Οι λέξεις μας με Δ 🏛️

Το γράμμα Δ μάς φέρνει είκοσι τρεις λέξεις: από τη δημοκρατία που γεννήθηκε στην Αθήνα μέχρι τη δραχμή που είχαμε στις τσέπες μας.

Σε κάθε λέξη θα δεις: τι είδος λέξη είναι, πώς χωρίζεται σε συλλαβές, τι σημαίνει, πώς μπαίνει σε πρόταση, ποιες λέξεις είναι συγγενείς της και ποιες φράσεις φτιάχνει.

Αν κάποια λέξη είναι υπογραμμισμένη, ακούμπησε πάνω της: θα σου πει από πού ήρθε!

1. δανείζω 🤝

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: δα-νεί-ζω (αόριστος: δάνεισα)

Η λέξη δανείζω έχει μία σημασία:

1. Μεταβατικό: δίνω χρήματα ή άλλα πράγματα με τη συμφωνία να μου επιστραφούν.
   Δάνεισε το βιβλίο της Ιστορίας στο συμμαθητή του.

Οικογένεια Λέξεων: δάνειο, δανεικός, δανεισμός, δανειστής, δανειστικός

2. η δέηση 🙏

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δέ-η-ση

Η λέξη δέηση έχει μία σημασία:

1. Προσευχή που απευθύνεται στο Θεό με συγκεκριμένη παράκληση.
   Στον εορτασμό για την απελευθέρωση της πόλης έγινε επιμνημόσυνη δέηση και κατάθεση στεφάνων στο μνημείο των πεσόντων.

Συνώνυμα: ικεσία
Οικογένεια Λέξεων: δέομαι

3. δέχομαι 🎁

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: δέ-χο-μαι (αόριστος: δέχτηκα)

Η λέξη δέχομαι έχει τέσσερις σημασίες:

1. Μεταβατικό: παίρνω κάτι που μου προσφέρουν.
   Δέχτηκε με χαρά τα δώρα που του έκαναν.

2. Παραδέχομαι, αναγνωρίζω, συμφωνώ.
   Δέχομαι ότι έχεις δίκιο για το θέμα που συζητήσαμε.

3. Ανέχομαι την άδικη συμπεριφορά κάποιου.
   Δε δέχομαι να μου μιλάς με τέτοιον τρόπο.

4. Υποδέχομαι, φιλοξενώ, επιτρέπω την είσοδο.
   Δέχτηκε με ευγένεια όλους τους καλεσμένους του.

Συνώνυμα: παραλαμβάνω (για την πρώτη σημασία) · επιδοκιμάζω, εγκρίνω (για τη δεύτερη) · υπομένω (για την τρίτη)
Αντίθετα: αρνούμαι, απορρίπτω (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: αποδέχομαι, παραδέχομαι, καταδέχομαι, διαδέχομαι, καλοδέχομαι
Οικογένεια Λέξεων: δέκτης, δεκτός, δεκτικός, δεκτικότητα, δεξαμενή, δεξίωση, δεξιότητα, δοχείο

4. η δήλωση 📄

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δή-λω-ση

Η λέξη δήλωση έχει δύο σημασίες:

1. Το να γίνεται κάτι γνωστό, φανερό.
   Έκανε στο κοινό δηλώσεις στους δημοσιογράφους για την οικονομική κατάσταση της χώρας.

2. Επίσημη γραπτή ανακοίνωση προς τις αρμόδιες αρχές.
   Κατέθεσε δήλωση στην εφορία για τα εισοδήματά του.

Συνώνυμα: γνωστοποίηση (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: εκδήλωση, διαδήλωση
Οικογένεια Λέξεων: δηλώνω, δηλωμένος, δηλωτικός

5. η δημοκρατία 🗳️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δη-μο-κρα-τί-α

Η λέξη δημοκρατία έχει μία σημασία:

1. Πολίτευμα σύμφωνα με το οποίο η εξουσία πηγάζει από το λαό και ασκείται με βάση τη βούληση της πλειοψηφίας.
   Η αρχαία Αθήνα είναι ο τόπος που γεννήθηκε η δημοκρατία.

Αντίθετα: μοναρχία, ολιγαρχία, απολυταρχία, τυραννία, δικτατορία, φασισμός
Οικογένεια Λέξεων: δημοκράτης, δημοκρατικός, δημοκρατικότητα

Φράσεις:

• Προεδρευομένη Κοινοβουλευτική Δημοκρατία = ο Πρόεδρος εκλέγεται από τους βουλευτές και είναι ο ρυθμιστής του πολιτεύματος
• Άμεση δημοκρατία = οι αποφάσεις λαμβάνονται απευθείας από τους πολίτες, χωρίς τη μεσολάβηση αντιπροσώπων

6. η διαίρεση ➗

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δι-αί-ρε-ση

Η λέξη διαίρεση έχει δύο σημασίες:

1. Ο χωρισμός σε μέρη.
   Η διαίρεση της περιουσίας έγινε σε όλα τα αδέρφια.

2. Στα μαθηματικά: μία από τις τέσσερις πράξεις της αριθμητικής, με την οποία χωρίζουμε ένα ποσό σε ίσα μέρη.
   Το αποτέλεσμα της διαίρεσης ονομάζεται πηλίκο.

Συνώνυμα: διαχωρισμός, διαμελισμός (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: διαιρέτης, διαιρετός, διαιρετέος, διαιρέσιμος

Φράσεις:

• Ατελής διαίρεση = αυτή που αφήνει υπόλοιπο

7. η διακήρυξη 📢

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δια-κή-ρυ-ξη

Η λέξη διακήρυξη έχει δύο σημασίες:

1. Η επίσημη ανακοίνωση θέσεων, αρχών, αποφάσεων.
   Η ιδρυτική διακήρυξη του νέου κόμματος παρουσιάστηκε σε μεγάλη εκδήλωση στο λαό.

2. Διεθνής συμφωνία μεταξύ δύο κρατών.
   Υπογράφτηκε διακήρυξη φιλίας και συνεργασίας μεταξύ των δύο χωρών.

Συνώνυμα: ανακοίνωση, κοινοποίηση, γνωστοποίηση (για την πρώτη σημασία)

8. το διάλειμμα ⏸️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: διά-λειμ-μα

Η λέξη διάλειμμα έχει μία σημασία:

1. Προσωρινή διακοπή, παύση.
   Οι εργάτες έκαναν διάλειμμα για φαγητό.

Φράσεις:

• Κατά διαλείμματα = από καιρό σε καιρό

9. ο διάλογος 💬

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: διά-λο-γος

Η λέξη διάλογος έχει μία σημασία:

1. Συζήτηση, συνομιλία ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα πρόσωπα.
   Τα προβλήματα στο σχολείο λύνονται πιο εύκολα με διάλογο και συνεννόηση.

Συνώνυμα: στιχομυθία
Αντίθετα: μονόλογος
Οικογένεια Λέξεων: διαλογίζομαι, διαλογικός

Φράσεις:

• Διάλογος κωφών = για έλλειψη πραγματικού διαλόγου, όπου ο καθένας επιμένει στις απόψεις του

10. διαμαρτύρομαι ✊

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: δια-μαρ-τύ-ρο-μαι (αόριστος: διαμαρτυρήθηκα)

Η λέξη διαμαρτύρομαι έχει μία σημασία:

1. Αμετάβατο: εκφράζω έντονα παράπονα ή αντίθεση για κάτι που είναι άδικο ή παράνομο.
   Οι κάτοικοι διαμαρτυρήθηκαν για την υποβάθμιση του περιβάλλοντος στην περιοχή τους.

Συνώνυμα: παραπονούμαι

11. η διαμονή 🏠

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δια-μο-νή

Η λέξη διαμονή έχει μία σημασία:

1. Ο τόπος στον οποίο ζει, μένει κάποιος.
   Ο τόπος διαμονής του κατά τους καλοκαιρινούς μήνες είναι η Λέρος.

Συνώνυμα: κατοικία

12. η διάνοια 🧠

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: διά-νοι-α

Η λέξη διάνοια έχει μία σημασία:

1. Η δύναμη του νου, η σκέψη, το πνεύμα.
   Είναι διάνοια στα μαθηματικά.

Συνώνυμα: ευφυΐα, μεγαλοφυΐα

13. διαπολιτισμικός, -ή, -ό 🌍

Είδος: Επίθετο (για άψυχα)
Συλλαβές: δια-πο-λι-τι-σμι-κός

Η λέξη διαπολιτισμικός έχει μία σημασία:

1. Αυτός που έχει σχέση με δύο ή περισσότερους πολιτισμούς.
   Στην Ελλάδα λειτουργούν ορισμένα διαπολιτισμικά σχολεία.

14. διάσημος, -η, -ο ⭐

Είδος: Επίθετο (για έμψυχα και άψυχα)
Συλλαβές: διά-ση-μος

Η λέξη διάσημος έχει μία σημασία:

1. Αυτός που είναι πολύ γνωστός, ονομαστός, ξακουστός.
   Πρόσφατα επισκέφτηκε την πόλη μας ένας διάσημος καλλιτέχνης του θεάτρου.

Συνώνυμα: πασίγνωστος, φημισμένος
Αντίθετα: άσημος

15. η διαστολή 🌡️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δια-στο-λή

Η λέξη διαστολή έχει μία σημασία:

1. Στη φυσική: η αύξηση των διαστάσεων ενός σώματος λόγω θερμότητας.
   Η μεγάλη ζέστη προκαλεί διαστολή στις μεταλλικές γραμμές του τρένου.

Συνώνυμα: διόγκωση, μεγέθυνση
Αντίθετα: συστολή
Σύνθετα: αντιδιαστολή

16. διαυγής, -ής, -ές 💧

Είδος: Επίθετο (για άψυχα)
Συλλαβές: δι-αυ-γής

Η λέξη διαυγής έχει δύο σημασίες:

1. Καθαρός, διάφανος.
   Το νερό της βρύσης του χωριού μας είναι διαυγές και δροσερό.

2. Μεταφορικά: σαφής, ακριβής.
   Οι σκέψεις του είναι διαυγείς και συγκεκριμένες.

Συνώνυμα: διαφανής, λαγαρός (για την πρώτη σημασία) · ευκρινής (για τη δεύτερη)
Αντίθετα: θολός (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: διαύγεια

17. η διεύθυνση 📮

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δι-εύ-θυν-ση

Η λέξη διεύθυνση έχει τρεις σημασίες:

1. Ο τόπος στον οποίο μένει ή εργάζεται κάποιος.
   Η διεύθυνσή μου είναι Θ. Σοφούλη 30, Κομοτηνή.

2. Η διοίκηση μιας υπηρεσίας.
   Η διεύθυνση της επιχείρησης βρίσκεται σε καλά χέρια.

3. Η κατεύθυνση προς την οποία κινείται κάποιος ή κάτι.
   Οι άνεμοι αύριο θα πνέουν από βόρειες διευθύνσεις.

Συνώνυμα: τόπος διαμονής (για την πρώτη σημασία) · ηγεσία (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: υποδιεύθυνση
Οικογένεια Λέξεων: διευθύνω, διευθυντής, διευθυντικός, διευθυντήριο

18. η διήγηση 📖

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δι-ή-γη-ση

Η λέξη διήγηση έχει μία σημασία:

1. Περιγραφή πραγματικών ή φανταστικών γεγονότων.
   Η προφορική διήγηση του περιστατικού ήταν συναρπαστική.

Συνώνυμα: εξιστόρηση, αφήγηση
Οικογένεια Λέξεων: διήγημα

19. διορθώνω ✏️

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: δι-ορ-θώ-νω (αόριστος: διόρθωσα)

Η λέξη διορθώνω έχει δύο σημασίες:

1. Επαναφέρω κάτι στη σωστή θέση ή κατάσταση, αποκαθιστώ.
   Διόρθωσα τα λάθη που έκανα στην ορθογραφία.

2. Συμμορφώνω, σωφρονίζω.
   Έννοια σου και θα σε διορθώσω εγώ, αν το ξανακάνεις!

Συνώνυμα: επιδιορθώνω (για την πρώτη σημασία) · συνετίζω (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: επιδιορθώνω
Οικογένεια Λέξεων: διόρθωση, διόρθωμα, διορθωτής, διορθωτικός

20. η διχόνοια ⚔️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δι-χό-νοι-α

Η λέξη διχόνοια έχει μία σημασία:

1. Η διαφωνία ανάμεσα σε άτομα ή ομάδες που οδηγεί σε έχθρα.
   Υπάρχει παλιά διχόνοια ανάμεσα σ' αυτούς τους δύο.

Συνώνυμα: διένεξη
Αντίθετα: ομόνοια, σύμπνοια

Παροιμία:

• Η ομόνοια χτίζει σπίτι κι η διχόνοια το γκρεμίζει

21. η διώρυγα 🚢

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δι-ώ-ρυ-γα

Η λέξη διώρυγα έχει μία σημασία:

1. Μακρύ, βαθύ τεχνητό αυλάκι με το οποίο συνδέονται δύο θάλασσες, λίμνες ή ποτάμια.
   Η διάνοιξη της διώρυγας της Κορίνθου έγινε το 1893.

Φράσεις:

• Διώρυγα αποξηραντική = για την αφαίρεση νερού από ελώδη χωράφια

22. η δόξα 🏆

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δό-ξα

Η λέξη δόξα έχει μία σημασία:

1. Η μεγάλη φήμη, ο θαυμασμός που προκαλεί και το όνομα που αποκτά κάποιος για τις ικανότητές του.
   Με τις λαμπρές του επιτυχίες κέρδισε μεγάλη δόξα στο πανελλήνιο.

Συνώνυμα: αίγλη, μεγαλεία (τα)
Σύνθετα: δοξολογία, ένδοξος, άδοξος, φιλόδοξος
Οικογένεια Λέξεων: δοξάζω, δοξασία, δοξαστικός

Φράσεις:

• Στο απόγειο της δόξας = στο μέγιστο σημείο

23. η δραχμή 🪙

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: δραχ-μή

Η λέξη δραχμή έχει μία σημασία:

1. Το νόμισμα της Ελλάδας μέχρι το 2002.
   Το εισιτήριο για το θέατρο κόστιζε παλιότερα περίπου πέντε χιλιάδες δραχμές.

Σύνθετα: δραχμοποιώ, δεκάδραχμο, εικοσάδραχμο
Οικογένεια Λέξεων: δραχμικός