Μέτρηση Βιοτικού Επιπέδου - Δείκτες ευημερίας 📊

Φανταστείτε δύο παιδιά στην ίδια ηλικία. Το ένα παιδί ζει σε μια χώρα όπου η οικογένειά του έχει περιορισμένα οικονομικά μέσα. Το κράτος δεν παρέχει δωρεάν εκπαίδευση ή ιατρική φροντίδα, οι γειτονιές δεν είναι ασφαλείς και το παιδί αναγκάζεται να δουλέψει για να βοηθήσει την οικογένειά του. Το άλλο παιδί ζει σε μια χώρα όπου, παρόλο που η οικογένειά του δεν είναι πλούσια, μπορεί να πηγαίνει δωρεάν σχολείο, να έχει φροντίδα όταν αρρωστήσει και να παίζει με φίλους σε πάρκα και καθαρούς δημόσιους χώρους.

Ποιο από τα δύο παιδιά πιστεύετε ότι ζει καλύτερα; Ευημερούν το ίδιο;

Όπως δείχνει το παράδειγμα των δύο παιδιών, το βιοτικό επίπεδο δεν εξαρτάται μόνο από το χρήμα που έχει διαθέσιμο μια οικογένεια, αλλά και από το τι προσφέρει συνολικά η χώρα στους πολίτες της: εκπαίδευση, υγεία, ασφάλεια, καθαρό περιβάλλον. Για να μπορούμε να συγκρίνουμε το βιοτικό επίπεδο ανάμεσα σε διαφορετικές χώρες ή να παρακολουθούμε την εξέλιξή του μέσα στον χρόνο, χρειαζόμαστε δείκτες, δηλαδή μεγέθη που μπορούμε να μετρήσουμε και να συγκρίνουμε.

Πώς μετράμε το βιοτικό επίπεδο

Οι δείκτες που περιγράφουν το βιοτικό επίπεδο μιας χώρας είναι τόσο ποσοτικοί όσο και ποιοτικοί.

α) Το Κατά Κεφαλήν Εισόδημα και η Κατανομή του Εθνικού Εισοδήματος

Το Κατά Κεφαλήν Εισόδημα είναι το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) που αναλογεί κατά μέσον όρο σε κάθε πολίτη της χώρας.

Το Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν (ΑΕΠ) μετρά την αξία του συνόλου των τελικών αγαθών και υπηρεσιών που παράγει μια χώρα μέσα σε έναν χρόνο, μετρημένα σε χρήματα.

Αντίστοιχα, το Ακαθάριστο Εγχώριο Εισόδημα (ΑΕΕ) είναι το συνολικό εισόδημα που δημιουργείται μέσα σε μια χώρα σε έναν χρόνο από την παραγωγή αγαθών και υπηρεσιών. Περιλαμβάνει τα εισοδήματα από μισθούς, τόκους, ενοίκια και επιχειρηματικά κέρδη. Το ΑΕΠ θα επεξηγηθεί περισσότερο στη συνέχεια του κεφαλαίου.

Το κατά κεφαλήν εισόδημα αποτελεί έναν από τους βασικότερους δείκτες οικονομικής ευημερίας, γιατί δείχνει πόσοι οικονομικοί πόροι αντιστοιχούν κατά μέσο όρο σε κάθε κάτοικο μιας χώρας. Γενικά, όσο υψηλότερο είναι το κατά κεφαλήν εισόδημα, τόσο περισσότερες δυνατότητες έχει μια οικονομία να καλύπτει τις ανάγκες των πολιτών της.

Ωστόσο, το κατά κεφαλήν εισόδημα είναι ένας μέσος όρος και δεν αποκαλύπτει από μόνος του πώς κατανέμεται το εισόδημα μέσα στην κοινωνία. Αν μεγάλο μέρος του εισοδήματος συγκεντρώνεται σε λίγα άτομα, τότε ο μέσος όρος μπορεί να φαίνεται υψηλός, αλλά η πλειοψηφία του πληθυσμού ζει με πολύ χαμηλότερα εισοδήματα. Αντίθετα, όταν η κατανομή του εισοδήματος είναι πιο ομοιόμορφη, το κατά κεφαλήν εισόδημα αποτυπώνει καλύτερα το πραγματικό βιοτικό επίπεδο της πλειονότητας των πολιτών.

Σε μερικές ευρωπαϊκές χώρες, παρότι το κατά κεφαλήν εισόδημα μπορεί να είναι χαμηλότερο από εκείνο ορισμένων πλουσιότερων οικονομιών, η κατανομή του εισοδήματος τείνει να είναι σχετικά πιο ισορροπημένη, καθώς μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού βρίσκεται κοντά στη μέση τιμή. Ωστόσο, και στην Ευρώπη υπάρχουν σημαντικές ανισότητες, οι οποίες διαφέρουν ανά χώρα και κοινωνική ομάδα.

Αντίστοιχα, σε ορισμένες χώρες της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής παρατηρείται συχνότερα έντονη εισοδηματική ανισότητα, με μεγαλύτερο χάσμα μεταξύ υψηλών και χαμηλών εισοδημάτων, χωρίς αυτό να ισχύει ομοιόμορφα για όλες τις χώρες της περιοχής, καθώς πρόκειται για ένα ιδιαίτερα ετερογενές σύνολο οικονομιών.

Για τον λόγο αυτό, το κατά κεφαλήν εισόδημα χρησιμοποιείται πάντοτε μαζί με άλλους δείκτες, όπως η κατανομή του εισοδήματος ή ο δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης, ώστε να δώσει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της ευημερίας.

β) Δείκτης Ανθρώπινης Ανάπτυξης

Η έννοια της ευημερίας είναι δύσκολο να υπολογιστεί και να μετρηθεί με τους συνηθισμένους οικονομικούς δείκτες, όπως το ΑΕΠ και το κατά κεφαλήν εισόδημα, γιατί δεν λαμβάνει υπόψη διάφορους τομείς, όπως η υγεία, η παιδεία, το προσδόκιμο όριο ζωής, η παιδική θνησιμότητα, η ποιότητα του κοινωνικού και φυσικού περιβάλλοντος κ.ά.

Αναγνωρίζοντας αυτή την αδυναμία, ο ΟΗΕ κατασκεύασε τον δείκτη ανθρώπινης ανάπτυξης.

Ο δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης προσαρμοσμένος ως προς την ανισότητα, λαμβάνει υπόψη βασικές διαστάσεις της ανθρώπινης ανάπτυξης, όπως τη μακροβιότητα, την εκπαίδευση και το κατά κεφαλήν εισόδημα, καθώς και την ύπαρξη ανισοτήτων σε αυτές.

Ο δείκτης ανθρώπινης ανάπτυξης προσφέρει έτσι μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα της ευημερίας σε σύγκριση με τους καθαρά οικονομικούς δείκτες. Ιδιαίτερα, η προσαρμογή του ως προς την ανισότητα αναδεικνύει τις πραγματικές διαφορές στο επίπεδο ζωής μεταξύ των πολιτών μιας χώρας. Με τον τρόπο αυτό, γίνεται δυνατή η ουσιαστικότερη σύγκριση της ευημερίας μεταξύ διαφορετικών χωρών.