Οι λέξεις μας με Η 🌋

Το γράμμα Η μάς φέρνει δώδεκα λέξεις γεμάτες ζωή: από τον ηλεκτρισμό που ανάβει τα φώτα μας μέχρι τους ήρωες των παραμυθιών και τα ηφαίστεια που κοιμούνται κάτω από τη γη.

Σε κάθε λέξη θα δεις: τι είδος λέξη είναι, πώς χωρίζεται σε συλλαβές, τι σημαίνει, πώς μπαίνει σε πρόταση, ποιες λέξεις είναι συγγενείς της και ποιες φράσεις φτιάχνει.

Αν κάποια λέξη είναι υπογραμμισμένη, ακούμπησε πάνω της: θα σου πει από πού ήρθε!

1. ηγούμαι 🚩

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: η-γού-μαι (αόριστος: ηγήθηκα)

Η λέξη ηγούμαι έχει μία σημασία:

1. Μεταβατικό: είμαι επικεφαλής, διευθύνω, διοικώ.
   Ο σημαιοφόρος ηγείται του τμήματος που παρελαύνει.
   Ηγείται ενός μικρού κόμματος στη Βουλή.

Συνώνυμα: προηγούμαι, προπορεύομαι
Αντίθετα: έπομαι, ακολουθώ
Σύνθετα: προηγούμαι, αφηγούμαι, εξηγούμαι
Οικογένεια Λέξεων: ηγούμενος, ηγεμόνας, ηγεμονικός, ηγεσία, ηγέτης

2. το ήθος 💛

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ή-θος

Η λέξη ήθος έχει δύο σημασίες:

1. Ο τρόπος που ζει και συμπεριφέρεται ο άνθρωπος, ο ατομικός χαρακτήρας του.
   Είναι άτομο που ξεχωρίζει για την εργατικότητα και το ήθος του.

2. Στον πληθυντικό: παραδοσιακοί κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς.
   Πολλά από τα ήθη και έθιμα του ελληνικού λαού έχουν τις ρίζες τους στην αρχαία Ελλάδα.

Συνώνυμα: συνήθειες, έθιμα (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: ηθοποιός, ηθογραφία, ηθολογία
Οικογένεια Λέξεων: ηθικός, ηθικά, ηθική, ηθικό (το), ηθικότητα

3. ο ηλεκτρισμός ⚡

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: η-λεκ-τρι-σμός

Η λέξη ηλεκτρισμός έχει μία σημασία:

1. Στη φυσική: η μορφή ενέργειας που οφείλεται σε ροή ηλεκτρονίων και εκδηλώνεται με φωτεινά, θερμικά, μηχανικά ή μαγνητικά φαινόμενα.
   Ο ηλεκτρισμός συμβάλλει στη βιομηχανική ανάπτυξη μιας περιοχής.

Σύνθετα: εξηλεκτρισμός
Οικογένεια Λέξεων: ήλεκτρο, ηλεκτρίζω, ηλεκτρικός, ηλεκτρόδιο

4. η ηλικία 🎂

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: η-λι-κί-α

Η λέξη ηλικία έχει δύο σημασίες:

1. Το χρονικό διάστημα που πέρασε από τη στιγμή που γεννήθηκε κάποιος ως τη στιγμή που γίνεται λόγος γι' αυτόν.
   Η ηλικία της κόρης του είναι δέκα ετών.

2. Οι περίοδοι ή τα στάδια της ζωής του ανθρώπου.
   Η σχολική ηλικία είναι μια περίοδος της ζωής μας, που θα μας μείνει αξέχαστη.

Οικογένεια Λέξεων: ηλικιώνομαι, ηλικιωμένος

Φράσεις:

• Στο άνθος της ηλικίας = στην περίοδο της νεότητας

5. ήμερος, ήμερη, ήμερο 🐕

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: ή-με-ρος

Η λέξη ήμερος έχει τρεις σημασίες:

1. Για ζώα: που είναι εξημερωμένα.
   Ο σκύλος και η γάτα είναι ήμερα ζώα.

2. Για φυτά: που καλλιεργούνται από τον άνθρωπο.
   Καλλιεργεί ήμερα μανιτάρια.

3. Για τόπο: που έχει δεχτεί την επέμβαση του ανθρώπου.
   Προσπάθησε πολύ, για να κάνει αυτό τον τόπο ήμερο.

Συνώνυμα: κατοικίδιος (για την πρώτη σημασία) · οργωμένος (για την τρίτη)
Αντίθετα: άγριος (για την πρώτη και τη δεύτερη) · ακαλλιέργητος (για την τρίτη)
Σύνθετα: ανήμερος
Οικογένεια Λέξεων: ημερώνω, ημέρωμα

Παροιμία:

• Ήρθαν τ' άγρια να διώξουν τα ήμερα

6. η ήπειρος 🌍

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ή-πει-ρος

Η λέξη ήπειρος έχει μία σημασία:

1. Καθεμία από τις έξι μεγάλες γεωγραφικές περιφέρειες της γης.
   Η Ασία είναι η μεγαλύτερη ήπειρος της γης.

Συνώνυμα: στεριά, ξηρά
Σύνθετα: ηπειρογένεση
Οικογένεια Λέξεων: ηπειρωτικός

Φράσεις:

• Μαύρη ήπειρος = η Αφρική
• Γηραιά ήπειρος = η Ευρώπη

7. ήρεμος, ήρεμη, ήρεμο 😌

Είδος: Επίθετο
Συλλαβές: ή-ρε-μος

Η λέξη ήρεμος έχει μία σημασία:

1. Ακίνητος, ατάραχος, γαλήνιος.
   Είναι γενικά ένας ήρεμος άνθρωπος που σπάνια νευριάζει.

Συνώνυμα: ήσυχος, πράος, νηφάλιος
Αντίθετα: ταραγμένος
Οικογένεια Λέξεων: ηρεμώ, ήρεμα, ηρεμία, ηρεμιστικός

8. ο ήρωας 🦸

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ή-ρω-ας

Η λέξη ήρωας έχει τρεις σημασίες:

1. Αυτός που ξεχωρίζει για το θάρρος και τις γενναίες πράξεις του.
   Οι αγώνες των ηρώων του 1821 προκάλεσαν το θαυμασμό ολόκληρης της Ευρώπης.

2. Μυθικό ή ιστορικό πρόσωπο στην αρχαιότητα που ξεχώριζε για την αρετή και την ανδρεία του.
   Ο Ηρακλής ήταν ένας από τους ήρωες της μυθολογίας.

3. Το κεντρικό πρόσωπο σε ένα λογοτεχνικό, θεατρικό ή κινηματογραφικό έργο.
   Ο Γιάννης Αγιάννης είναι ο κεντρικός ήρωας στους «Αθλίους» του Ουγκώ.

Συνώνυμα: πρωταγωνιστής (για την τρίτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: ηρώο, ηρωίδα, ηρωικός, ηρωικά, ηρωισμός

9. η ησυχία 🤫

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: η-συ-χί-α

Η λέξη ησυχία έχει δύο σημασίες:

1. Έλλειψη θορύβου ή φασαρίας.
   Όταν άρχιζε το μάθημα, στην τάξη επικρατούσε απόλυτη ησυχία.

2. Ηρεμία, γαλήνη.
   Στο χωριό του βρήκε επιτέλους την ησυχία που ζητούσε.

Συνώνυμα: σιωπή, σιγή (για την πρώτη σημασία)
Αντίθετα: φασαρία (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: ανησυχία
Οικογένεια Λέξεων: ήσυχος, ήσυχα, ησυχάζω, ησυχαστήριο

Φράσεις:

• Ώρες κοινής ησυχίας = οι ώρες κατά τις οποίες απαγορεύεται ο θόρυβος

10. η ήττα 😞

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ήτ-τα

Η λέξη ήττα έχει μία σημασία:

1. Απώλεια μάχης ή οποιουδήποτε αγώνα, αποτυχία.
   Η ήττα της ομάδας επηρέασε ψυχολογικά τους αθλητές.

Συνώνυμα: αποτυχία
Αντίθετα: νίκη
Σύνθετα: ηττοπαθής, ηττοπάθεια
Οικογένεια Λέξεων: ηττώμαι

11. το ηφαίστειο 🌋

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: η-φαί-στει-ο

Η λέξη ηφαίστειο έχει μία σημασία:

1. Ρήγμα στο φλοιό της γης απ' όπου κατά καιρούς βγαίνουν καπνοί και πυρακτωμένα υλικά (λάβα).
   Η τελευταία έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης έγινε το 1950.

Σύνθετα: ηφαιστειολόγος, ηφαιστειολογία, ηφαιστειογενής
Οικογένεια Λέξεων: ηφαιστειακός

Φράσεις:

• Καθόμαστε πάνω σ' ένα ηφαίστειο = βρισκόμαστε σε επικίνδυνη και δύσκολη κατάσταση
• Έγινε ηφαίστειο = νευρίασε πολύ

12. ο ήχος 🔔

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ή-χος

Η λέξη ήχος έχει δύο σημασίες:

1. Καθετί που αντιλαμβανόμαστε με την ακοή.
   Ο ήχος της καμπάνας ήταν χαρμόσυνος.

2. Στη φυσική: ακουστικό αίσθημα που οφείλεται σε παλμικές δονήσεις σωματιδίων του μέσου, π.χ. του αέρα, με το οποίο μεταδίδεται.
   Η ταχύτητα του ήχου είναι 340 μέτρα ανά δευτερόλεπτο.

Σύνθετα: ηχογραφώ, ηχομόνωση, ηχορύπανση, υπέρηχος
Οικογένεια Λέξεων: ηχώ, ηχηρός, ηχητικός