Μέτρηση της Ανισότητας 📉

Για να μελετήσουμε το φαινόμενο της οικονομικής ανισότητας, δεν αρκεί μόνο η ποιοτική περιγραφή του. Είναι απαραίτητο να διαθέτουμε εργαλεία που μας επιτρέπουν να απεικονίζουμε και να μετράμε τον βαθμό ανισότητας στην κατανομή του εισοδήματος ή του πλούτου. Στην ενότητα αυτή παρουσιάζονται δύο βασικά εργαλεία μέτρησης της ανισότητας: η καμπύλη Lorenz και ο συντελεστής Gini.

Καμπύλη Lorenz 📈

Η καμπύλη Lorenz χρησιμοποιείται για να απεικονίσει γραφικά τον βαθμό ανισότητας στην κατανομή του εισοδήματος ή του πλούτου σε έναν πληθυσμό. Στον οριζόντιο άξονα απεικονίζεται το αθροιστικό ποσοστό του πληθυσμού (από τους φτωχότερους προς τους πλουσιότερους) και στον κατακόρυφο άξονα το αθροιστικό ποσοστό του εισοδήματος.

Κάθε σημείο της καμπύλης Lorenz δείχνει τι ποσοστό του συνολικού εισοδήματος κατέχει ένα συγκεκριμένο ποσοστό του πληθυσμού, ξεκινώντας πάντα από τα άτομα με το χαμηλότερο εισόδημα.

Πώς διαβάζεται το διάγραμμα

Το διάγραμμα της καμπύλης Lorenz περιλαμβάνει δύο γραμμές:

• Τη γραμμή της απόλυτης ισότητας — μια ευθεία διαγώνιος από την αρχή των αξόνων (0, 0) μέχρι το σημείο (100, 100), όπου κάθε ποσοστό του πληθυσμού κατέχει ακριβώς το ίδιο ποσοστό του συνολικού εισοδήματος (π.χ. το 25% του πληθυσμού κατέχει το 25% του εισοδήματος).
• Την καμπύλη Lorenz — μια καμπύλη γραμμή που ξεκινά επίσης από το (0, 0) και καταλήγει στο (100, 100), αλλά «βουλιάζει» κάτω από τη διαγώνιο, αφού οι φτωχότεροι κατέχουν πάντα μικρότερο ποσοστό εισοδήματος από τον πληθυσμό τους.

Για παράδειγμα, ένα σημείο πάνω στην καμπύλη Lorenz μπορεί να δείχνει ότι το φτωχότερο 25% του πληθυσμού κατέχει μόλις το 5% του συνολικού πλούτου — μια σαφή ένδειξη ανισότητας, αφού σε συνθήκες απόλυτης ισότητας θα κατείχε το 25%.

Όσο περισσότερο η καμπύλη Lorenz αποκλίνει (απομακρύνεται) από τη διαγώνιο της απόλυτης ισότητας, τόσο μεγαλύτερη είναι η ανισότητα στην κατανομή του εισοδήματος. Αντίθετα, όσο πιο κοντά βρίσκεται η καμπύλη στη διαγώνιο, τόσο πιο ίση είναι η κατανομή.

Η καμπύλη Lorenz μάς επιτρέπει να διαπιστώσουμε οπτικά τον βαθμό ανισότητας, όμως για τη μέτρησή του με αριθμητικό τρόπο χρησιμοποιείται ο συντελεστής Gini, ο οποίος βασίζεται στην απόκλιση της καμπύλης Lorenz από τη γραμμή της απόλυτης ισότητας.

Συντελεστής Gini 🔢

Ο συντελεστής Gini είναι ένα αριθμητικό μέτρο του βαθμού της εισοδηματικής ανισότητας σε μια οικονομία. Προκύπτει από την απόσταση της καμπύλης Lorenz από τη γραμμή της απόλυτης ισότητας και παίρνει τιμές στο εξής διάστημα:

• Εάν η κατανομή του εισοδήματος σε μια οικονομία είναι απόλυτα ίση, ο συντελεστής Gini θα έχει την τιμή 0.
• Στο άλλο άκρο, εάν όλο το εισόδημα καταλήγει σε ένα μόνο άτομο (απόλυτη ανισότητα), τότε ο συντελεστής Gini θα είναι 1.

Και τα δύο αυτά άκρα δεν συναντώνται στον πραγματικό κόσμο. Οι συντελεστές Gini στην πραγματική οικονομία βρίσκονται κάπου μεταξύ των τιμών 0 και 1. Επομένως, ένας συντελεστής Gini της τάξης του 0,3 υποδηλώνει μια πιο ίση κατανομή εισοδήματος σε σχέση με έναν συντελεστή 0,5.

Από τη θεωρία στην πράξη: Ανισότητα εισοδήματος στις οικονομίες του κόσμου

Ο παρακάτω πίνακας παρουσιάζει τον συντελεστή Gini για εννέα χώρες, χωρισμένες σε τρεις κατηγορίες ανάπτυξης:

Πηγή: Παγκόσμια Τράπεζα

Ορισμένοι οικονομολόγοι υποστηρίζουν ότι οι λιγότερο ανεπτυγμένες οικονομίες έχουν πιο άνιση κατανομή εισοδήματος από τις ανεπτυγμένες οικονομίες.