Οι λέξεις μας με Ι 💡

Το γράμμα Ι μάς φέρνει δεκαέξι λέξεις με μεγάλες ιδέες μέσα τους: την ισότητα, την ιστορία, τα ιδανικά — αλλά και έναν ιό, έναν ίππο και μερικά ίχνη στο χιόνι.

Σε κάθε λέξη θα δεις: τι είδος λέξη είναι, πώς χωρίζεται σε συλλαβές, τι σημαίνει, πώς μπαίνει σε πρόταση, ποιες λέξεις είναι συγγενείς της και ποιες φράσεις φτιάχνει.

Αν κάποια λέξη είναι υπογραμμισμένη, ακούμπησε πάνω της: θα σου πει από πού ήρθε!

1. ιδανικός, -ή, -ό 🌟

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: ι-δα-νι-κός

Η λέξη ιδανικός έχει τρεις σημασίες:

1. Ο καλύτερος που θα μπορούσε να βρεθεί.
   Η σημερινή ημέρα είναι ιδανική για εκδρομή.

2. Που υπάρχει μόνο ως ιδέα· ο ιδεατός, ο άψογος, ο τέλειος.
   Πολλοί συγγραφείς ύμνησαν την ιδανική ομορφιά.

3. Στο ουδέτερο «το ιδανικό»: σπουδαίος σκοπός για τον οποίο αγωνίζεται ένας άνθρωπος ή ένα σύνολο ανθρώπων.
   Για να πραγματοποιηθεί το ιδανικό της δημοκρατίας είναι απαραίτητος ο διάλογος.

Συνώνυμα: ιδεώδης, υποδειγματικός (για την πρώτη και τη δεύτερη σημασία)
Αντίθετα: υπαρκτός, πραγματικός (για τη δεύτερη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: ιδανικό (το), ιδανικεύω, εξιδανικεύω, ιδανικά

Φράσεις:

• Τα ιδανικά = ο υψηλός πνευματικός ή ηθικός στόχος

2. η ιδέα 💭

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ι-δέ-α

Η λέξη ιδέα έχει τρεις σημασίες:

1. Η παράσταση κάθε αντικειμένου που σχηματίζεται στο νου.
   Δεν έχω ιδέα για το χρώμα που έχει η ζέβρα.

2. Γνώμη, άποψη, κρίση.
   Σχημάτισα καλή ιδέα για το άτομό σου.

3. Ιδανικό.
   Η ιδέα της ελευθερίας ξεσήκωσε τους Έλληνες το 1821.

Σύνθετα: ιδεολογία, ανίδεος
Οικογένεια Λέξεων: ιδεατός, ιδεώδης, ιδεαλιστής

Φράσεις:

• Έχει μεγάλη ιδέα για τον εαυτό του = θεωρεί ότι είναι σπουδαίος
• Κατεβάζω ιδέες = είμαι επινοητικός

3. ιδιαίτερος, -η (-έρα), -ο ⭐

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: ι-δι-αί-τε-ρος

Η λέξη ιδιαίτερος έχει μία σημασία:

1. Που ανήκει σε κάποιον· εξαιρετικός, ξεχωριστός.
   Αυτός ο μαθητής διακρίνεται για τις ιδιαίτερες ικανότητές του.

Οικογένεια Λέξεων: ιδιαιτέρως (= χωριστά), ιδιαίτερα (= κυρίως), ιδιαιτερότητα

Φράσεις:

• Ιδιαίτερη πατρίδα = ο τόπος καταγωγής
• Ιδιαιτέρα γραμματέας = προσωπική γραμματέας
• Τα ιδιαίτερα = οι προσωπικές υποθέσεις

4. το ίδρυμα 🏛️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ί-δρυ-μα

Η λέξη ίδρυμα έχει μία σημασία:

1. Οργανισμός που έχει επιστημονικό ή φιλανθρωπικό σκοπό.
   Το Ελληνικό Ίδρυμα Πολιτισμού φροντίζει για τη διάδοση της ελληνικής γλώσσας σε ολόκληρο τον κόσμο.

Οικογένεια Λέξεων: ιδρυματικός, ιδρυματισμός

Φράσεις:

• Ανώτατο Εκπαιδευτικό Ίδρυμα (Α.Ε.Ι.) = το Πανεπιστήμιο

5. ικανός, -ή, -ό 💪

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: ι-κα-νός

Η λέξη ικανός έχει δύο σημασίες:

1. Αυτός που μπορεί να κάνει κάτι καλά· ο επιδέξιος.
   Είναι ικανός να λύσει οποιαδήποτε άσκηση Φυσικής.

2. Αρκετός, επαρκής.
   Για να πραγματοποιηθεί η εκδρομή, πρέπει να συμπληρωθεί ικανός αριθμός μαθητών.

Συνώνυμα: άξιος (για την πρώτη σημασία) · ικανοποιητικός (για τη δεύτερη)
Αντίθετα: ανίκανος
Σύνθετα: ικανοποιώ, ικανοποίηση, ανικανοποίητος
Οικογένεια Λέξεων: ικανότητα

Φράσεις:

• Ικανός για όλα = για αδίστακτο άνθρωπο

6. η ικανοποίηση 😊

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ι-κα-νο-ποί-η-ση

Η λέξη ικανοποίηση έχει δύο σημασίες:

1. Το συναίσθημα της έντονης ευχαρίστησης που νιώθει κάποιος από μια επιτυχία ή από την πραγματοποίηση μιας επιθυμίας.
   Ο δάσκαλος διαπιστώνει με μεγάλη ικανοποίηση την πρόοδο των μαθητών του.

2. Υλική ή ηθική αποκατάσταση ζημίας ή προσβολής.
   Ζήτησε ικανοποίηση για τη βλάβη που του προξένησαν στο αυτοκίνητο.

Συνώνυμα: χαρά (για την πρώτη σημασία)
Αντίθετα: απογοήτευση (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: ικανοποιώ, ικανοποιητικός

7. ικετεύω 🙏

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: ι-κε-τεύ-ω (αόριστος: ικέτεψα)

Η λέξη ικετεύω έχει μία σημασία:

1. Παρακαλώ θερμά, ζητώ βοήθεια.
   Σας ικετεύω να με βοηθήσετε να αντιμετωπίσω αυτή τη δύσκολη στιγμή που περνάω.

Συνώνυμα: θερμοπαρακαλώ, εκλιπαρώ
Οικογένεια Λέξεων: ικεσία, ικέτης, ικετευτικός, ικετευτικά

8. ο ιός 🦠

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ι-ός

Η λέξη ιός έχει δύο σημασίες:

1. Μικροοργανισμός που αναπτύσσεται σε ζωντανά κύτταρα και προκαλεί λοιμώδη νοσήματα.
   Ο ιός της γρίπης είναι ιδιαίτερα επικίνδυνος για τους ηλικιωμένους.

2. Μεταφορικά: μικρό πρόγραμμα ή κώδικας που καταστρέφει προγράμματα ή μέρη του υπολογιστή.
   Έχασα όλα μου τα αρχεία στον υπολογιστή εξαιτίας κάποιου νέου ιού.

Οικογένεια Λέξεων: ιογενής

9. ο ίππος 🐎

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ίπ-πος

Η λέξη ίππος έχει δύο σημασίες:

1. Το άλογο.
   Ο δούρειος ίππος ήταν το τέχνασμα που επινόησε ο Οδυσσέας για την άλωση της Τροίας.

2. Μονάδα μέτρησης της δύναμης μιας μηχανής.
   Αγόρασα ένα αυτοκίνητο που έχει κινητήρα εκατό ίππων.

Σύνθετα: ιππόδρομος, ιπποδύναμη, ιπποκόμος, έφιππος
Οικογένεια Λέξεων: ιππεύω, ιππικός, ιππασία, ιππότης, ιππέας

10. η ισορροπία ⚖️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ι-σορ-ρο-πί-α

Η λέξη ισορροπία έχει δύο σημασίες:

1. Στη Φυσική: η κατάσταση ενός υλικού σώματος στο οποίο ενεργούν δύο αντίθετες δυνάμεις, από τις οποίες η μία εξουδετερώνει την άλλη.
   Ο ακροβάτης περπατούσε σε τεντωμένο σκοινί κρατώντας την ισορροπία του.

2. Μεταφορικά: η ψυχική υγεία και ηρεμία.
   Για να ξαναβρείς την ισορροπία σου, χρειάζεσαι οπωσδήποτε λίγες ημέρες ξεκούρασης.

Αντίθετα: ανισορροπία
Σύνθετα: ανισορροπία
Οικογένεια Λέξεων: ισορροπώ, ισόρροπος, ισορρόπηση, ισορροπιστής, ισορροπημένος

Φράσεις:

• Λεπτή ισορροπία = αυτή που είναι εύκολο να διαταραχτεί

11. ίσος, -η, -ο 🟰

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: ί-σος

Η λέξη ίσος έχει μία σημασία:

1. Αυτός που είναι ίδιος στο μέγεθος, τη δύναμη ή την αξία με κάποιον άλλον.
   Το τετράγωνο έχει και τις τέσσερις πλευρές του ίσες.
   Όλοι οι πολίτες είναι ίσοι απέναντι στο νόμο.

Συνώνυμα: ισοδύναμος, ίδιος
Αντίθετα: άνισος
Σύνθετα: ισόβαθμος, ισόπαλος, ισάξιος, ισόβιος, ισόπλευρος, ισόπεδος, ισόρροπος, ισότιμος, ισοψηφία, ισόγειος, ισημερινός
Οικογένεια Λέξεων: ίσα, ισότητα

12. η ισότητα 🤝

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ι-σό-τη-τα

Η λέξη ισότητα έχει δύο σημασίες:

1. Το να είναι δύο ή περισσότερα μεγέθη ίσα μεταξύ τους.
   Το σύμβολο της ισότητας είναι το = (ίσον).

2. Η ίση μεταχείριση, η έλλειψη κάθε διαφοράς και διάκρισης μεταξύ των ανθρώπων.
   Η ισότητα ανδρών και γυναικών κατοχυρώνεται από το Σύνταγμα της χώρας μας.

Συνώνυμα: ισονομία, ισοδυναμία, ισοπολιτεία (για τη δεύτερη σημασία)
Αντίθετα: ανισότητα (και για τις δύο σημασίες)

13. η ιστορία 📜

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ι-στο-ρί-α

Η λέξη ιστορία έχει τέσσερις σημασίες:

1. Η γραπτή, κυρίως, αφήγηση σπουδαίων γεγονότων που αναφέρεται σε πρόσωπα, λαούς και έθνη.
   Γνωρίζει πολύ καλά την ιστορία της Αρχαίας Ελλάδας.

2. Η επιστήμη που ερευνά και ερμηνεύει τα ιστορικά γεγονότα του παρελθόντος.
   Οι πηγές της Ιστορίας παρουσιάζουν εξαιρετικό ενδιαφέρον.

3. Το βιβλίο και το μάθημα της Ιστορίας.
   Αγόρασε ένα βιβλίο Ιστορίας της νεότερης Ελλάδας.

4. Αφήγηση συμβάντων πραγματικών ή φανταστικών.
   Κάθε βράδυ έφερνε στο νου του διάφορες ιστορίες από την παιδική ηλικία του.

Σύνθετα: ιστοριογραφία, προϊστορία
Οικογένεια Λέξεων: ιστορώ, ιστορικός, ιστορικό (το), ιστορικά, ιστορικότητα

14. ισχυρός, -ή, -ό 🦁

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: ι-σχυ-ρός

Η λέξη ισχυρός έχει τρεις σημασίες:

1. Ακλόνητος, ανθεκτικός.
   Οι δυο ομάδες είχαν ισχυρές άμυνες και γι' αυτό ο αγώνας έληξε ισόπαλος.

2. Σφοδρός, μεγάλος.
   Στο Αιγαίο θα πνέουν ισχυροί άνεμοι.

3. Αυτός που έχει μεγάλη πολιτική δύναμη ή επιρροή, καθώς και τη δυνατότητα να επιβάλλει τη θέλησή του.
   Κέρδισε εύκολα τις εκλογές και σχημάτισε μια ισχυρή κυβέρνηση.

Συνώνυμα: δυνατός, ρωμαλέος (για την πρώτη σημασία) · ισχυρογνώμονας
Αντίθετα: ανίσχυρος (και για τις τρεις σημασίες) · ασθενής (για την πρώτη και τη δεύτερη)
Σύνθετα: ισχυροποιώ, ανίσχυρος, πανίσχυρος
Οικογένεια Λέξεων: ισχύς, ισχύω, ισχυρά, ισχυρίζομαι, ισχυρισμός

Φράσεις:

• Το δίκαιο του ισχυροτέρου = όταν ο δυνατός επιβάλλει τη θέλησή του στους πιο αδυνάτους

15. ίσως 🤔

Είδος: Επίρρημα
Συλλαβές: ί-σως

Η λέξη ίσως έχει μία σημασία:

1. Υπάρχει περίπτωση να..., είναι πιθανό να...
   Ίσως θα έρθω αύριο να σε δω.

Συνώνυμα: ενδεχομένως, μπορεί να...
Αντίθετα: σίγουρα, οπωσδήποτε

16. το ίχνος 👣

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ί-χνος

Η λέξη ίχνος έχει τρεις σημασίες:

1. Αποτύπωμα ποδιού ανθρώπου ή ζώου πάνω στο έδαφος.
   Οι κυνηγοί εντόπισαν το θήραμα από τα ίχνη που άφησε στο χιόνι.

2. Οτιδήποτε απομένει από κάτι που προηγήθηκε.
   Οι ανασκαφές ανέδειξαν τα ίχνη ενός αρχαίου πολιτισμού.

3. Ελάχιστη ποσότητα.
   Η ιατρική εξέταση έδειξε ίχνη από σάκχαρο στο αίμα.

Συνώνυμα: πατημασιά, αχνάρι, χνάρι (για την πρώτη σημασία) · υπόλειμμα, απομεινάρι (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: ιχνηλάτης, ιχνηλατώ, ιχνηλασία, ιχνογραφώ, ιχνογραφία

Φράσεις:

• Βαδίζω στα ίχνη κάποιου = ακολουθώ την ίδια πορεία και, μεταφορικά, τον μιμούμαι
• Χάνω τα ίχνη κάποιου = δεν ξέρω πού βρίσκεται ή τι κάνει
• Δεν έχει ίχνος ντροπής = είναι αδιάντροπος