Οι λέξεις μας με Ε — Μέρος 2ο ⚔️

Το δεύτερο μέρος του γράμματος Ε μάς φέρνει είκοσι τρεις λέξεις: από την επανάσταση και την επιστήμη μέχρι την εφεύρεση και τον εχθρό.

Σε κάθε λέξη θα δεις: τι είδος λέξη είναι, πώς χωρίζεται σε συλλαβές, τι σημαίνει, πώς μπαίνει σε πρόταση, ποιες λέξεις είναι συγγενείς της και ποιες φράσεις φτιάχνει.

Αν κάποια λέξη είναι υπογραμμισμένη, ακούμπησε πάνω της: θα σου πει από πού ήρθε!

1. η επανάσταση 🔥

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-πα-νά-στα-ση

Η λέξη επανάσταση έχει δύο σημασίες:

1. Ομαδική εξέγερση για τη βίαιη ανατροπή πολιτικού ή κοινωνικού καθεστώτος μιας χώρας ή για την απελευθέρωση από ξένο κατακτητή.
   Η ελληνική επανάσταση του 1821 υπήρξε μεγάλος σταθμός στην πορεία του έθνους.

2. Απότομη αλλαγή των δεδομένων στην επιστήμη, την τέχνη κ.λπ.
   Η επανάσταση στην τεχνολογία χαρακτηρίζει την εποχή μας.

Συνώνυμα: εξέγερση, στάση, κίνημα (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: αντεπανάσταση
Οικογένεια Λέξεων: επαναστατώ, επαναστάτης, επαναστατικά

2. η επαρχία 🏞️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-παρ-χί-α

Η λέξη επαρχία έχει δύο σημασίες:

1. Διοικητική περιφέρεια του κράτους που είναι μικρότερη από το νομό.
   Ο Νομός Ιωαννίνων περιλαμβάνει τις επαρχίες Δωδώνης, Κόνιτσας και Μετσόβου.

2. Κάθε περιοχή της χώρας εκτός από την πρωτεύουσα.
   Πήρε μετάθεση από την πρωτεύουσα στην επαρχία.

Συνώνυμα: περιφέρεια, ύπαιθρος (για τη δεύτερη σημασία)
Αντίθετα: πρωτεύουσα (για τη δεύτερη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: έπαρχος, επαρχείο, επαρχιακός, επαρχιώτης

3. το επεισόδιο 📺

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-πει-σό-δι-ο

Η λέξη επεισόδιο έχει τρεις σημασίες:

1. Έντονο περιστατικό, συμβάν.
   Ο ιστορικός κατέγραψε πολλά σημαντικά επεισόδια από την ελληνική επανάσταση.

2. Απρόοπτη φιλονικία, λογομαχία.
   Είχαμε ένα έντονο επεισόδιο στην αίθουσα του δικαστηρίου.

3. Καθένα από τα αυτοτελή ή συνεχιζόμενα μέρη ενός έργου (λογοτεχνικού, τηλεοπτικού κ.λπ.).
   Η τηλεοπτική σειρά που παρακολουθούμε αποτελείται από δέκα αυτοτελή επεισόδια.

Συνώνυμα: καβγάς (για τη δεύτερη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: επεισοδιακός, επεισοδιακά

4. επιβάλλω 👑

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: ε-πι-βάλ-λω (αόριστος: επέβαλα)

Η λέξη επιβάλλω έχει δύο σημασίες:

1. Αναγκάζω κάποιον να δεχτεί κάτι συνήθως δυσάρεστο.
   Στις συζητήσεις που γίνονται επιβάλλει πάντοτε τη δική του γνώμη.

2. Στη μορφή «επιβάλλεται»: είναι αναγκαίο, πρέπει να…
   Μετά από ένα τόσο κοπιαστικό ταξίδι επιβάλλεται να ξεκουραστούμε.

Συνώνυμα: υποχρεώνω (για την πρώτη σημασία) · χρειάζεται, ενδείκνυται (για τη δεύτερη)
Οικογένεια Λέξεων: επιβολή

5. επιβραβεύω 🏅

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: ε-πι-βρα-βεύ-ω (αόριστος: επιβράβευσα)

Η λέξη επιβραβεύω έχει μία σημασία:

1. Αναγνωρίζω την αξία κάποιου και τον ανταμείβω με υλική ή ηθική αμοιβή.
   Για το σπουδαίο λογοτεχνικό του έργο επιβραβεύτηκε από την Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών.

Συνώνυμα: βραβεύω, ανταμείβω, επιδοκιμάζω
Οικογένεια Λέξεων: επιβράβευση

6. η επιδρομή 🐺

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-πι-δρο-μή

Η λέξη επιδρομή έχει μία σημασία:

1. Ξαφνική επίθεση ή εισβολή σε ξένη χώρα.
   Εναντίον της Βυζαντινής αυτοκρατορίας έγιναν πολλές επιδρομές από άλλους λαούς.

Συνώνυμα: επίθεση
Οικογένεια Λέξεων: επιδρομέας

Φράσεις:

• Επιδρομή λύκων, ακρίδας κ.λπ. = ομαδική εμφάνιση και καταστρεπτική δράση

7. η επίθεση ⚔️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-πί-θε-ση

Η λέξη επίθεση έχει μία σημασία:

1. Εχθρική κίνηση εναντίον κάποιου.
   Ο εχθρός πραγματοποίησε αεροπορική επίθεση εναντίον της γειτονικής χώρας.

Συνώνυμα: έφοδος, προσβολή, χτύπημα
Αντίθετα: άμυνα
Σύνθετα: αντεπίθεση
Οικογένεια Λέξεων: επιθετικός, επιθετικότητα

8. επιθυμώ 💭

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: ε-πι-θυ-μώ (αόριστος: επιθύμησα)

Η λέξη επιθυμώ έχει δύο σημασίες:

1. Θέλω.
   Επιθυμώ να κάνω ένα μεγάλο ταξίδι.

2. Εύχομαι, νοσταλγώ.
   Το ίδιο επιθυμώ και για εσάς.
   Είχαμε καιρό να σας δούμε και σας επιθυμήσαμε.

Συνώνυμα: λαχταρώ, ποθώ (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: επιθυμία, επιθυμητός

9. η επικοινωνία 📞

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-πι-κοι-νω-νί-α

Η λέξη επικοινωνία έχει μία σημασία:

1. Το να έρχεται κανείς σε επαφή με κάποιον άλλον, ανταλλάσσοντας μηνύματα και πληροφορίες.
   Το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο συμβάλλει στην ταχύτερη επικοινωνία.

Οικογένεια Λέξεων: επικοινωνώ

10. επιμελής 📚

Είδος: Επίθετο (επιμελής, επιμελής, επιμελές)
Συλλαβές: ε-πι-με-λής

Η λέξη επιμελής έχει μία σημασία:

1. Εργατικός, μελετηρός, προκομμένος.
   Είναι πάντοτε υπεύθυνος και επιμελής μαθητής.

Συνώνυμα: φιλομαθής, φιλόπονος
Αντίθετα: αμελής
Οικογένεια Λέξεων: επιμελώς, επιμέλεια, επιμελούμαι, επιμελητής, επιμελητήριο

11. η επιμονή 💪

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-πι-μο-νή

Η λέξη επιμονή έχει δύο σημασίες:

1. Το να εξακολουθεί να επιδιώκει και να υποστηρίζει κανείς κάτι, παρά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει.
   Με την υπομονή και την επιμονή μπορεί κάποιος να επιτύχει πολλά.

2. Το πείσμα.
   Είναι ενοχλητική η επιμονή του να γίνεται πάντοτε το δικό του.

Συνώνυμα: εμμονή (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: επιμένω, επίμονος, επίμονα

12. το επίπεδο 📏

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-πί-πε-δο

Η λέξη επίπεδο έχει δύο σημασίες:

1. Στα μαθηματικά: κάθε επιφάνεια στην οποία όλα τα σημεία, αν ενωθούν ανά δύο, σχηματίζουν ευθείες γραμμές που βρίσκονται πάνω στην επιφάνεια.
   Η ευθεία γραμμή εφαρμόζει απόλυτα σε κάθε επίπεδο.

2. Βαθμίδα πνευματικής ή κοινωνικής κατάστασης.
   Το επίπεδο της τάξης στα Μαθηματικά είναι πολύ υψηλό.

Φράσεις:

• Κεκλιμένο επίπεδο = μηχανή που χρησιμεύει για την ανύψωση βαρών

13. επισημαίνω 🔍

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: ε-πι-ση-μαί-νω (αόριστος: επισήμανα)

Η λέξη επισημαίνω έχει δύο σημασίες:

1. Δίνω έμφαση σε κάτι που θεωρώ σημαντικό.
   Ο γεωπόνος επισήμανε τους κινδύνους από την ανεξέλεγκτη χρήση των φυτοφαρμάκων.

2. Μεταφορικά: εντοπίζω κάποιον ή κάτι, διαπιστώνω.
   Επισημαίνω τα λάθη που έγιναν στις ασκήσεις των Μαθηματικών.

Συνώνυμα: υπογραμμίζω, τονίζω (για την πρώτη σημασία) · διακρίνω (για τη δεύτερη)
Οικογένεια Λέξεων: επισήμανση

14. η επιστήμη 🔬

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-πι-στή-μη

Η λέξη επιστήμη έχει δύο σημασίες:

1. Οι γνώσεις που έχουν ανακαλυφθεί με έρευνα και μελέτη και είναι οργανωμένες σε τομείς.
   Η πρόοδος της επιστήμης είναι καταπληκτική τα τελευταία χρόνια.

2. Κάθε τομέας γνώσεων.
   Η επιστήμη της Φυσικής χρησιμοποιεί τη θεωρία και το πείραμα.

Σύνθετα: επιστημολογία
Οικογένεια Λέξεων: επιστήμονας, επιστημονικός, επιστημοσύνη

15. η επιχείρηση 🏢

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-πι-χεί-ρη-ση

Η λέξη επιχείρηση έχει δύο σημασίες:

1. Η ομαδική προσπάθεια για την πραγματοποίηση ενός σκοπού.
   Στήθηκε μεγάλη επιχείρηση, για να βρεθούν οι αγνοούμενοι.

2. Οικονομική μονάδα με σκοπό το κέρδος.
   Άνοιξαν οικογενειακή επιχείρηση με έτοιμα ενδύματα.

Συνώνυμα: απόπειρα (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: επιχειρηματολογία
Οικογένεια Λέξεων: επιχειρώ, επιχείρημα, επιχειρηματίας, επιχειρηματικός, επιχειρηματικότητα

16. η έρευνα 🔎

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: έ-ρευ-να

Η λέξη έρευνα έχει μία σημασία:

1. Η συστηματική προσπάθεια που γίνεται με σκοπό να βρεθεί, να ανακαλυφθεί και να ερμηνευθεί κάτι· αναζήτηση, ψάξιμο.
   Οι αρχαιολογικές έρευνες έφεραν στο φως αμύθητους θησαυρούς.

Συνώνυμα: εξερεύνηση, εξέταση, αναζήτηση
Οικογένεια Λέξεων: ερευνώ, ερευνητής, ερευνητικός

17. έρχομαι 🚶

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: έρ-χο-μαι (αόριστος: ήρθα και ήλθα)

Η λέξη έρχομαι έχει πέντε σημασίες:

1. Φτάνω.
   Μόλις ήρθε από το ταξίδι.

2. Πλησιάζω κάποιον ή κάπου.
   Η βροχή έρχεται προς την περιοχή μας.

3. Επιστρέφω, γυρίζω πίσω.
   Έρχεται καθημερινά στις τέσσερις το απόγευμα από τη δουλειά του.

4. Πηγαίνω κάπου τακτικά, συχνάζω.
   Έρχεται πολύ συχνά στη βιβλιοθήκη.

5. Μεταφορικά: καταλαμβάνω ορισμένη θέση, σειρά.
   Ήρθε πρώτος στο διαγωνισμό της Μαθηματικής Εταιρείας.

Συνώνυμα: επανέρχομαι (για την τρίτη σημασία) · κατατάσσομαι (για την πέμπτη)
Αντίθετα: φεύγω (για την πρώτη, τη δεύτερη και την τρίτη σημασία)
Σύνθετα: απέρχομαι, συνέρχομαι, προσέρχομαι, διέρχομαι, περιέρχομαι, εισέρχομαι, ανέρχομαι
Οικογένεια Λέξεων: ερχομός

Φράσεις:

• Έρχομαι στα χέρια = συμπλέκομαι, πιάνομαι στα χέρια με κάποιον
• Μου έρχεται γάντι = μου ταιριάζει απόλυτα

18. η εστία 🏠

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-στί-α

Η λέξη εστία έχει τρεις σημασίες:

1. Το σπίτι, ο τόπος διαμονής.
   Όσο καιρό βρισκόταν στο εξωτερικό, αναπολούσε την πατρική εστία.

2. Στη Φυσική: το σημείο στο οποίο συγκεντρώνονται οι ακτίνες φωτεινής δέσμης που περνούν από φακό ή αντανακλώνται από κοίλα ή κυρτά κάτοπτρα.
   Προσπαθεί να ανάψει φωτιά με την εστία των ακτίνων του ήλιου.

3. Μεταφορικά: το σημείο όπου εκδηλώνεται κάτι και αρχίζει να απλώνεται παντού.
   Η αρχαία Αθήνα ήταν η εστία του κλασικού πολιτισμού.

Συνώνυμα: κατοικία (για την πρώτη σημασία) · επίκεντρο, κοιτίδα (για την τρίτη)
Σύνθετα: παρέστιος (= που ζει στο ίδιο σπίτι)
Οικογένεια Λέξεων: εστιάζω, εστιακός

Φράσεις:

• Υπέρ βωμών και εστιών = για την προάσπιση της εθνικής ανεξαρτησίας και ελευθερίας
• Εστία = θεά των αρχαίων Ελλήνων και Ρωμαίων, προστάτιδα της οικίας και της οικογένειας

19. η εταιρεία 🤝

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-ται-ρεί-α

Η λέξη εταιρεία έχει δύο σημασίες:

1. Οργανωμένη ομάδα προσώπων με κοινούς και συγκεκριμένους στόχους.
   Η Αρχαιολογική Εταιρεία ασχολείται με την προστασία και την ανάδειξη των αρχαιοτήτων.

2. Νόμιμα οργανωμένη οικονομική επιχείρηση.
   Εργάζεται σε μια μεγάλη πολυεθνική εταιρεία που κατασκευάζει υπολογιστές.

Συνώνυμα: σύνδεσμος, ένωση, σύλλογος, σωματείο (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: εταίρος, εταιρικός

Φράσεις:

• Φιλική Εταιρεία = μυστική οργάνωση που προετοίμασε την επανάσταση του 1821

20. εύθυμος 😊

Είδος: Επίθετο (εύθυμος, εύθυμη, εύθυμο)
Συλλαβές: εύ-θυ-μος

Η λέξη εύθυμος έχει δύο σημασίες:

1. Αυτός που έχει καλή διάθεση, χαρούμενος.
   Αποτελούν μια εύθυμη και ευχάριστη παρέα.

2. Αστείος, κωμικός.
   Ο πρωταγωνιστής του θεατρικού έργου είχε έναν εύθυμο ρόλο.

Συνώνυμα: ευδιάθετος, χαρωπός, κεφάτος (για την πρώτη σημασία) · φαιδρός (για τη δεύτερη)
Αντίθετα: δύσθυμος, σκυθρωπός (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: ευθυμογράφημα
Οικογένεια Λέξεων: ευθυμώ, εύθυμα, ευθυμία, Ευθύμιος, Ευθυμία

21. εύκρατος 🌤️

Είδος: Επίθετο (εύκρατος, εύκρατη, εύκρατο)
Συλλαβές: εύ-κρα-τος

Η λέξη εύκρατος έχει μία σημασία:

1. Στη Γεωγραφία: κλίμα που χαρακτηρίζεται από θερμοκρασία που δεν είναι ούτε πολύ ψυχρή ούτε πολύ θερμή.
   Η ελιά ευδοκιμεί σε εύκρατο κλίμα.

Συνώνυμα: ήπιος, μαλακός
Οικογένεια Λέξεων: ευκρασία (= η ηπιότητα του κλίματος)

Φράσεις:

• Εύκρατη ζώνη = η ζώνη που περιλαμβάνεται μεταξύ του πολικού και του τροπικού κύκλου

22. η εφεύρεση 💡

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ε-φεύ-ρε-ση

Η λέξη εφεύρεση έχει δύο σημασίες:

1. Επινόηση ενός καινούργιου οργάνου ή μηχανήματος, μιας νέας μεθόδου κ.λπ.
   Η εφεύρεση της τυπογραφίας άλλαξε τη ζωή του ανθρώπου.

2. Το ίδιο το νέο δημιούργημα.
   Το τηλέφωνο είναι εφεύρεση του Γκράχαμ Μπελ.

Συνώνυμα: ευρεσιτεχνία (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: εφευρίσκω, εφευρέτης, εφευρετικός

23. ο εχθρός 🛡️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: εχ-θρός

Η λέξη εχθρός έχει δύο σημασίες:

1. Αυτός που μισεί κάποιον και θέλει το κακό του.
   Ούτε στον εχθρό μου δε θα ήθελα να συμβεί κάτι τέτοιο.

2. Αντίπαλος στον πόλεμο.
   Ο εχθρός έκανε αιφνιδιαστική επίθεση.

Συνώνυμα: αντίπαλος, ανταγωνιστής (για την πρώτη σημασία) · πολέμιος (για τη δεύτερη)
Αντίθετα: φίλος (για την πρώτη σημασία) · σύμμαχος (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: εχθροπραξία
Οικογένεια Λέξεων: εχθρεύομαι, εχθρικός, εχθρικά, εχθρότητα