Καμπύλη Ζήτησης – Νόμος της Ζήτησης 📉
Η απόφαση ενός καταναλωτή για την αγορά ενός αγαθού ή μιας υπηρεσίας επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες. Ένας από αυτούς τους παράγοντες είναι η τιμή του.
Αρχικά θα μελετηθεί η σχέση ανάμεσα στην τιμή και τη ζητούμενη ποσότητα του αγαθού. Αν όλοι οι άλλοι παράγοντες που επηρεάζουν τη ζήτηση παραμείνουν σταθεροί (ceteris paribus), διαπιστώνεται ότι:
Όταν αυξάνεται η τιμή ενός αγαθού, η ζητούμενη ποσότητα μειώνεται, και αντίστροφα όταν μειώνεται η τιμή, η ζητούμενη ποσότητα αυξάνεται.
Η αντίστροφη αυτή σχέση ονομάζεται «Νόμος της Ζήτησης».
Η σχέση μεταξύ τιμής και ζητούμενης ποσότητας εκφράζεται με τρεις τρόπους:
- Με τον πίνακα ζήτησης
- Με την καμπύλη ζήτησης
- Με τη συνάρτηση ζήτησης (ο τρόπος αυτός ξεφεύγει από τα όρια του παρόντος βιβλίου)
Ο Πίνακας Ζήτησης 📋
Για να δούμε πώς λειτουργεί η αγορά, είναι απαραίτητο να υπολογίσουμε τη συνολική ή αγοραία ζήτηση, δηλαδή να προσθέσουμε τη ζήτηση όλων των καταναλωτών για ένα αγαθό.
Ας υποθέσουμε, για απλοποίηση της παρουσίασης, ότι μόνο δύο άτομα, ο Ανδρέας και ο Βασίλης, ζητούν να αγοράσουν πορτοκάλια στην αγορά. Ο παρακάτω πίνακας ζήτησης παρουσιάζει τον τρόπο με τον οποίο η τιμή του αγαθού επηρεάζει τη ζητούμενη ποσότητα του κάθε καταναλωτή. Παρουσιάζει δηλαδή την ατομική ζήτηση του Ανδρέα και του Βασίλη, καθώς και τη συνολική ή αγοραία ζήτηση για πορτοκάλια.
Ατομική και Συνολική Ζήτηση για πορτοκάλια
| Τιμή P (€) | Ζητούμενη Ποσότητα του Ανδρέα QDA (κιλά) | Ζητούμενη Ποσότητα του Βασίλη QDB (κιλά) | Συνολική Ζητούμενη Ποσότητα QDΤ = QDA + QDB (κιλά) |
|---|---|---|---|
| 0,50 | 15 | 12 | 15 + 12 = 27 |
| 1,00 | 12 | 9 | 12 + 9 = 21 |
| 1,50 | 9 | 6 | 9 + 6 = 15 |
| 2,00 | 6 | 4 | 6 + 4 = 10 |
| 2,50 | 4 | 2 | 4 + 2 = 6 |
| 3,00 | 2 | 1 | 2 + 1 = 3 |
Κοιτάξτε τη στήλη του Ανδρέα: όσο η τιμή ανεβαίνει από 0,50€ σε 3,00€, η ποσότητα που θέλει να αγοράσει πέφτει σταθερά από 15 κιλά σε μόλις 2 κιλά. Το ίδιο συμβαίνει και με τον Βασίλη, αλλά και με τη συνολική ζήτηση της αγοράς. Αυτή η σταθερή, αντίστροφη πορεία είναι ο Νόμος της Ζήτησης σε αριθμούς.
Η Καμπύλη Ζήτησης 📈
Αν μεταφέρουμε τα δεδομένα του πίνακα ζήτησης σε ένα γράφημα —τοποθετώντας την τιμή στον κάθετο άξονα και τη ζητούμενη ποσότητα στον οριζόντιο άξονα— προκύπτει η καμπύλη ζήτησης.
Επειδή η τιμή και η ζητούμενη ποσότητα κινούνται πάντα προς αντίθετες κατευθύνσεις (όταν η μία ανεβαίνει, η άλλη κατεβαίνει), η καμπύλη ζήτησης έχει αρνητική κλίση: ξεκινάει ψηλά και αριστερά (χαμηλή ποσότητα σε υψηλή τιμή) και κατηφορίζει προς τα κάτω και δεξιά (μεγαλύτερη ποσότητα σε χαμηλότερη τιμή). Με άλλα λόγια, η καμπύλη ζήτησης είναι πάντα φθίνουσα, κατευθυνόμενη «από πάνω αριστερά προς τα κάτω δεξιά».
Η κίνηση πάνω στην ίδια καμπύλη ζήτησης (π.χ. από την τιμή 1,00€ στην τιμή 2,00€) οφείλεται αποκλειστικά στην αλλαγή της τιμής του ίδιου του αγαθού. Η καμπύλη ζήτησης μετατοπίζεται ολόκληρη (δεξιά ή αριστερά) μόνο όταν αλλάζει κάποιος από τους άλλους παράγοντες που επηρεάζουν τη ζήτηση —όχι η τιμή του ίδιου του αγαθού.
Από τον ορισμό της ζήτησης προκύπτει ότι η απλή επιθυμία ενός ατόμου για κάποιο αγαθό δεν αποτελεί ζήτηση. Για να υπάρχει ζήτηση θα πρέπει ο καταναλωτής όχι μόνο να επιθυμεί το αγαθό, αλλά να έχει την οικονομική δυνατότητα να το αγοράσει και να εκδηλώνει έμπρακτα την επιθυμία του αυτή.
Για τον λόγο αυτό, ο διάσημος οικονομολόγος John Maynard Keynes αποκαλούσε τη ζήτηση «ενεργό ζήτηση», ακριβώς για να τονίσει ότι δεν αρκεί η επιθυμία — χρειάζεται και η οικονομική δυνατότητα του καταναλωτή να αποκτήσει πραγματικά το αγαθό.
Τέλος, η ζήτηση για ένα αγαθό ή μια υπηρεσία αναφέρεται πάντοτε σε μια ορισμένη χρονική περίοδο (π.χ. τα κιλά πορτοκαλιών που ζητούνται τον μήνα, όχι «γενικά και αόριστα»).