Προβλήματα και Δυσκολίες στη μέτρηση Οικονομικών Μεγεθών 📉
Ο υπολογισμός της συνολικής αξίας όλων των τελικών αγαθών και υπηρεσιών μιας χώρας αποτελεί δύσκολο έργο. Επιδιώκεται λοιπόν μια όσο το δυνατόν καλύτερη κατά προσέγγιση εκτίμηση του ΑΕΠ, η οποία βασίζεται σε υποθέσεις, έμμεσους υπολογισμούς και προσωπικές αξιολογήσεις. Η υπερπήδηση αυτών των δυσκολιών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού συλλογής στατιστικών στοιχείων σε κάθε χώρα.
Πιο κάτω παρουσιάζονται μερικά από τα βασικότερα προβλήματα και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι Στατιστικές Αρχές κατά τη μέτρηση των οικονομικών μεγεθών μιας χώρας.
🏡 Η αξία της ιδιοκατανάλωσης
Πολλά αγαθά παράγονται και καταναλώνονται από τα νοικοκυριά χωρίς να περνούν μέσα από τις αγορές. Επομένως, είναι δύσκολος ο υπολογισμός της αξίας της ιδιοκατανάλωσης. Η αξία αυτή θα έπρεπε κανονικά να εκτιμηθεί και να συμπεριληφθεί στον υπολογισμό του ΑΕΠ. Για τον υπολογισμό της, όμως, συνήθως υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία, με αποτέλεσμα στην πραγματικότητα να γίνονται μόνο προσεγγιστικές εκτιμήσεις.
🏠 Τα τεκμαρτά ενοίκια
Ορισμένες υπηρεσίες δεν εμφανίζονται καθόλου στην αγορά, οπότε είναι δύσκολος ο υπολογισμός της αξίας τους. Μια τέτοια περίπτωση είναι τα τεκμαρτά ενοίκια, δηλαδή η αξία των υπηρεσιών στέγασης που απολαμβάνουν οι ιδιοκτήτες που χρησιμοποιούν τα δικά τους σπίτια. Τα ποσά αυτά περιλαμβάνονται στο ΑΕΠ, αλλά με στοιχεία τα οποία μπορεί να μην είναι αντιπροσωπευτικά της πραγματικής αξίας των υπηρεσιών.
Αν δύο ιδιοκτήτες σπιτιών αντάλλασσαν τα σπίτια τους και πλήρωναν ενοίκιο ο ένας στον άλλο, το ΑΕΠ θα αυξανόταν, παρόλο που τίποτα δεν θα άλλαζε ουσιαστικά στη ζωή τους. Για να μην εξαρτάται η μέτρηση του ΑΕΠ από το αν κάποιος νοικιάζει ή μένει στο δικό του σπίτι, οι Στατιστικές Αρχές υπολογίζουν ένα «λογιστικό» ενοίκιο και για όσους μένουν σε ιδιόκτητο σπίτι.
🧹 Η οικιακή παραγωγή
Η αξία των υπηρεσιών που προσφέρονται στα νοικοκυριά από τα ίδια τους τα μέλη, γνωστή ως οικιακή παραγωγή, θα έπρεπε κανονικά να περιλαμβάνεται στον υπολογισμό του ΑΕΠ. Τέτοιες υπηρεσίες είναι, για παράδειγμα, το βάψιμο του σπιτιού από τον ίδιο τον ιδιοκτήτη. Αυτό, όμως, δεν γίνεται λόγω των μεγάλων δυσκολιών που παρουσιάζει ο υπολογισμός της αξίας τους.
Επειδή η οικιακή παραγωγή δεν συνοδεύεται από καμία χρηματική συναλλαγή, δεν καταγράφεται πουθενά και έτσι δεν μπαίνει στον υπολογισμό του ΑΕΠ. Αυτό σημαίνει πως ένα μεγάλο μέρος της πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας μιας χώρας —όπως οι δουλειές μέσα στο σπίτι— απουσιάζει εντελώς από τη μέτρηση, παρόλο που έχει πραγματική αξία.
🕵️ Η παραοικονομία
Ένα άλλο μέρος της αξίας του προϊόντος δεν μπορεί να ληφθεί υπόψη στον υπολογισμό του ΑΕΠ, γιατί αποκρύπτεται· αποτελεί δηλαδή προϊόν της παραοικονομίας. Υπάρχουν, δηλαδή, συναλλαγές —νόμιμες ή παράνομες— που δεν εντοπίζονται από τις Στατιστικές Αρχές.
Η παραοικονομία διακρίνεται σε δύο βασικές κατηγορίες συναλλαγών:
| Είδος συναλλαγής | Παράδειγμα |
|---|---|
| Νόμιμη συναλλαγή παραοικονομίας | Η εργασία ενός κηπουρού που πληρώθηκε με μετρητά και απέφυγε να τη δηλώσει, για να μην πληρώσει φόρο |
| Παράνομη συναλλαγή παραοικονομίας | Συναλλαγές από το λαθρεμπόριο, τα ναρκωτικά κ.λπ. |
Μια συναλλαγή μπορεί να αφορά μια απολύτως νόμιμη δραστηριότητα (π.χ. κηπουρική) και όμως να ανήκει στην παραοικονομία, αν δεν δηλωθεί στις αρχές για αποφυγή φόρου. Το κριτήριο για την παραοικονομία δεν είναι αν η δραστηριότητα είναι νόμιμη ή παράνομη, αλλά αν έχει καταγραφεί επίσημα ή όχι.
Όλες αυτές οι δυσκολίες —η ιδιοκατανάλωση, τα τεκμαρτά ενοίκια, η οικιακή παραγωγή και η παραοικονομία— έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό: αφορούν οικονομική δραστηριότητα που είτε δεν περνά από την αγορά είτε αποκρύπτεται σκόπιμα από αυτήν. Για τον λόγο αυτό, το ΑΕΠ που δημοσιεύει κάθε χώρα δεν είναι ποτέ μια απόλυτα ακριβής μέτρηση, αλλά μια κατά προσέγγιση εκτίμηση της πραγματικής οικονομικής δραστηριότητας.