές, τι σημαίνει, πώς μπαίνει σε πρόταση, ποιες λέξεις είναι συγγενείς της και ποιες φράσεις φτιάχνει.

Αν κάποια λέξη είναι υπογραμμισμένη, ακούμπησε πάνω της: θα σου πει από πού ήρθε!

1. ο μαγνήτης 🧲

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: μα-γνή-της

Η λέξη μαγνήτης έχει δύο σημασίες:

1. Είδος ορυκτού σιδήρου που έχει την ιδιότητα να έλκει μέταλλα.
   Μάζεψε τις καρφίτσες με ένα μαγνήτη.

2. Μεταφορικά: καθετί που τραβάει την προσοχή και γοητεύει.
   Οι ταινίες κινούμενων σχεδίων είναι μαγνήτης για τα παιδιά.

Σύνθετα: μαγνητόφωνο, ηλεκτρομαγνήτης
Οικογένεια Λέξεων: μαγνητίζω, μαγνητικός, μαγνητισμός

2. η μάζα ⚖️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: μά-ζα

Η λέξη μάζα έχει δύο σημασίες:

1. Στη Φυσική: η ποσότητα της ύλης που περιέχεται σ' ένα σώμα.
   Πρόκειται για ένα σώμα με μάζα διακοσίων γραμμαρίων.

2. Πλήθος κόσμου, λαός.
   Ο λόγος του συγκινεί τις μάζες.

Οικογένεια Λέξεων: μαζί, μαζικός, μαζικά (επίρρημα), μαζικότητα, μαζεύω, μάζεμα, μάζωμα

3. η μάθηση 📖

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: μά-θη-ση

Η λέξη μάθηση έχει μία σημασία:

1. Η σταδιακή απόκτηση γνώσεων και η ανάπτυξη δεξιοτήτων με συστηματική μελέτη και άσκηση.
   Η μάθηση συνεχίζεται σε ολόκληρη τη ζωή του ανθρώπου.

Οικογένεια Λέξεων: μαθαίνω, μάθημα, μαθητής

4. μαίνομαι 🔥

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: μαί-νο-μαι (παρατατικός: μαινόμουν, μετοχή: μαινόμενος)

Η λέξη μαίνομαι έχει δύο σημασίες:

1. Αμετάβατο: είμαι γεμάτος οργή, κάνω σαν τρελός.
   Μπήκε μαινόμενος στο γραφείο και άρχισε να φωνάζει δυνατά.

2. Μεταφορικά: εκδηλώνομαι με μεγάλη ορμή και ένταση.
   Η πυρκαγιά μαίνεται ανεξέλεγκτη στο δάσος από το πρωί.

Συνώνυμα: οργίζομαι (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: μανία

5. μακρύς, μακριά, μακρύ 📏

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: μα-κρύς

Η λέξη μακρύς έχει δύο σημασίες:

1. Που έχει μεγάλο μήκος.
   Φοράει πάντα μια μακριά φούστα.

2. Που έχει μεγάλη διάρκεια.
   Οι μακριές χειμωνιάτικες νύχτες δεν περνούσαν ποτέ εύκολα.

Συνώνυμα: παρατεταμένος, μακρόχρονος (για τη δεύτερη σημασία)
Αντίθετα: κοντός (για την πρώτη σημασία) · σύντομος (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: μακρόστενος, μακροπρόθεσμος, ξέμακρος
Οικογένεια Λέξεων: μακραίνω, μακριά (επίρρημα)

6. η μανία 😤

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: μα-νί-α

Η λέξη μανία έχει τέσσερις σημασίες:

1. Ψυχική και πνευματική διαταραχή.
   Πάσχει από μανία καταδίωξης.

2. Έντονο πάθος για κάτι.
   Έχει μεγάλη μανία με το ψάρεμα.

3. Μεγάλη οργή, βιαιότητα.
   Ο εχθρός πολεμούσε με φοβερή μανία.

4. Πολύ μεγάλη ένταση, ορμή.
   Η βάρκα δεν άντεξε στη μανία του αέρα.

Συνώνυμα: παραφροσύνη, τρέλα (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: μεγαλομανία, μυθομανία, ξενομανία
Οικογένεια Λέξεων: μανιάζω, μανιώδης, μανιακός

Φράσεις:

• Γίνομαι πυρ και μανία = γίνομαι έξω φρενών, θυμώνω πολύ

7. μαντεύω 🔮

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: μα-ντεύ-ω (αόριστος: μάντεψα)

Η λέξη μαντεύω έχει δύο σημασίες:

1. Μεταβατικό: προβλέπω όσα πρόκειται να συμβούν στο μέλλον.
   Υποστηρίζει ότι μπορεί να μαντέψει το μέλλον.

2. Συμπεραίνω, πιθανολογώ.
   Μπορείτε να μαντέψετε αυτό που ακολούθησε ύστερα από μια τέτοια ομιλία.

Συνώνυμα: προφητεύω, χρησμοδοτώ, προλέγω (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: μάντης, μαντεία, μαντείο, μαντική, μάντεμα

8. ο μάρτυρας, η μάρτυρας ⚖️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: μάρ-τυ-ρας

Η λέξη μάρτυρας έχει τρεις σημασίες:

1. Το πρόσωπο που είναι παρών σ' ένα γεγονός.
   Ήμουνα μάρτυρας σ' ένα φοβερό ατύχημα.

2. Αυτός που καταθέτει σε δικαστήριο για ορισμένη υπόθεση.
   Ο μάρτυρας απάντησε στις ερωτήσεις των δικαστών.

3. Όποιος βασανίστηκε ή θανατώθηκε για τη θρησκευτική του πίστη ή δεινοπάθησε για την ιδεολογία του.
   Ο Άγιος Στέφανος είναι ένας από τους μάρτυρες της χριστιανικής θρησκείας.

Σύνθετα: εθνομάρτυρας, πρωτομάρτυρας, ψευδομάρτυρας
Οικογένεια Λέξεων: μαρτυρώ, μαρτυρία, μαρτύριο, μαρτυρικός

Φράσεις:

• Μάρτυς μου ο Θεός = για επιβεβαίωση της ειλικρίνειάς μου

9. μάταιος, μάταιη, μάταιο 🌫️

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: μά-ται-ος

Η λέξη μάταιος έχει μία σημασία:

1. Που δε φέρνει αποτέλεσμα, άσκοπος, ανώφελος.
   Οι προσπάθειες που έκανε ήταν όλες μάταιες.

Συνώνυμα: χαμένος, περιττός
Σύνθετα: ματαιόδοξος, ματαιοπονία
Οικογένεια Λέξεων: μάταια (επίρρημα), ματαίως (επίρρημα), ματαιώνω, ματαίωση, ματαιότητα

Φράσεις:

• Επί ματαίω = χωρίς σκοπό ή προοπτική

10. το μάτι 👁️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: μά-τι

Η λέξη μάτι έχει τρεις σημασίες:

1. Το όργανο της όρασης, ο οφθαλμός.
   Έχει πράσινα μάτια.

2. Μάτιασμα.
   Έβαλε φυλαχτό, για να μην τον πιάνει το μάτι.

3. Μεταφορικά: οι οφθαλμοί των βλαστών στα φυτά.
   Αφήνει σε κάθε κλωνάρι και από ένα μάτι.

Συνώνυμα: βασκανιά (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: γαλανομάτης, πονόματος, κατάματα, ανοιχτομάτης
Οικογένεια Λέξεων: ματάκι, ματιά, ματιάζω, μάτιασμα

Φράσεις:

• Τα μάτια σου δεκατέσσερα = να είσαι προσεκτικός
• Δεν πιστεύω στα μάτια μου = για έντονη έκπληξη

11. η μάχη ⚔️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: μά-χη

Η λέξη μάχη έχει δύο σημασίες:

1. Ένοπλη σύγκρουση δύο στρατών.
   Η μάχη του Μαραθώνα έγινε το 490 π.Χ.

2. Έντονη προσπάθεια για την επιτυχία ενός σκοπού.
   Όλοι πρέπει να δώσουμε τη μάχη για καλύτερη παιδεία.

Συνώνυμα: συμπλοκή, σύρραξη (για την πρώτη σημασία) · αγώνας (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: αερομαχία, γιγαντομαχία, λογομαχία, ναυμαχία
Οικογένεια Λέξεων: μάχομαι, μαχητής, μάχιμος, μαχητικότητα

12. μεγάλος, μεγάλη, μεγάλο 🐘

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: με-γά-λος

Η λέξη μεγάλος έχει τρεις σημασίες:

1. Αυτός που έχει μεγαλύτερες διαστάσεις από τις συνηθισμένες.
   Μένει σ' ένα πολύ μεγάλο σπίτι.

2. Ενήλικος, ηλικιωμένος.
   Πρέπει να σεβόμαστε τους μεγάλους.

3. Ισχυρός, δυνατός, διάσημος, σπουδαίος, ένδοξος.
   Ο Φλέμιγκ υπήρξε μεγάλος επιστήμονας.

Συνώνυμα: υπέρμετρος (για την πρώτη σημασία) · γέρος (για τη δεύτερη) · σημαντικός, αξιόλογος (για την τρίτη)
Αντίθετα: μικρός (και για τις τρεις σημασίες)
Σύνθετα: μεγαλοπρεπής, μεγαλόψυχος
Οικογένεια Λέξεων: μεγαλώνω, μεγάλωμα, μεγαλοσύνη, μεγαλείο

Φράσεις:

• Μεγάλη Εβδομάδα = η Εβδομάδα των Παθών του Χριστού

13. το μέγεθος 📐

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: μέ-γε-θος

Η λέξη μέγεθος έχει μία σημασία:

1. Η έκταση και ο όγκος ενός πράγματος.
   Τακτοποίησε τα βιβλία του κατά μέγεθος.

Οικογένεια Λέξεων: μεγεθύνω, μεγέθυνση, μεγεθυντικός

14. η μέθοδος 🧭

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: μέ-θο-δος

Η λέξη μέθοδος έχει τρεις σημασίες:

1. Έρευνα ή εξέταση ενός ζητήματος με βάση ορισμένους κανόνες.
   Στο μάθημα της Φυσικής χρησιμοποιούμε, κυρίως, την πειραματική μέθοδο.

2. Ο συστηματικός τρόπος που ακολουθούμε, για να φτάσουμε σε ένα ορισμένο αποτέλεσμα.
   Ακολουθεί πολύ καλή μέθοδο στο διάβασμα που κάνει για τις εξετάσεις.

3. Στα Μαθηματικά: τρόπος λύσης ορισμένων προβλημάτων.
   Το πρόβλημα αυτό λύνεται εύκολα με τη μέθοδο αναγωγής στη μονάδα.

Συνώνυμα: σύστημα, μεθοδολογία (για την πρώτη σημασία) · τρόπος, διαδικασία (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: μεθοδολογία
Οικογένεια Λέξεων: μεθοδεύω, μεθοδικός, μεθοδικότητα

15. μεθώ 🍷

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: με-θώ (αόριστος: μέθυσα, μετοχή: μεθυσμένος)

Η λέξη μεθώ έχει δύο σημασίες:

1. Αμετάβατο: θολώνει το μυαλό μου από υπερβολική κατανάλωση οινοπνευματώδους ποτού.
   Μέθυσε και δεν μπορούσε να γυρίσει στο σπίτι του.

2. Μεταφορικά: προκαλώ έντονα συναισθήματα ενθουσιασμού και ευχαρίστησης.
   Η νίκη της ομάδας μέθυσε τους φιλάθλους της.

Συνώνυμα: μεθοκοπώ (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: μέθη, μέθυσος, μεθύσι, μεθύστακας

Παροιμία:

• Του μεθυσμένου και τα φρόνιμα λόγια τα παίρνει ο άνεμος

16. η μειονότητα 🧑‍🤝‍🧑

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: μει-ο-νό-τη-τα

Η λέξη μειονότητα έχει μία σημασία:

1. Ομάδα πολιτών ενός κράτους που διαφέρει ως προς την καταγωγή, τη γλώσσα ή τη θρησκεία από τον υπόλοιπο πληθυσμό.
   Η ελληνική μειονότητα της Αλβανίας έχει μία μεγάλη πολιτιστική παράδοση.

Αντίθετα: πλειονότητα
Οικογένεια Λέξεων: μειονοτικός

17. μελετώ 📚

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: με-λε-τώ (αόριστος: μελέτησα, μετοχή: μελετημένος)

Η λέξη μελετώ έχει τρεις σημασίες:

1. Μεταβατικό: προσπαθώ να μάθω κάτι με διάβασμα ή με άσκηση.
   Μελετώ τα μαθήματά μου για πολλές ώρες την ημέρα.

2. Σκοπεύω να κάνω κάτι.
   Τι μελετάς να σπουδάσεις;

3. Εξετάζω με κάθε λεπτομέρεια, ερευνώ.
   Οι μετεωρολόγοι μελετούν τα καιρικά φαινόμενα.

Συνώνυμα: προτίθεμαι (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: καλομελετώ
Οικογένεια Λέξεων: μελέτη, μελετητής, μελετηρός

Παροιμία:

• Καλομελέτα κι έρχεται

18. το μέρος 🗺️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: μέ-ρος

Η λέξη μέρος έχει τρεις σημασίες:

1. Το τμήμα από ένα σύνολο.
   Κάθε μήνα καταθέτει ένα μέρος του μισθού του στην Τράπεζα.

2. Τόπος, περιοχή.
   Η ιδιαίτερη πατρίδα μου είναι το καταλληλότερο μέρος για ηρεμία και ξεκούραση.

3. Στη Γραμματική: τα μέρη του λόγου, δηλαδή καθεμιά από τις κατηγορίες στις οποίες χωρίζονται οι λέξεις.
   Τα μέρη του λόγου είναι άρθρο, ουσιαστικό, επίθετο, αντωνυμία, ρήμα, πρόθεση, σύνδεσμος και επιφώνημα.

Συνώνυμα: κομμάτι, υποδιαίρεση (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: απόμερος, παράμερος, παράμερα (επίρρημα), μεροληπτώ
Οικογένεια Λέξεων: μεριά, μερίδα, μερίδιο, μέρισμα, μερικός, μερτικό

Φράσεις:

• Παίρνω το μέρος κάποιου = τον υποστηρίζω
• Τι μέρος του λόγου είναι; = τι άνθρωπος είναι;

19. μεστός, μεστή, μεστό 🍇

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: με-στός

Η λέξη μεστός έχει δύο σημασίες:

1. Που είναι γεμάτος και πλήρης.
   Ο γραπτός λόγος που χρησιμοποιεί είναι μεστός και σαφής.

2. Ώριμος, γινωμένος.
   Τα σταφύλια είναι μεστά και ήδη έτοιμα για τρύγο.

Συνώνυμα: μεστωμένος
Αντίθετα: άγουρος, αγίνωτος (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: κατάμεστος
Οικογένεια Λέξεων: μεστώνω, μέστωμα, μεστότητα

20. μετακομίζω 📦

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: με-τα-κο-μί-ζω (αόριστος: μετακόμισα)

Η λέξη μετακομίζω έχει δύο σημασίες:

1. Μεταβατικό: μεταφέρω την οικοσκευή μου από ένα σπίτι σε κάποιο άλλο.
   Μετακομίσαμε τα έπιπλα στο νέο διαμέρισμα που αγοράσαμε.

2. Αμετάβατο: αλλάζω κατοικία.
   Θα μετακομίσουμε από την Αθήνα στη Θεσσαλονίκη.

Συνώνυμα: μετακινώ (για την πρώτη σημασία) · μετοικώ (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: διαμετακομίζω
Οικογένεια Λέξεων: μετακόμιση