Τελωνειακές διαδικασίες 🛃
Τελωνείο
Τα τελωνεία διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στη λειτουργία του διεθνούς εμπορίου. Πρόκειται για δημόσιες υπηρεσίες, οι οποίες έχουν ως αντικείμενο τον υποχρεωτικό έλεγχο των εμπορευμάτων που περνούν τα σύνορα της χώρας (εισάγονται ή εξάγονται), καθώς και την είσπραξη των φόρων και των δασμών που επιβάλλονται σ' αυτά. Παράλληλα, με τον όρο τελωνείο προσδιορίζεται και ο χώρος όπου προσκομίζονται εμπορεύματα που προορίζονται για εισαγωγή, εξαγωγή ή που για άλλους λόγους απαιτούν τελωνειακούς ελέγχους.
Τα τελωνεία βρίσκονται στις παραμεθόριες περιοχές και στις ακτές μιας χώρας, καθώς και στους σιδηροδρομικούς σταθμούς, τους αερολιμένες και στις βιομηχανικές περιοχές, ώστε να εξυπηρετούν αποτελεσματικότερα το εμπόριο. Με τη λειτουργία τους συμβάλλουν επίσης στην καταπολέμηση του λαθρεμπορίου, προστατεύοντας την οικονομία, την κοινωνία, το φυσικό περιβάλλον και την πολιτιστική κληρονομιά της χώρας.
Λαθρεμπόριο είναι η εισαγωγή μέσα στα όρια του κράτους ή η εξαγωγή από αυτό, χωρίς άδεια της αρμόδιας τελωνειακής αρχής, εμπορευμάτων που υπόκεινται σε απαγορεύσεις και περιορισμούς, καθώς και κάθε απόπειρα για τέτοια εισαγωγή ή εξαγωγή. Ακόμη, πράξη λαθρεμπορίου χαρακτηρίζεται κάθε ενέργεια που έχει ως σκοπό να στερήσει το δημόσιο από την είσπραξη φόρων, τελών και γενικά δικαιωμάτων από τα εισαγόμενα ή εξαγόμενα εμπορεύματα, ακόμη κι αν αυτά εισπράχθηκαν σε χρόνο και κατά τρόπο διαφορετικό από εκείνον που ορίζουν οι νόμοι.
Μεγάλη υπόθεση λαθρεμπορίου καπνικών στην Κύπρο: Τον Φεβρουάριο του 2025, οι κυπριακές αρχές (Τμήμα Τελωνείων και Αστυνομία) εξάρθρωσαν κύκλωμα λαθρεμπορίου τσιγάρων. Συνελήφθησαν πέντε ύποπτοι οι οποίοι προσπάθησαν να μεταφέρουν μεγάλη ποσότητα λαθραίων τσιγάρων από την Κύπρο προς το εξωτερικό. Κατασχέθηκαν πάνω από 10.500 κιβώτια τσιγάρων με εκτιμώμενη αξία πάνω από €500.000. Οι ύποπτοι είχαν αποκρύψει τα λαθραία τσιγάρα σε μια αποθήκη και ένα πλεούμενο (σκάφος) στο λιμάνι του Ψαρολίμανου Λάρνακας, όπου γινόταν προσπάθεια να φορτωθούν τα προϊόντα για μεταφορά στο εξωτερικό.
Ο διπλός ρόλος των Τελωνείων
Ο ρόλος των Τελωνείων μιας χώρας είναι διπλός, συνδυάζοντας την οικονομική/εισπρακτική λειτουργία με την προστασία της κοινωνίας και του νόμιμου εμπορίου.
- Οικονομική/εισπρακτική λειτουργία: Από τη μια πλευρά, το τελωνείο επιβάλλει και εισπράττει εισαγωγικούς δασμούς, φόρους κατανάλωσης (όπως σε καύσιμα, καπνικά και αλκοολούχα προϊόντα) και Φ.Π.Α. στα εισαγόμενα αγαθά, συμβάλλοντας στα δημόσια έσοδα.
- Λειτουργία ελέγχου και προστασίας: Από την άλλη, ασκεί ελέγχους στη διακίνηση εμπορευμάτων, περιορίζοντας ή απαγορεύοντας την εισαγωγή επικίνδυνων ή παράνομων προϊόντων, με στόχο την προστασία της δημόσιας υγείας και ασφάλειας.
Παράλληλα, το τελωνείο συμβάλλει στη διευκόλυνση του νόμιμου εμπορίου, στη στήριξη των νόμιμων επιχειρήσεων, καθώς και στην εύρυθμη λειτουργία του διεθνούς εμπορίου.
Θέση σε ελεύθερη κυκλοφορία (εκτελώνιση ή τελωνισμός)
Εμπορεύματα που τίθενται σε ελεύθερη κυκλοφορία, σύμφωνα με τον περί Τελωνειακού Κώδικα Νόμο του 2004 (94(Ι)/2004), καθώς και με την ενωσιακή τελωνειακή νομοθεσία, σημαίνει την υποβολή της διασάφησης μαζί με τα απαραίτητα έγγραφα, την πληρωμή των δασμών και των φόρων που αντιστοιχούν στα εμπορεύματα και τέλος, την αποδέσμευσή τους από το τελωνείο.
Η εκτελώνιση (ή τελωνισμός) ολοκληρώνεται μόνο όταν συντρέξουν και τα τρία βήματα μαζί: υποβολή διασάφησης με τα έγγραφα, πληρωμή δασμών/φόρων και τελική αποδέσμευση του εμπορεύματος από το τελωνείο. Αν λείπει έστω ένα από αυτά, το εμπόρευμα δεν θεωρείται ότι έχει τεθεί σε ελεύθερη κυκλοφορία.
Δασμολογική διάκριση εμπορευμάτων
Για τελωνειακούς σκοπούς, τα εμπορεύματα που εισάγονται από τρίτες χώρες (χώρες εκτός ΕΕ) κατατάσσονται σε δασμολογικές διακρίσεις, δηλαδή κωδικούς δασμολογικής κατάταξης. Η κάθε δασμολογική διάκριση αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο συντελεστή εισαγωγικού δασμού:
| Κατηγορία | Περιγραφή | Παραδείγματα |
|---|---|---|
| Υποκείμενα σε δασμό (Dutiable) | Εισαγόμενα εμπορεύματα που προορίζονται για κατανάλωση και υπόκεινται σε δασμό | Τα βιβλία έχουν μηδενικό συντελεστή δασμού (0%), ενώ τα αυτοκίνητα έχουν 10% |
| Απαγορευμένα (Prohibited) | Είδη που απαγορεύεται η εισαγωγή τους για λόγους δημόσιας ασφάλειας και υγείας | Όπλα και πυρομαχικά, ναρκωτικές ουσίες, απομιμήσεις κ.λπ. |
| Ελεγχόμενα (Restricted) | Εμπορεύματα υπό περιορισμό· επιτρέπεται να εισαχθούν μόνο αν συνοδεύονται από ειδικές άδειες, πιστοποιητικά ή αν πληρούν συγκεκριμένες τεχνικές προδιαγραφές | Φάρμακα, είδη που περιέχουν εκρηκτικές ύλες, κυνηγετικά όπλα, τρόφιμα ζωικής προέλευσης κ.ά. |
Τα απαγορευμένα εμπορεύματα δεν επιτρέπεται να εισαχθούν με κανέναν τρόπο. Τα ελεγχόμενα εμπορεύματα μπορούν να εισαχθούν, αλλά μόνο εφόσον πληρούνται συγκεκριμένες προϋποθέσεις (άδειες, πιστοποιητικά, τεχνικές προδιαγραφές). Η διάκριση αυτή είναι σημαντική, γιατί καθορίζει αν ένα εμπόρευμα μπορεί τελικά να περάσει το τελωνείο ή όχι.
Διασάφηση
Διασάφηση είναι η δήλωση που υποβάλλεται στο Τελωνείο κάθε φορά που εμπορεύματα εισάγονται, εξάγονται ή υπάγονται σε κάποια τελωνειακή διαδικασία. Με αυτήν, ο έμπορος δηλώνει τα στοιχεία των εμπορευμάτων, ώστε να εφαρμοστούν οι κατάλληλοι κανόνες και, όπου χρειάζεται, να υπολογιστούν οι δασμοί και φόροι.
Μια τελωνειακή διασάφηση περιλαμβάνει βασικές πληροφορίες για τα εμπορεύματα και τη μεταφορά τους, όπως:
- Στοιχεία του εισαγωγέα ή εξαγωγέα (ποιος κάνει τη δήλωση).
- Περιγραφή των εμπορευμάτων (είδος, ποσότητα, αξία).
- Κωδικός προϊόντος (δασμολογική κατάταξη).
- Χώρα προέλευσης και προορισμού.
- Τρόπο μεταφοράς (π.χ. πλοίο, αεροπλάνο).
- Σχετικά έγγραφα (τιμολόγια, πιστοποιητικά, άδειες).
- Υπολογισμό δασμών και φόρων που πρέπει να πληρωθούν.
Η διασάφηση που κατατίθεται στην τελωνειακή αρχή αποτελεί δημόσιο έγγραφο. Η τελωνειακή αρχή προβαίνει στον εκτελωνισμό του εμπορεύματος με βάση τη διασάφηση, δηλαδή επαληθεύει αν πράγματι υπάρχουν τα εμπορεύματα που δηλώθηκαν, τα βεβαιώνει, εισπράττει τους φόρους και στη συνέχεια τα εκτελωνίζει.
Παρατυπίες, αδικήματα και έλεγχος στοιχείων
Αν κατά τον έλεγχο των εμπορευμάτων διαπιστωθούν οποιεσδήποτε παρατυπίες ή/και αναληθείς δηλώσεις όσον αφορά την αξία, την ποσότητα, τη δασμολογική κατάταξη, την προέλευση, τη γνησιότητα των εγγράφων, την ορθότητα των στοιχείων κ.λπ., τότε διαπράττεται αδίκημα. Μετά τη διευθέτηση του διαπραχθέντος αδικήματος και την καταβολή οποιωνδήποτε οφειλών και επιβαρύνσεων, τα εμπορεύματα αποδεσμεύονται.
Επίσης, το τελωνείο ελέγχει τα στοιχεία που δηλώνει ο εισαγωγέας και υπάρχει πιθανότητα να μην τα αποδεχθεί για διάφορους λόγους, όπως:
- Η αξία των εμπορευμάτων που δηλώνει ο εισαγωγέας δεν γίνεται αποδεκτή. Δηλαδή, το τελωνείο αξιολογεί ότι η δηλωθείσα αξία των εμπορευμάτων δεν αντιπροσωπεύει την πραγματική τους αξία και προχωρά στον προσδιορισμό της δασμολογητέας αξίας τους, με βάση την οποία θα υπολογιστούν οι δασμοφορολογικές επιβαρύνσεις.
- Δεν γίνεται αποδεκτός ο δηλωθείς κωδικός δασμολογικής κατάταξης και το εμπόρευμα κατατάσσεται από το τελωνείο σε άλλο κωδικό με υψηλότερο συντελεστή δασμού.
Και στις δύο περιπτώσεις, ο εισαγωγέας θα πρέπει να καταβάλει τον δασμό που ορίζει το Τελωνείο.
Δικαίωμα αναθεώρησης και προσφυγής
Σε περίπτωση που ο εισαγωγέας διαφωνεί με την απόφαση του τελωνείου, έχει δικαίωμα:
- Να υποβάλει στον Διευθυντή του Τελωνείου, εντός προθεσμίας εξήντα (60) ημερών από την ημερομηνία έκδοσης της απόφασης, αίτημα αναθεώρησης που αφορά τις αποφάσεις του Τμήματος Τελωνείων, εφόσον τον αφορούν άμεσα και ατομικά. Η εξέταση του αιτήματος αναθεώρησης είναι δυνατό να ανατεθεί από τον Διευθυντή σε εξουσιοδοτημένο λειτουργό ή λειτουργούς ρητά οριζόμενους από αυτόν.
- Να προσφύγει στο Ανώτατο Δικαστήριο μέσα σε 75 ημέρες από την ημερομηνία που του κοινοποιήθηκε η απόφαση.
Η υποβολή αιτήματος αναθεώρησης δεν επιφέρει την αναστολή της εκτέλεσης της προσβαλλόμενης απόφασης. Αυτό σημαίνει ότι ο εισαγωγέας οφείλει να συμμορφωθεί με την απόφαση του τελωνείου (π.χ. να πληρώσει τον δασμό) ακόμη κι αν έχει υποβάλει ένσταση. Αν τελικά δικαιωθεί, τότε του επιστρέφεται ο επιπλέον δασμός που πλήρωσε.