Προσδιορισμός της Τιμής Ισορροπίας ⚖️
Μέχρι τώρα έχουμε δει πώς προσδιορίζεται η ζήτηση και η προσφορά, δηλαδή η ποσότητα που ζητείται από τους καταναλωτές και προσφέρεται από τους παραγωγούς σε διάφορες πιθανές τιμές, όπως εκφράζονται από τις καμπύλες προσφοράς και ζήτησης.
Στη συνέχεια θα μελετήσουμε πώς οι δύο αυτές δυνάμεις, προσφορά και ζήτηση, αλληλεπιδρούν μεταξύ τους και καθορίζουν τις τιμές. Όταν η τιμή είναι τέτοια ώστε οι καταναλωτές να μπορούν να αγοράσουν και οι παραγωγοί να πωλήσουν τις ποσότητες που επιθυμούν σε αυτό το επίπεδο τιμής, τότε η ζητούμενη και η προσφερόμενη ποσότητα εξισώνονται και επιτυγχάνεται ισορροπία στην αγορά.
Η τιμή ισορροπίας ή αγοραία τιμή είναι η τιμή στην οποία η ζητούμενη ποσότητα ισούται με την προσφερόμενη ποσότητα. Η ποσότητα ισορροπίας είναι η ποσότητα που αγοράζεται από τους καταναλωτές και πωλείται από τους παραγωγούς στην τιμή ισορροπίας.
Κανένας κρατικός φορέας ή επιχείρηση δεν καθορίζει από πάνω την τιμή ισορροπίας. Προκύπτει αυτόματα από τη διασταύρωση των αποφάσεων χιλιάδων καταναλωτών και παραγωγών που ενεργούν ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλο, κοιτάζοντας μόνο το δικό τους συμφέρον.
Το παράδειγμα των πορτοκαλιών
Ο παρακάτω πίνακας δείχνει τη ζητούμενη και την προσφερόμενη ποσότητα πορτοκαλιών την εβδομάδα, σε διάφορα επίπεδα τιμής:
| Τιμή P (€) | Ζητούμενη Ποσότητα QD (κιλά) | Προσφερόμενη Ποσότητα QS (κιλά) | Έλλειμμα (-) ή Πλεόνασμα (+) Προσφοράς (κιλά) |
|---|---|---|---|
| 0,50 | 27 | 4 | 4 – 27 = -23 |
| 1,00 | 21 | 9 | 9 – 21 = -12 |
| 1,50 | 15 | 15 | 15 – 15 = 0 |
| 2,00 | 10 | 20 | 20 – 10 = +10 |
| 2,50 | 6 | 24 | 24 – 6 = +18 |
| 3,00 | 3 | 28 | 28 – 3 = +25 |
Μελετώντας τον πίνακα φαίνεται ότι, αν η τιμή των πορτοκαλιών είναι €0,50 το κιλό, τότε η ζητούμενη ποσότητα είναι 27 κιλά την εβδομάδα, ενώ η προσφερόμενη ποσότητα είναι μόνο 4 κιλά. Παρατηρείται δηλαδή έλλειμμα προσφοράς 23 (4-27) κιλά. Όταν η τιμή είναι €1 παρατηρείται και πάλι έλλειμμα, αλλά μόνο 12 κιλά.
Στα €2 η προσφερόμενη ποσότητα είναι 20 κιλά πορτοκάλια, ενώ η ζητούμενη ποσότητα είναι μόνο 10 κιλά. Παρατηρείται δηλαδή πλεόνασμα προσφοράς 10 (20-10) κιλά.
Στα €1,50 το κιλό, είναι η μοναδική τιμή στην οποία δεν υπάρχει ούτε πλεόνασμα ούτε έλλειμμα. Στην τιμή αυτή η ζητούμενη ποσότητα ισούται με την προσφερόμενη και είναι 15 κιλά πορτοκάλια την εβδομάδα. Επομένως, η τιμή ισορροπίας είναι €1,50 το κιλό και η ποσότητα ισορροπίας είναι 15 κιλά την εβδομάδα.
Πολλοί μαθητές μπερδεύουν την τιμή ισορροπίας με κάποια «μέση» ή «δίκαιη» τιμή. Στην πραγματικότητα είναι η μοναδική τιμή στον πίνακα όπου η στήλη «Έλλειμμα ή Πλεόνασμα» μηδενίζεται — δηλαδή QD = QS ακριβώς. Σε κάθε άλλη τιμή υπάρχει είτε έλλειμμα είτε πλεόνασμα.
Το σημείο τομής των καμπυλών
Η ίδια πληροφορία μπορεί να παρουσιαστεί και με τη μορφή διαγράμματος, όπου στον οριζόντιο άξονα μετριέται η ποσότητα Q (κιλά) και στον κάθετο άξονα η τιμή P (€). Στο διάγραμμα σχεδιάζονται μαζί η καμπύλη ζήτησης D, η οποία είναι φθίνουσα (κατεβαίνει από αριστερά προς τα δεξιά, αφού σε χαμηλότερη τιμή ζητείται μεγαλύτερη ποσότητα), και η καμπύλη προσφοράς S, η οποία είναι αύξουσα (ανεβαίνει από αριστερά προς τα δεξιά, αφού σε υψηλότερη τιμή προσφέρεται μεγαλύτερη ποσότητα).
Οι δύο καμπύλες τέμνονται σε ένα και μόνο σημείο, το οποίο ονομάζεται σημείο ισορροπίας (συμβολίζεται συνήθως με Ε). Η τιμή που αντιστοιχεί στο σημείο ισορροπίας ονομάζεται τιμή ισορροπίας ή αγοραία τιμή και η ποσότητα που αντιστοιχεί σ' αυτήν ονομάζεται ποσότητα ισορροπίας.
Στο παράδειγμα των πορτοκαλιών, στο σημείο ισορροπίας Ε αντιστοιχεί τιμή ισορροπίας €1,50 και ποσότητα ισορροπίας 15 κιλά — ακριβώς το σημείο όπου, στον πίνακα, οι δύο ποσότητες γίνονται ίσες.
Πάνω και κάτω από το σημείο ισορροπίας
Το διάγραμμα δείχνει καθαρά τι συμβαίνει εκατέρωθεν του σημείου ισορροπίας:
- Σε κάθε τιμή μεγαλύτερη από την τιμή ισορροπίας, η καμπύλη προσφοράς βρίσκεται δεξιότερα (πιο μακριά) από την καμπύλη ζήτησης· η προσφερόμενη ποσότητα υπερβαίνει τη ζητούμενη και υπάρχει πλεόνασμα. Για παράδειγμα, όταν η τιμή είναι €2,50 το κιλό, το πλεόνασμα είναι 18 (24-6) κιλά.
- Σε κάθε τιμή μικρότερη από την τιμή ισορροπίας, συμβαίνει το αντίθετο: η ζητούμενη ποσότητα υπερβαίνει την προσφερόμενη και υπάρχει έλλειμμα. Για παράδειγμα, όταν η τιμή είναι €1 το κιλό, το έλλειμμα είναι 12 (9-21) κιλά την εβδομάδα.
Το σημείο ισορροπίας δεν δίνει μόνο μία τιμή αλλά ένα ολόκληρο ζευγάρι αριθμών ταυτόχρονα: την τιμή ισορροπίας (στον κάθετο άξονα) και την ποσότητα ισορροπίας (στον οριζόντιο άξονα). Οι δύο αυτές τιμές προσδιορίζονται μαζί, τη στιγμή που τέμνονται οι δύο καμπύλες.