Οι λέξεις μας με Α — Μέρος 6ο ⭐

Φτάνουμε στο τελευταίο κομμάτι του γράμματος Α! Είκοσι τρεις λέξεις που ξεκινούν από τις απρόσιτες κορυφές των βουνών και τελειώνουν στην αφορμή για μια αλλαγή.

Σε κάθε λέξη θα δεις: τι είδος λέξη είναι, πώς χωρίζεται σε συλλαβές, τι σημαίνει, πώς μπαίνει σε πρόταση, ποιες λέξεις είναι συγγενείς της και ποιες φράσεις φτιάχνει.

Αν κάποια λέξη είναι υπογραμμισμένη, ακούμπησε πάνω της: θα σου πει από πού ήρθε!

1. απρόσιτος, -η, -ο 🏔️

Είδος: Επίθετο (για έμψυχα και άψυχα)
Συλλαβές: α-πρό-σι-τος

Η λέξη απρόσιτος έχει μία σημασία:

1. Αυτός που δεν μπορεί να τον πλησιάσει κάποιος.
   Η κορυφή του Ολύμπου είναι απρόσιτη για τους πολλούς.

Συνώνυμα: απλησίαστος, απροσπέλαστος, δυσπρόσιτος
Αντίθετα: προσιτός, προσπελάσιμος

2. απτόητος, -η, -ο 💪

Είδος: Επίθετο (για έμψυχα)
Συλλαβές: α-πτό-η-τος

Η λέξη απτόητος έχει μία σημασία:

1. Αυτός που δε φοβάται και δεν υποχωρεί μπροστά στα εμπόδια.
   Συνέχισε απτόητος τον αγώνα για μια καλύτερη ζωή.

Συνώνυμα: άφοβος, ατρόμητος
Οικογένεια Λέξεων: απτόητα (επίρρημα)

3. η αρετή 🌟

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-ρε-τή

Η λέξη αρετή έχει δύο σημασίες:

1. Ηθική ανωτερότητα, σεβασμός στους ηθικούς κανόνες.
   Σε ολόκληρη τη ζωή του τον διέκριναν η αρετή και η ευγένεια.

2. Το προτέρημα, το προσόν.
   Η πιο σημαντική αρετή του είναι η ειλικρίνειά του.

Συνώνυμα: ηθικότητα (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: πανάρετος

4. το άρθρο 📰

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: άρ-θρο

Η λέξη άρθρο έχει τρεις σημασίες:

1. Στη γραμματική: το κλιτό μέρος του λόγου που μπαίνει μπροστά από τα ονόματα.
   Η γλώσσα μας έχει το οριστικό και το αόριστο άρθρο.

2. Δημοσίευμα στο οποίο αναπτύσσεται κάποιο θέμα.
   Το κύριο άρθρο της εφημερίδας αναφέρεται στην εκπαίδευση.

3. Κάθε διάταξη νόμου ή καταστατικού.
   Υπάρχουν ειδικά άρθρα του νόμου που αναφέρονται στη μετανάστευση.

Σύνθετα: αρθρογράφος, αρθρογραφώ, αρθρογραφία, έναρθρος, άναρθρος
Οικογένεια Λέξεων: αρθρώνω, άρθρωση

5. αρμόδιος, -α, -ο 🎯

Είδος: Επίθετο (για έμψυχα)
Συλλαβές: αρ-μό-δι-ος

Η λέξη αρμόδιος έχει μία σημασία:

1. Αυτός που είναι υπεύθυνος για ένα θέμα, ο κατάλληλος.
   Στην εφορία εξυπηρετηθήκαμε αμέσως από τον αρμόδιο υπάλληλο.

Συνώνυμα: ειδικός
Σύνθετα: αναρμόδιος
Οικογένεια Λέξεων: αρμόδια - αρμοδίως (επιρρήματα), αρμοδιότητα

6. η αρμονία 🎵

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αρ-μο-νί-α

Η λέξη αρμονία έχει δύο σημασίες:

1. Σωστή αναλογία, ταίριασμα.
   Τα σπίτια του χωριού βρίσκονταν σε πλήρη αρμονία με το φυσικό τοπίο.

2. Μεταφορικά: ομόνοια, σύμπνοια.
   Στις αποφάσεις που έπαιρναν επικρατούσαν αρμονία και ομοφωνία.

Συνώνυμα: συμμετρία (για την πρώτη σημασία) · συμφωνία (για τη δεύτερη)
Αντίθετα: ασυμμετρία (για την πρώτη σημασία) · δυσαρμονία (και για τις δύο)
Σύνθετα: δυσαρμονία
Οικογένεια Λέξεων: αρμονικός, αρμονικά (επίρρημα)

7. άρτιος, -α, -ο 🔢

Είδος: Επίθετο (για έμψυχα και άψυχα)
Συλλαβές: άρ-τι-ος

Η λέξη άρτιος έχει δύο σημασίες:

1. Πλήρης, ακέραιος.
   Οι μαθητές οργάνωσαν μία άρτια εκδήλωση για το περιβάλλον.

2. Ζυγός αριθμός, πολλαπλάσιο του δύο.
   Το δέκα είναι άρτιος αριθμός.

Συνώνυμα: τέλειος (για την πρώτη σημασία)
Αντίθετα: ελλιπής, λειψός (για την πρώτη σημασία) · περιττός, μονός (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: αρτιμελής, αρτιμέλεια
Οικογένεια Λέξεων: αρτιότητα

8. η αρχή 🚩

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αρ-χή

Η λέξη αρχή έχει τέσσερις σημασίες:

1. Το πρώτο χρονικό ή τοπικό σημείο, απ' όπου ξεκινάει κάποιος ή κάτι.
   Μένουμε στην αρχή της οδού Καβάφη.

2. Στον πληθυντικό: οι ιδέες και απόψεις ενός ατόμου για τη ζωή, οι αξίες του.
   Ο Σωκράτης προτίμησε να πεθάνει παρά να προδώσει τις αρχές του.

3. Θεμελιώδης, βασικός κανόνας ή νόμος μιας συγκεκριμένης επιστήμης.
   Η αρχή των συγκοινωνούντων δοχείων διδάσκεται στη Φυσική.

4. Η κρατική εξουσία και οι εκπρόσωποί της.
   Στην εκδήλωση παρέστησαν οι πολιτικές αρχές της πόλης.

Συνώνυμα: αφετηρία (για την πρώτη σημασία)
Αντίθετα: τέλος, τέρμα (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: απαρχή, αρχηγέτης, αρχαιρεσία
Οικογένεια Λέξεων: αρχίζω, αρχικός, αρχικά (επίρρημα), αρχάριος, αρχείο, άρχοντας

Φράσεις:

• Η αρχή είναι το ήμισυ του παντός = το πρώτο βήμα έχει μεγάλη σημασία
• Οι διωκτικές αρχές = η αστυνομία

Παροιμία:

• Κάθε αρχή και δύσκολη

9. η αρωγή 🤲

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-ρω-γή

Η λέξη αρωγή έχει μία σημασία:

1. Βοήθεια, συνδρομή.
   Η αρωγή του κράτους προς τους σεισμοπαθείς ήταν σημαντική.

Οικογένεια Λέξεων: αρωγός

10. η ασθένεια 🤒

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-σθέ-νει-α

Η λέξη ασθένεια έχει μία σημασία:

1. Η αρρώστια, η νόσος.
   Η ανεμοβλογιά είναι μεταδοτική ασθένεια.

Συνώνυμα: πάθηση

Φράσεις:

• Διπλωματική ασθένεια = ανύπαρκτη ασθένεια που χρησιμοποιείται ως πρόφαση

11. η άσκηση 🏃

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ά-σκη-ση

Η λέξη άσκηση έχει δύο σημασίες:

1. Το να γυμνάζει κάποιος το σώμα ή το πνεύμα.
   Το σκάκι αποτελεί σπουδαία πνευματική άσκηση.

2. Πρακτική εφαρμογή σε κάτι που διδάχτηκε θεωρητικά.
   Σήμερα κάναμε δύο ασκήσεις ορθογραφίας.

Συνώνυμα: εκγύμναση, προπόνηση (για την πρώτη σημασία) · εξάσκηση (και για τις δύο)
Σύνθετα: εξάσκηση, προάσκηση
Οικογένεια Λέξεων: ασκώ, ασκητής, ασκητεύω, ασκητικός, ασκητισμός

Φράσεις:

• Άσκηση εκλογικού δικαιώματος = το δικαίωμα να ψηφίζει κάποιος
• Άσκηση ποινικής δίωξης = δικαστικές ενέργειες εναντίον κάποιου που έχει διαπράξει αδίκημα

12. το αστέρι ✨

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-στέ-ρι

Η λέξη αστέρι έχει δύο σημασίες:

1. Κάθε ουράνιο σώμα εκτός από τη σελήνη που φέγγει τη νύχτα.
   Τα αστέρια τρεμοσβήνουν στον ουρανό.

2. Μεταφορικά: άνθρωπος με εξαιρετικές ικανότητες και επιτυχημένη επαγγελματική ζωή.
   Είναι ένα μεγάλο αστέρι του κινηματογράφου.

Συνώνυμα: διασημότητα, πρωταγωνιστής (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: αστεροειδής, αστεροσκοπείο
Οικογένεια Λέξεων: αστερίας, αστερίσκος, αστερισμός

Φράσεις:

• Αστέρι της Αυγής = Αυγερινός
• Έχει αστέρι = όλα του πηγαίνουν καλά

13. η αστραπή ⚡

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-στρα-πή

Η λέξη αστραπή έχει μία σημασία:

1. Στη φυσική: έντονη και στιγμιαία λάμψη, που παράγεται από ηλεκτρική εκκένωση ανάμεσα σε δύο σύννεφα ή ανάμεσα σ' ένα σύννεφο και το έδαφος.
   Έβρεχε πολύ δυνατά και οι αστραπές έσχιζαν συνέχεια τον ουρανό.

Οικογένεια Λέξεων: αστράφτω, αστραπιαίος, αστραπιαία (επίρρημα)

Φράσεις:

• Σαν αστραπή = πολύ γρήγορα

Παροιμία:

• Καθαρός ουρανός αστραπές δε φοβάται

14. ασύλληπτος, -η, -ο 🌌

Είδος: Επίθετο (για έμψυχα και άψυχα)
Συλλαβές: α-σύλ-λη-πτος

Η λέξη ασύλληπτος έχει δύο σημασίες:

1. Αυτός που δεν έχει ή δεν μπορεί να πιαστεί.
   Ο δράστης παραμένει ασύλληπτος παρά τις προσπάθειες της αστυνομίας.

2. Μεταφορικά: που δεν μπορεί να τον καταλάβει κάποιος, επειδή ξεπερνάει τα συνηθισμένα όρια.
   Η απόσταση ανάμεσα στους γαλαξίες του σύμπαντος είναι ασύλληπτη για τους πολλούς ανθρώπους.

Συνώνυμα: άπιαστος (για την πρώτη σημασία) · ακατάληπτος, ακατανόητος (για τη δεύτερη)
Οικογένεια Λέξεων: ασύλληπτα (επίρρημα)

15. άσωτος, -η, -ο 💸

Είδος: Επίθετο (για έμψυχα και άψυχα)
Συλλαβές: ά-σω-τος

Η λέξη άσωτος έχει μία σημασία:

1. Αυτός που ξοδεύει τα υπάρχοντά του ασυλλόγιστα και κάνει άτακτη ζωή.
   Ζει μια άσωτη ζωή, σπαταλώντας την περιουσία του.

Συνώνυμα: αχαλίνωτος
Αντίθετα: εγκρατής
Οικογένεια Λέξεων: άσωτα (επίρρημα), ασωτία

Φράσεις:

• Άσωτος υιός = το ευαγγελικό πρόσωπο που ξόδεψε τα υπάρχοντά του

16. το άτομο 👤

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ά-το-μο

Η λέξη άτομο έχει δύο σημασίες:

1. Κάθε άνθρωπος χωριστά.
   Στον κινηματογράφο υπάρχουν θέσεις για πενήντα άτομα.

2. Στη φυσική: το μικρότερο σωματίδιο της ύλης, το οποίο μπορεί να συμμετέχει στο σχηματισμό πολυπλοκότερων χημικών ουσιών.
   Το νερό είναι η χημική ένωση δύο ατόμων υδρογόνου και ενός ατόμου οξυγόνου.

Συνώνυμα: πρόσωπο (για την πρώτη σημασία) · στοιχείο, μόριο (για τη δεύτερη)
Αντίθετα: ομάδα, σύνολο (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: ατομικός, ατομικά (επίρρημα), ατομικότητα, ατομισμός, ατομιστής

17. άτρωτος, -η, -ο 🛡️

Είδος: Επίθετο (για έμψυχα)
Συλλαβές: ά-τρω-τος

Η λέξη άτρωτος έχει μία σημασία:

1. Αυτός που δεν τραυματίστηκε ή δεν είναι δυνατόν να τραυματιστεί.
   Ο Αχιλλέας ήταν άτρωτος από τα βέλη των εχθρών.

Αντίθετα: τρωτός
Οικογένεια Λέξεων: άτρωτα (επίρρημα)

18. το αυγό 🥚

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αυ-γό

Η λέξη αυγό έχει μία σημασία:

1. Αυτό που γεννούν τα πουλιά, τα ψάρια και τα ερπετά και αποτελείται από τον κρόκο, το ασπράδι και το τσόφλι.
   Το Πάσχα βάφουμε κόκκινα αυγά.

Σύνθετα: αυγοθήκη, αυγολέμονο, αυγοτάραχο

Φράσεις:

• Χάνω τα αυγά και τα καλάθια = χάνω τα πάντα
• Αυγά σου καθαρίζουν; = για κάποιον που γελάει χωρίς λόγο
• Το αυγό του Κολόμβου = για κάτι που ενώ φαίνεται δύσκολο έχει απλή λύση
• Ακόμα δε βγήκε απ' τ' αυγό = για ανήλικο άτομο που κάνει πως τα ξέρει όλα

Παροιμία:

• Αυγό κι αν πάρεις απ' αυτόν, κρόκο δε βρίσκεις μέσα

19. το αυτί 👂

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αυ-τί

Η λέξη αυτί έχει μία σημασία:

1. Το αισθητήριο όργανο της ακοής και της ισορροπίας.
   Μέσα στην ησυχία της νύχτας τα αυτιά μου έπιαναν όλους τους ήχους της εξοχής.

Φράσεις:

• Γελούν και τ' αυτιά του = είναι χαρούμενος
• Και οι τοίχοι έχουν αυτιά = προειδοποίηση για να μιλάει κάποιος χαμηλόφωνα
• Δεν πιστεύω στ' αυτιά μου = για κάτι ξαφνικό και αναπάντεχο
• Κατέβασε τ' αυτιά = ντράπηκε

Παροιμία:

• Άκουγε με τ' αυτιά σου και βλέπε με τα μάτια σου

20. η αυτοθυσία ❤️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αυ-το-θυ-σί-α

Η λέξη αυτοθυσία έχει μία σημασία:

1. Η θυσία του εαυτού μας ή του συμφέροντός μας για χάρη κάποιου άλλου.
   Η αυτοθυσία των αγωνιστών του Πολυτεχνείου για την ελευθερία είναι αξιοθαύμαστη.

Οικογένεια Λέξεων: αυτοθυσιάζομαι

21. η αφαίρεση ➖

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-φαί-ρε-ση

Η λέξη αφαίρεση έχει τρεις σημασίες:

1. Το να παίρνει κανείς ένα μέρος από ένα σύνολο.
   Η αφαίρεση κάποιων κεφαλαίων από την εξεταστέα ύλη γίνεται συνήθως στο τέλος της σχολικής χρονιάς.

2. Στα μαθηματικά: πράξη της αριθμητικής, με την οποία βρίσκουμε τη διαφορά ανάμεσα σε δύο αριθμούς, δύο ποσά κ.λπ.
   Δεν έκανε σωστά την αφαίρεση και γι' αυτό βρήκε λανθασμένο αποτέλεσμα.

3. Στη γραμματική: το γραμματικό φαινόμενο κατά το οποίο χάνεται το αρχικό φωνήεν της επόμενης λέξης, όταν η προηγούμενη λέξη τελειώνει σε φωνήεν.
   Μου έδωσε – μου 'δωσε.

Συνώνυμα: βγάλσιμο (για την πρώτη σημασία) · διαφορά (για τη δεύτερη)
Αντίθετα: πρόσθεση, άθροιση (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: προσθαφαίρεση
Οικογένεια Λέξεων: αφαιρώ, αφαιρέτης, αφαιρετέος, αφαιρετικός

22. η αφομοίωση 🍽️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-φο-μοί-ω-ση

Η λέξη αφομοίωση έχει δύο σημασίες:

1. Στη βιολογία: η λειτουργία κατά την οποία ένας ζωντανός οργανισμός μετασχηματίζει σε δικά του συστατικά τις θρεπτικές ουσίες που προσλαμβάνει.
   Η αφομοίωση των τροφών από τον οργανισμό γίνεται με τη διαδικασία της πέψης.

2. Μεταφορικά: πλήρης κατανόηση μιας γνώσης.
   Η επανάληψη του μαθήματος διευκολύνει την αφομοίωσή του.

Συνώνυμα: πέψη, χώνεμα (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: αφομοιώνω, αφομοιωτικός, αφομοιώσιμος

23. η αφορμή 🔑

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-φορ-μή

Η λέξη αφορμή έχει μία σημασία:

1. Πρόφαση, δικαιολογία, λόγος.
   Έψαχνε αφορμή, για να αλλάξει επάγγελμα.

Συνώνυμα: πρόσχημα