Οι λέξεις μας με Α — Μέρος 2ο 🔤

Συνεχίζουμε το ταξίδι μας στο γράμμα Α με είκοσι επτά λέξεις. Άλλες μιλούν για τον άνθρωπο και την καρδιά του, άλλες για τον χρόνο και την ιστορία, κι άλλες για μυστήρια που ζητούν λύση.

Σε κάθε λέξη θα δεις: τι είδος λέξη είναι, πώς χωρίζεται σε συλλαβές, τι σημαίνει, πώς μπαίνει σε πρόταση, ποιες λέξεις είναι συγγενείς της και ποιες φράσεις φτιάχνει.

Αν κάποια λέξη είναι υπογραμμισμένη, ακούμπησε πάνω της: θα σου πει από πού ήρθε!

1. αθώος, -α, -ο ⚖️

Είδος: Επίθετο (για ανθρώπους και για πράγματα)
Συλλαβές: α-θώ-ος

Η λέξη αθώος έχει τρεις σημασίες:

1. Αυτός που θεωρείται ή αποδεικνύεται ότι τελικά δεν έκανε αυτό για το οποίο κατηγορείται.
   Οι κατηγορούμενοι κρίθηκαν αθώοι από το δικαστήριο.

2. Αυτός που δεν έχει πονηριά, ο αγνός.
   Ήταν ένα αθώο παιδί, γι' αυτό παρασύρθηκε από τις κακές παρέες.

3. Ακίνδυνος.
   Το κάπνισμα ποτέ δεν είναι αθώο, γιατί βλάπτει σοβαρά την υγεία.

Συνώνυμα: απονήρευτος, άκακος (για τη δεύτερη σημασία) · αβλαβής (για την τρίτη)
Αντίθετα: ένοχος (για την πρώτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: αθώα (επίρρημα), αθωώνω, αθώωση, αθωότητα, αθωωτικός

2. η αίγλη ✨

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αί-γλη

Η λέξη αίγλη έχει μία σημασία:

1. Φήμη, δόξα, λάμψη.
   Η παρουσία πολλών επισήμων έδωσε ξεχωριστή αίγλη στην εκδήλωση.

Συνώνυμα: γόητρο, ακτινοβολία, μεγαλοπρέπεια
Οικογένεια Λέξεων: Αγλαΐα

3. το αίμα 🩸

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αί-μα

Η λέξη αίμα έχει δύο σημασίες:

1. Το κόκκινο ζωτικό υγρό που κυκλοφορεί στα αγγεία του σώματος των ανθρώπων και των ζώων.
   Κόπηκε στο χέρι του και έτρεξε πολύ αίμα.

2. Η συγγένεια.
   Ο Κώστας και εγώ είμαστε από το ίδιο αίμα.

Συνώνυμα: σόι, καταγωγή (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: αιματοχυσία, αιμορραγία, αιματοκρίτης, αιμοδότης, αναιμία
Οικογένεια Λέξεων: αιμάτωμα, αιματηρός, αιματηρά (επίρρημα)

Φράσεις:

• Μου κόπηκε το αίμα = τρομοκρατήθηκα
• Θα πάρω το αίμα μου πίσω = θα εκδικηθώ
• Μου ανέβηκε το αίμα στο κεφάλι = εκνευρίστηκα
• Έφτυσα αίμα = κουράστηκα πολύ

Παροιμία:

• Το αίμα νερό δε γίνεται, κι αν γίνεται δεν πίνεται.

4. το αίνιγμα 🧩

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αί-νιγ-μα

Η λέξη αίνιγμα έχει δύο σημασίες:

1. Φράση σκόπιμα ασαφής, με νόημα που δεν κατανοείται και πρέπει κανείς να το μαντέψει.
   Το αίνιγμα «Ψηλός ψηλός καλόγερος και κόκαλα δεν έχει» είναι γνωστό σε πολλούς.

2. Καθετί που είναι δυσκολοερμήνευτο, αβέβαιο και μυστηριώδες.
   Η εξαφάνιση αυτού του ανθρώπου εξακολουθεί να παραμένει ένα αίνιγμα.

Συνώνυμα: μυστήριο, γρίφος (για τη δεύτερη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: αινιγματικά (επίρρημα), αινιγματικός, αινιγματώδης

5. η αίρεση ⛪

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αί-ρε-ση

Η λέξη αίρεση έχει μία σημασία:

1. Θρησκευτική διδασκαλία που διαφοροποιείται από το καθιερωμένο και επίσημο δόγμα.
   Κατά καιρούς εμφανίστηκαν διάφορες αιρέσεις, που απασχόλησαν τη χριστιανική εκκλησία.

Σύνθετα: προαίρεση, καθαίρεση, εξαίρεση, διαίρεση, αφαίρεση

6. αισθάνομαι 💗

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: αι-σθά-νο-μαι (αόριστος: αισθάνθηκα)

Η λέξη αισθάνομαι έχει τρεις σημασίες:

1. Μεταβατικά: αντιλαμβάνομαι με τις αισθήσεις μου, νιώθω.
   Αισθάνθηκα έντονα το κρύο περπατώντας στο χιόνι.

2. Μεταβατικά: καταλαβαίνω την κατάσταση κάποιου, συναισθάνομαι.
   Αισθάνεται τις συνέπειες των πράξεών του.

3. Μεταβατικά: έχω προαίσθημα για κάτι.
   Αισθάνομαι ότι όλα θα πάνε καλά.

Συνώνυμα: διαισθάνομαι (για την τρίτη σημασία)
Οικογένεια Λέξεων: αίσθημα, αισθηματίας, αισθηματικός, αισθητός, αισθητήριο, αισθητικός, αισθητική

Φράσεις:

• Αισθάνομαι στο πετσί μου = νιώθω έντονα

7. η αίτηση 📄

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αί-τη-ση

Η λέξη αίτηση έχει μία σημασία:

1. Γραπτή κυρίως αναφορά σε δημόσια ή άλλη υπηρεσία με την οποία ζητούμε κάτι.
   Υπέβαλε αίτηση στο Δήμο, για να του χορηγήσουν πιστοποιητικό γεννήσεως.

Σύνθετα: απαίτηση, παραίτηση

8. αιφνιδιάζω 😲

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: αι-φνι-δι-ά-ζω (αόριστος: αιφνιδίασα)

Η λέξη αιφνιδιάζω έχει μία σημασία:

1. Μεταβατικά: κάνω ή λέω κάτι που ξαφνιάζει τους άλλους, κάτι που δεν το περιμένουν.
   Ο ομιλητής με αυτά που είπε αιφνιδίασε το ακροατήριό του.

Συνώνυμα: εκπλήσσω
Οικογένεια Λέξεων: αιφνίδιος, αιφνιδιασμός, αιφνιδιαστικός, αιφνιδιαστικά (επίρρημα)

9. ο αιώνας ⏳

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αι-ώ-νας

Η λέξη αιώνας έχει δύο σημασίες:

1. Χρονικό διάστημα εκατό χρόνων.
   Τα ελαιόδεντρα ζουν περισσότερο από έναν αιώνα.

2. Μεγάλο χρονικό διάστημα.
   Είχαμε έναν αιώνα να συναντηθούμε.

Συνώνυμα: εκατονταετία
Σύνθετα: αιωνόβιος, μεσαίωνας
Οικογένεια Λέξεων: αιώνιος, αιώνια (επίρρημα), αιωνιότητα

10. ακούσιος, -α, -ο 🙃

Είδος: Επίθετο (για ανθρώπους και για πράγματα)
Συλλαβές: α-κού-σι-ος

Η λέξη ακούσιος έχει μία σημασία:

1. Αυτός που γίνεται χωρίς τη θέληση κάποιου.
   Υπήρξε ακούσιος μάρτυρας της συνομιλίας τους.

Συνώνυμα: αθέλητος
Αντίθετα: εκούσιος, θελημένος, εσκεμμένος
Οικογένεια Λέξεων: ακούσια (επίρρημα)

11. ακράδαντος, -η, -ο 🗿

Είδος: Επίθετο (για πράγματα)
Συλλαβές: α-κρά-δα-ντος

Η λέξη ακράδαντος έχει μία σημασία:

1. Που παραμένει σταθερός, που δεν κλονίζεται.
   Οι αποδείξεις για την αθωότητά του είναι ακράδαντες.

Συνώνυμα: ακλόνητος, ατράνταχτος, αδιάσειστος
Αντίθετα: αμφίβολος
Οικογένεια Λέξεων: κραδασμός, ακράδαντα (επίρρημα)

12. ακριβός, -ή, -ό 💰

Είδος: Επίθετο (για ανθρώπους και για πράγματα)
Συλλαβές: α-κρι-βός

Η λέξη ακριβός έχει δύο σημασίες:

1. Που έχει υψηλή τιμή, που κοστίζει πολύ.
   Αγόρασε ένα ακριβό αυτοκίνητο.

2. Μεταφορικά: πολυαγαπημένος, προσφιλής.
   Ακριβή μου Ελένη!

Συνώνυμα: λατρευτός, φίλτατος (για τη δεύτερη σημασία)
Αντίθετα: φτηνός, οικονομικός (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: πανάκριβος
Οικογένεια Λέξεων: ακριβά (επίρρημα), ακρίβεια, ακριβαίνω

Παροιμία:

• Ακριβός στα πίτουρα και φτηνός στ' αλεύρι

13. η ακρόαση 👂

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-κρό-α-ση

Η λέξη ακρόαση έχει τρεις σημασίες:

1. Το να ακούει κανείς με προσοχή.
   Η ακρόαση της ραδιοφωνικής εκπομπής είχε μεγάλη επιτυχία.

2. Το να γίνεται κανείς δεκτός από επίσημα πρόσωπα, για να εκθέσει σ' αυτά τα αιτήματά του.
   Ο υπουργός δέχτηκε σε ακρόαση τους εκπροσώπους των εργαζομένων.

3. Ιατρικά: η εξέταση αρρώστου με το αυτί ή το ακουστικό.
   Από την ακρόαση του αρρώστου φάνηκε ότι αυτός ήταν καλά στην υγεία του.

Οικογένεια Λέξεων: ακροώμαι, ακροατής, ακροαστικά

Φράσεις:

• Ούτε φωνή ούτε ακρόαση = για κάποιον που δεν έδωσε σημεία ζωής

14. η ακτίνα ☀️

Είδος: Ουσιαστικό (λέγεται και αχτίνα και αχτίδα)
Συλλαβές: α-κτί-να

Η λέξη ακτίνα έχει δύο σημασίες:

1. Η φωτεινή γραμμή που εκπέμπεται από τον ήλιο ή άλλο λαμπερό σώμα.
   Οι ακτίνες του ήλιου έμπαιναν στο δωμάτιο από το ανοιχτό παράθυρο.

2. Μαθηματικά: το ευθύγραμμο τμήμα που ενώνει το κέντρο του κύκλου με την περιφέρεια.
   Η ακτίνα του κύκλου είναι το μισό της διαμέτρου.

Συνώνυμα: ημιδιάμετρος (για τη δεύτερη σημασία)
Σύνθετα: ακτινολόγος, ακτινογράφηση
Οικογένεια Λέξεων: ακτινωτός, ακτινίδιο

15. η αλαζονεία 🦚

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-λα-ζο-νεί-α

Η λέξη αλαζονεία έχει μία σημασία:

1. Η υπέρμετρη περηφάνια και περιφρόνηση προς τους άλλους.
   Η συμπεριφορά του χαρακτηρίζεται συνήθως από αλαζονεία και εγωισμό.

Συνώνυμα: υπεροψία, κομπασμός, έπαρση
Αντίθετα: μετριοφροσύνη, ταπεινοφροσύνη, σεμνότητα

16. η αλήθεια 💎

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-λή-θει-α

Η λέξη αλήθεια έχει τρεις σημασίες:

1. Καθετί που συμφωνεί με ό,τι πραγματικά συμβαίνει ή υπάρχει.
   Η αλήθεια είναι ότι εφέτος είχαμε βαρύ χειμώνα.

2. Κάτι που είναι αποδεδειγμένο και δε δέχεται αμφισβήτηση.
   Ορισμένες επιστημονικές αλήθειες είναι γνωστές από τα αρχαία χρόνια.

3. Όταν το χρησιμοποιούμε ως επίρρημα: πράγματι.
   Είναι, στ' αλήθεια, ένας εξαίρετος επιστήμονας.

Συνώνυμα: πραγματικότητα (για την πρώτη σημασία) · γεγονός (για τη δεύτερη) · πραγματικά (για την τρίτη)
Αντίθετα: ψέμα, ψεύδος, ψευτιά (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: αναλήθεια, φιλαλήθεια
Οικογένεια Λέξεων: αληθής, αληθινός, αληθεύω

17. η αλληλεγγύη 🤝

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αλ-λη-λεγ-γύ-η

Η λέξη αλληλεγγύη έχει μία σημασία:

1. Αμοιβαία αλληλοβοήθεια ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα άτομα.
   Οι μαθητές συγκέντρωσαν τρόφιμα, δείχνοντας την αλληλεγγύη τους στα παιδιά της Αφρικής.

Συνώνυμα: συμπαράσταση, αλληλοϋποστήριξη

18. αλλοδαπός, -ή, -ό 🌍

Είδος: Επίθετο (για ανθρώπους και για πράγματα)
Συλλαβές: αλ-λο-δα-πός

Η λέξη αλλοδαπός έχει μία σημασία:

1. Αυτός που κατάγεται από ξένη χώρα.
   Στην Ελλάδα ζουν τα τελευταία χρόνια πολλοί αλλοδαποί.

Αντίθετα: ημεδαπός

Φράσεις:

• Ζει στην αλλοδαπή = ζει στο εξωτερικό

19. η αλλοίωση 🍎

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αλ-λοί-ω-ση

Η λέξη αλλοίωση έχει τρεις σημασίες:

1. Αλλαγή ή μεταβολή προς το χειρότερο.
   Η αλλοίωση που εμφανίζει η εικόνα της τηλεόρασης οφείλεται σε βλάβη του πομπού.

2. Νόθευση, παραποίηση.
   Η αλλοίωση του εγγράφου δε γίνεται πάντοτε εύκολα αντιληπτή.

3. Αποσύνθεση, σήψη.
   Η αλλοίωση στα κρέατα του ψυγείου ήταν προχωρημένη.

Συνώνυμα: μετατροπή (για την πρώτη σημασία) · παραχάραξη, πλαστογράφηση (για τη δεύτερη) · σάπισμα (για την τρίτη)

20. ο αλτρουισμός ❤️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: αλ-τρου-ι-σμός

Η λέξη αλτρουισμός έχει μία σημασία:

1. Αγάπη και φροντίδα προς τους άλλους, χωρίς να υπάρχει προσωπικό όφελος.
   Δείχνει πάντοτε αισθήματα φιλίας και αλτρουισμού προς όλους τους συμπατριώτες του.

Συνώνυμα: φιλαλληλία
Οικογένεια Λέξεων: αλτρουιστής, αλτρουιστικός, αλτρουιστικά (επίρρημα)

21. η άλωση 🏰

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ά-λω-ση

Η λέξη άλωση έχει δύο σημασίες:

1. Η κατάληψη οχυρωμένης θέσης, ιδίως πόλης, με βίαια μέσα.
   Η άλωση του κάστρου έγινε ύστερα από πολύμηνη πολιορκία.

2. Με κεφαλαίο το πρώτο γράμμα: η κατάληψη της Κωνσταντινούπολης από τους Τούρκους.
   Η Άλωση της Πόλης έγινε το 1453.

Συνώνυμα: κατάκτηση, κυρίευση, εκπόρθηση

22. η αμάθεια 📖

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-μά-θει-α

Η λέξη αμάθεια έχει μία σημασία:

1. Η έλλειψη γνώσεων.
   Η αμάθειά του τον οδήγησε σε λανθασμένες επιλογές.

Συνώνυμα: άγνοια, αγραμματοσύνη
Αντίθετα: γνώση, πολυμάθεια

23. αμελώ 😴

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: α-με-λώ (αόριστος: αμέλησα)

Η λέξη αμελώ έχει μία σημασία:

1. Μεταβατικά: δε φροντίζω να κάνω κάτι, παραμελώ, αδιαφορώ.
   Τον τελευταίο καιρό αμελεί τις υποχρεώσεις του.
   Μην αμελήσεις να μου στείλεις το βιβλίο που σου ζήτησα.

Συνώνυμα: παραβλέπω
Αντίθετα: φροντίζω, νοιάζομαι, μεριμνώ
Σύνθετα: παραμελώ
Οικογένεια Λέξεων: αμελής, αμελώς (επίρρημα), αμέλεια, αμελητέος

24. η άμιλλα 🏅

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ά-μιλ-λα

Η λέξη άμιλλα έχει μία σημασία:

1. Ο συναγωνισμός ανάμεσα σε πρόσωπα για διάκριση και υπεροχή, χωρίς ανταγωνισμό και αντιπαλότητα.
   Η ευγενής άμιλλα μεταξύ των μαθητών οδηγεί σε καλύτερες επιδόσεις.

Σύνθετα: εφάμιλλος, απαράμιλλος

25. η αμοιβή 💵

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: α-μοι-βή

Η λέξη αμοιβή έχει δύο σημασίες:

1. Τα χρήματα που παίρνει κάποιος για τη δουλειά που κάνει.
   Η αμοιβή ενός υπαλλήλου εξαρτάται και από τα χρόνια υπηρεσίας του.

2. Βραβείο, έπαινος ή διάκριση που δίνεται σε κάποιον.
   Το χειροκρότημα του κοινού είναι η μεγαλύτερη αμοιβή για κάθε καλλιτέχνη.

Συνώνυμα: μισθός, πληρωμή (για την πρώτη σημασία) · επιβράβευση, ανταμοιβή (για τη δεύτερη)
Σύνθετα: ανταμοιβή
Οικογένεια Λέξεων: αμείβω, αμοιβαίος, αμοιβαία (επίρρημα), αμοιβαιότητα

26. η άμυνα 🛡️

Είδος: Ουσιαστικό
Συλλαβές: ά-μυ-να

Η λέξη άμυνα έχει δύο σημασίες:

1. Απόκρουση επίθεσης ή άλλου κινδύνου.
   Η ηρωική άμυνα των στρατιωτών εμπόδισε την εισβολή των εχθρών στη χώρα.

2. Όλα τα μέσα που χρησιμοποιούνται, για να αντιμετωπιστεί ένας κίνδυνος.
   Τα εμβόλια είναι η καλύτερη άμυνα κατά διαφόρων ασθενειών.

Συνώνυμα: αντίσταση, υπεράσπιση, προάσπιση (για την πρώτη σημασία)
Αντίθετα: επίθεση, έφοδος (για την πρώτη σημασία)
Σύνθετα: αεράμυνα, αυτοάμυνα
Οικογένεια Λέξεων: αμύνομαι, αμυντικός, αμυντικά (επίρρημα)

27. αμφιβάλλω 🤔

Είδος: Ρήμα
Συλλαβές: αμ-φι-βάλ-λω (αόριστος: αμφέβαλα)

Η λέξη αμφιβάλλω έχει μία σημασία:

1. Αμετάβατα και μεταβατικά: δεν είμαι βέβαιος για κάτι, έχω επιφυλάξεις.
   Αμφιβάλλω για την ειλικρίνειά σου.
   Αμφιβάλλω αν θα βρεθεί αγοραστής για το αυτοκίνητό σου.
   Κανείς δεν αμφιβάλλει ότι η προσφορά του στην επιστήμη υπήρξε μεγάλη.

Συνώνυμα: διστάζω, αμφιταλαντεύομαι
Οικογένεια Λέξεων: αμφίβολος, αμφιβολία