Μορφές Επιχειρήσεων 🏢

Οι επιχειρήσεις, ανάλογα με το ποιος είναι ο ιδιοκτήτης τους, διακρίνονται σε:

• Ιδιωτικές
• Δημόσιες (Κρατικές)
• Μικτές

Οι ιδιωτικές επιχειρήσεις διακρίνονται περαιτέρω σε τρεις μορφές: Ατομικές, Συνεταιρισμοί και Μετοχικές Επιχειρήσεις.

Η νομική μορφή που μπορεί να πάρει μια επιχείρηση έχει μεγάλη σημασία για τις προοπτικές επιτυχίας της, αφού επηρεάζει:

• Τις σχέσεις της με τρίτους
• Το ποσό του κεφαλαίου που θα συγκεντρωθεί
• Την ικανότητά της για δανεισμό
• Την έκταση των κινδύνων που διατρέχουν οι ιδιοκτήτες της
• Τον τρόπο διοίκησής της
• Τη φορολογία των κερδών της κ.ά.

3.1 Ιδιωτικές Επιχειρήσεις 👤

Α. Ατομική Επιχείρηση

Η ατομική επιχείρηση είναι εκείνη που ανήκει σε ένα άτομο, τον επιχειρηματία. Ο επιχειρηματίας συνεισφέρει όλο το κεφάλαιο της επιχείρησης και είναι υπεύθυνος με όλη του την περιουσία για τα χρέη και τις υποχρεώσεις που δημιουργούνται από την άσκηση της επιχειρηματικής του δραστηριότητας, δηλαδή έχει προσωπική ευθύνη για τυχόν ζημιές της επιχείρησης.

Η ατομική επιχείρηση έχει ξεχωριστή λογιστική υπόσταση, αλλά δεν έχει δική της νομική οντότητα.

Πλεονεκτήματα: Η επιτυχία της στηρίζεται στο έντονο ενδιαφέρον του επιχειρηματία, τη γρήγορη λήψη αποφάσεων και στην άμεση επαφή με το προσωπικό και τους πελάτες.

Μειονεκτήματα: Τα κύρια μειονεκτήματά της είναι η απεριόριστη ευθύνη του ιδιοκτήτη, η δυσκολία επέκτασης λόγω του περιορισμένου κεφαλαίου και το γεγονός ότι όλα εξαρτώνται από ένα άτομο.

Συναντάται κυρίως σε βιοτεχνίες, γεωργικές εκμεταλλεύσεις και στις προσωπικές επαγγελματικές υπηρεσίες (π.χ. κομμωτήρια, ιατρεία, φροντιστήρια κ.λπ.).

Από τη θεωρία στην πράξη (ΘΠ-11): Ο Αντρέας, μετά από τρία χρόνια σκληρής δουλειάς στο δικό του κουρείο, έχει καταφέρει να αποκτήσει πιστούς πελάτες και καλό όνομα στη γειτονιά. Μια μέρα, οι φίλες του, Άννα και Όλγα, επαγγελματίες κομμώτριες με δική τους εμπειρία στον χώρο, του πρότειναν να ενώσουν τις δυνάμεις τους και να ανοίξουν ένα μεγάλο, σύγχρονο συνεταιρικό κομμωτήριο.

Ερωτήσεις:

1. Ποια είναι τα οφέλη που μπορεί να έχει ο Αντρέας αν συνεργαστεί με την Άννα και την Όλγα;
2. Ποιοι είναι οι κίνδυνοι που μπορεί να προκύψουν από αυτή τη συνεργασία;

Β. Συνεταιρισμοί

Οι συνεταιρισμοί ανήκουν σε δύο ή περισσότερα άτομα. Έχουν ξεχωριστή λογιστική υπόσταση, αλλά δεν έχουν δική τους νομική οντότητα. Οι συνέταιροι συνεισφέρουν όλο το κεφάλαιο και έχουν προσωπική ευθύνη για τυχόν ζημιές της επιχείρησης.

Πλεονεκτήματα έναντι των ατομικών επιχειρήσεων:

• Ενώνουν τα κεφάλαια, τις γνώσεις και την εμπειρία περισσότερων ατόμων.
• Μπορούν να έχουν μεγαλύτερη διάρκεια λειτουργίας και μεγαλύτερο μέγεθος από την ατομική επιχείρηση.
• Διατηρούν παράλληλα πολλά πλεονεκτήματα των ατομικών επιχειρήσεων.
• Η προσωπική ευθύνη των συνεταίρων αποτελεί για τους δανειστές και τους πιστωτές της επιχείρησης το μεγαλύτερο πλεονέκτημά τους (γιατί έχουν μεγαλύτερη εξασφάλιση ότι θα πληρωθούν).

Μειονεκτήματα:

• Η ίδια η προσωπική ευθύνη που πλεονεκτεί τους πιστωτές αποτελεί εμπόδιο για όσους θέλουν να γίνουν συνέταιροι.
• Η επιτυχία τους εξαρτάται σε κάποιο βαθμό από τις αρμονικές σχέσεις των συνεταίρων.
• Οι αποφάσεις ή οι πράξεις ενός εκ των συνεταίρων δεσμεύουν ανεξαίρετα όλους τους συνέταιρους.

Γ. Μετοχικές Επιχειρήσεις

Οι μετοχικές ή κεφαλαιουχικές εταιρείες προέκυψαν από την ανάγκη συγκέντρωσης μεγαλύτερου κεφαλαίου, για την ανάπτυξη μεγάλων επιχειρήσεων.

Πριν δούμε τα χαρακτηριστικά τους, χρειάζεται μια διάκριση:

• Φυσικά πρόσωπα: είναι όλοι οι άνθρωποι από τη στιγμή της γέννησής τους και έχουν όλοι, σύμφωνα με τον νόμο, δικαιώματα και υποχρεώσεις.
• Νομικά πρόσωπα: είναι τα πρόσωπα που δημιουργεί ο νόμος, τα οποία, αν και δεν έχουν φυσική υπόσταση, αναγνωρίζονται από το Δίκαιο ως υποκείμενα δικαιωμάτων και υποχρεώσεων (π.χ. δήμοι, κοινότητες, εταιρείες).

Χαρακτηριστικά των μετοχικών επιχειρήσεων:

1. Ξεχωριστή νομική οντότητα. Οι μετοχικές επιχειρήσεις αναγνωρίζονται από τον νόμο ως νομικά πρόσωπα με ξεχωριστή νομική οντότητα, ανεξάρτητη από τους μετόχους τους. Αποκτούν δικαιώματα και υποχρεώσεις και άρα μπορούν να κινήσουν αγωγή ή να τους κινηθεί αγωγή για προστασία αυτών των δικαιωμάτων.

2. Το κεφάλαιο χωρίζεται σε μετοχές. Το κεφάλαιο της επιχείρησης χωρίζεται σε μικρά μερίδια, τις μετοχές. Η μετοχή:

• είναι το ελάχιστο μερίδιο στο οποίο διαιρείται το κεφάλαιο της εταιρείας,
• είναι τίτλος που αντιπροσωπεύει ορισμένη περιουσιακή αξία και
• ενσωματώνει ορισμένα δικαιώματα που μπορούν να μεταβιβαστούν σε άλλο πρόσωπο, αν η μετοχή πουληθεί ή μεταβιβαστεί.

Το Ονομαστικό ή Εγκεκριμένο Μετοχικό Κεφάλαιο είναι ο μέγιστος αριθμός μετοχών που δικαιούται η εταιρεία να εκδώσει βάσει του καταστατικού της, ενώ το Εκδομένο Μετοχικό Κεφάλαιο είναι οι μετοχές που έχουν πραγματικά εκδοθεί και δοθεί σε μετόχους.

3. Δικαιώματα των μετόχων. Οι μέτοχοι/ιδιοκτήτες (owners) έχουν:

• υποχρέωση να καταβάλουν την αξία των μετοχών που έχουν δεσμευτεί να αποκτήσουν,
• περιορισμένη ευθύνη — δεν ευθύνονται για τα χρέη της εταιρείας, ευθύνονται μόνο μέχρι το ποσό της εισφοράς τους,
• δικαίωμα συμμετοχής και ψήφου στη γενική συνέλευση των μετόχων της επιχείρησης,
• δικαίωμα λήψης μερίσματος, δηλαδή ενός μεριδίου από τα κέρδη της επιχείρησης,
• δικαίωμα συμμετοχής στη διανομή του εταιρικού κεφαλαίου και των περιουσιακών στοιχείων της επιχείρησης σε περίπτωση διάλυσής της.

Τα πιο πάνω δικαιώματα αφορούν τους κατόχους κοινών μετοχών. Ορισμένες επιχειρήσεις εκδίδουν και άλλους τύπους μετοχών, όπως προνομιούχες, με διαφορετικά δικαιώματα.

4. Διαχωρισμός ιδιοκτησίας και διεύθυνσης.

• Γενική Συνέλευση: το ανώτατο και κυρίαρχο σώμα διοίκησης της εταιρείας, που μπορεί να αποφασίζει για όλα τα θέματα που αφορούν στην επιχείρηση, ακόμα και για τη συνέχιση των δραστηριοτήτων της.
• Διοικητικό Συμβούλιο: τα εκτελεστικά μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου, συμπεριλαμβανομένου του Διευθύνοντος Συμβούλου, έχουν την ευθύνη και αρμοδιότητα για τη διαχείριση και τις καθημερινές δραστηριότητες της επιχείρησης. Τα μη εκτελεστικά μέλη διαδραματίζουν κυρίως εποπτικό και συμβουλευτικό ρόλο, παρακολουθώντας τις αποφάσεις της διοίκησης, συμβάλλουν στη διαμόρφωση στρατηγικής και διασφαλίζουν ότι η εταιρεία λειτουργεί με διαφάνεια και προς το συμφέρον των μετόχων. Τα μέλη του Διοικητικού Συμβουλίου έχουν υποχρέωση να συντάσσουν ετησίως έκθεση των δραστηριοτήτων τους, η οποία ανακοινώνεται μαζί με τους Τελικούς Λογαριασμούς στη Γενική Συνέλευση των μετόχων.

Ιδιωτική vs Δημόσια μετοχική εταιρεία. Οι μετοχικές επιχειρήσεις μπορεί να είναι είτε ιδιωτικές μετοχικές είτε δημόσιες μετοχικές εταιρείες:

Από τη θεωρία στην πράξη (ΘΠ-12): Η Ζήνα έχει αποταμιεύσει ένα χρηματικό ποσό, το οποίο αποφάσισε να επενδύσει σε μετοχές. Μετά από συμβουλή ενός χρηματοοικονομικού συμβούλου, διαμόρφωσε το χαρτοφυλάκιό της με στόχο τη διασπορά του επενδυτικού κινδύνου. Συγκεκριμένα:

• 50% του κεφαλαίου της επενδύθηκε σε τραπεζικές μετοχές,
• 20% σε μετοχές τουριστικών επιχειρήσεων,
• 10% σε μετοχές κατασκευαστικών εταιρειών,
• 20% σε μετοχές εταιρειών πετρελαιοειδών.

Μετά από κάποιο χρονικό διάστημα, μια από τις κατασκευαστικές εταιρείες στην οποία συμμετείχε ως μέτοχος κήρυξε πτώχευση, με συσσωρευμένες ζημιές ύψους 14 εκατομμυρίων ευρώ.

Ερωτήσεις:

1. Ποιες είναι οι υποχρεώσεις της Ζήνας ως μετόχου σε μετοχική εταιρεία;
2. Ποια θα είναι η οικονομική ζημιά που θα υποστεί η Ζήνα από την πτώχευση της κατασκευαστικής εταιρείας;

3.2 Δημόσιες (Κρατικές) Επιχειρήσεις 🏛️

Είναι οι επιχειρήσεις που ανήκουν εξ ολοκλήρου στο κράτος ή σε άλλους δημόσιους οργανισμούς, όπως τα Κυπριακά Ταχυδρομεία, η Αρχή Ηλεκτρισμού Κύπρου, η Αρχή Λιμένων Κύπρου κ.λπ.

Το κράτος επεμβαίνει στην οικονομία και αναλαμβάνει επιχειρηματικές δραστηριότητες για τους εξής λόγους:

• Μονοπωλιακή φύση ορισμένων εκμεταλλεύσεων (π.χ. υδροδότηση).
• Δυσκολία επένδυσης μεγάλων κεφαλαίων από τον ιδιωτικό τομέα.
• Καλύτερη εξυπηρέτηση της κοινωνίας.

Από τη θεωρία στην πράξη (ΘΠ-13): Το Ραδιοφωνικό Ίδρυμα Κύπρου είναι Δημόσια (Κρατική) Επιχείρηση ή Δημόσια Μετοχική Επιχείρηση; Να εξηγήσετε τη διαφορά μεταξύ Δημόσιας (Κρατικής) Επιχείρησης και Δημόσιας Μετοχικής Εταιρείας.

3.3 Μικτές Επιχειρήσεις 🤝

Είναι οι επιχειρήσεις στις οποίες συμμετέχει τόσο το κράτος όσο και ιδιώτες, π.χ. Δασικές Βιομηχανίες Κύπρου Λτδ.